Միջազգային իրավունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Original Geneva Conventions.jpg

Միջազգային իրավունք, պետությունների, ազգերի և կազմակերպությունների միջև ընդունված կանոնների ամբողջություն։ Տարբերվում է ազգային իրավական համակարգերից նրանով, որ միջազգային իրավունքը կապ չունի ֆիզիկական անձանց հետ, այլ վերահսկում է կազմակերպությունների և պետությունների հարաբերությունները։

Միջազգային իրավունքի մեջ առանձնանում են երեք հիմնական ուղղություններ․

Պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Միջազգային իրավունքի պատմությունը ուղղակիորեն կապված է պետությունների միջև հարաբերությունների զարգացման հետ դեռևս հնագույն ժամանակներից։ Միջազգային իրավունքի ձևավորման գործընթացում որպես ինքնուրույն իրավական համակարգ տեղադրվել են նրա հիմնական սկզբունքները (jus cogens) և համալսարանները, ինչպիսիք են միջազգային իրավունքը և արտաքին հարաբերությունների իրավունքը։ Միջազգային իրավունքի զարգացման պատության մեջ հիմնական դերը խաղացել են երկու գործոն․ հասարակության սոցիալ-քաղաքական փոփոխությունները, հայտնի իրավաբանների և իրավագետների աշխատությունները, ինչպիսիք են Հուգո Գրոտիոսը և Ջերեմի Բենթամը։

Միջազգային հանրային իրավունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՄԱԿ — միջազգային իրավունքի կոդավորումը և զարգացումը առաջատար կազմակերպությունների կողմից։

Միջազգային հանարային իրավունքը հատուկ իրավական համակարգ է, որը կարգավորում է պետությունների միջև հարաբերությունները և նրանց կողմից ստեղծված միջազգային կազմակերպությունները։

Միջազագաին հանրային իրավունքը իր մեջ ներառում է հետևյալ ոլորտները և համալսարանները․

  • Միջազգային քրեկան իրավունք
  • Միջազգային տնտեսական իրավունք
  • Շրջակա միջավայրի պահպանման միջազգային իրավունք
  • Միջազգային անվտանգության իրավունք
  • Միջազգային պայմանագրի իրավունք
  • Միջազգային կազմակերպությունների իրավունք

Միջազգային իրավունքը մարդու իրավուքների ոլորտումները և այլ սուբյեկտները։

Բազմաճյուղ համալսարաններ․

Ինչպես նաև միջազային իրավունքի բնագավառում այլ հատուկ համալսարաններից առանձին, առնձնացնում են միջազգային հանրային իրավունքի ընդհանուր մասը։

Միջազգային մասնավոր իրավունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջազգային մասնավոր իրավունքը (ՄՄԻ) միջպետական իրավունքի նորմերի, միջազգային պայմանագրերի և սովորույթների ամբողջություն է, որոնք կարգավորում են միջազգային բնույթի քաղաքացիական իրավական, աշխատանքային և այլ իրավահարաբերությունները։ Միջազգային մասնավոր իրավունքի բնագավառին են վերաբերում օտարերկրացիների, օտարերկրյա իրավաբանական անձանց ու խառը ընկերությունների իրավական դրության համապատասխան հարցերը, սեփականության իրավունքը, պարտավորական իրավունքը, ծովային, երկաթուղային-ավտոմոբիլային և օդային փոխադրումների պայմանագրեր, վարկ-հաշվարկային հարաբերություններ, հեղինակային և գյուտարարական իրավունքի, ընտանեկան և ժառանգման իրավունքի, քաղաքացիական դատավարական հարցերը։

Միջազգային մասնավոր իրավունքի հիմնական առանձնահատկությունը կայանում է իրավահարաբերությունների կարգավորման մեջ օտարերկրյա տարրերի առկայությունը եւ հակամարտության նորմերի (կոլիզիոն նորմեր) կիրառումը։

Միջազգային հանրային իրավունքի և միջազգային մասավոր իրավունքի հարաբերակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջազգային իրավունքի համար միջազգային բառը նշանակում է ազգային իրավական հարաբերություններից դուրս (որպես կանոն, միջպետական)։ Միջազգային մասնավոր իրավունքի համար դա նշանակում է, որ կարգավորող իրավահարաբերությունները դուրս են մեկ պետությունից և կապված են այլ երկրների իրավական համակարգերի հետ։ Միջազգային հանրային իրավունքի հիմնական տարբերություններն են.

  1. Օբյեկտների իրավական կարգավորման․ միջազգային հանրային իրավունքի հիմնական տեղը քաղաքական փոփոխություններն են, իսկ տնտեսական հարաբերությունները առանձնացվել են։
  2. Սուբյեկտներում․ միջազգային հանրային իրավունքի հիմնական իրավահարաբերությունների սուբյեկտ է հանդես գալիս պետությունը։
  3. Հիմնական աղբյուրները․ միջազգային հանրային իրավունքի հիմնական աղբյուր են հանդիսանում միջազգային պայմանագրերը, իսկ միջազգային մասնավոր իրավունքի — պետությունների օրենսդրությունը, դատական և արբիտրաժային պրակտիկան։

Միգրացիոն իրավունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միգրացիոն իրավունք – միջազգային իրավունքի ձև, որի դեպքում պետությունը գնում է գիտակցված սահմանափակումների իր որոշ օրենքների միգրացիոն մարմինների լիազորությունների որոշ սահմանափակումների։ Նորմատիվ ակտերը, սահմանում են այնպիսի մարմինների կողմից, որոնք որպես կանոն ունեն ավելի բարձր իրավական ուժ քան ազգային օրենսդրությունը։

Միջազգային դատական ատյաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը Հաագայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատարանը տեղակայված է Հաագայում՝ Խաղաղության պալատում (Նիդեռլանդներ)[1] Միավորված ազգերի կազմակերպության վեց հիմնական մարմիններից միակն է, որ տեղակայված չէ Նյու Յորքում (Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ)։ Միջազգային դատարանը ստեղծված է միջազգային հակասությունները խաղաղ ճանապարհով լուծելու ռազմավարության առանցքային բաղադրիչը դառնալու և կարգուկանոնի և օրինականությանը ապահովման համար։ Նաև խորհրդատվական կարծիք է տրամադրում ՄԱԿ-ին և նրա մասնագիտացված գործակալություններին։

Միջազգային արբիտրաժային դատարանը Հաագայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Միջնորդ դատարանի մշտական պալատ

Միջնորդ Դատարանի Մշտական Պալատ, միջազգային իրավարարական մարմին․ ստեղծվել է Խաղաղության առաջին կոնֆերանսում (Հաագա, 1899), դիվանագիտական ճանապարհով չհարթված միջազգային վեճի դեպքում միջնորդ դատարանին դիմելու հնարավորությունը դյուրացնելու համար։[2] Պալատի աջակցությամբ, իրավարարական կարգով, քննարկում են գլխավորապես իրավաբանական բնույթի վեճեր։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Ստրասբուրգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրա խնդիրն է երաշխավորել կոնվենցիայում ամրագրված իրավունքների և երաշխիքների նկատմամբ հարգանքը անդամ պետությունների կողմից, ինչը Դատարանն իրականացնում է անհատների, երբեմն նաև պետությունների ներկայացրած բողոքները (որոնք հայտնի են որպես «հայցադիմումներ») զննելու միջոցով։ Եթե այն գտնում է, որ անդամ պետությունը ոտնահարել է վերոնշյալ իրավունքներից և երաշխիքներից մեկը կամ ավելին, ապա որոշում է կայացնում։ Որոշումները պարտադիր իրավական ուժ ունեն։ Խնդրո առարկա պետությունները պարտավոր են ենթարկվել դրանց։

Միջազգային արբիտրաժային դատարան Փարիզում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միջազգային առևտրի պալատի (անգլ. International Court of Arbitration of the International Chamber of Commerce) միջազգային դատարան, միջազգային դատարան, որը լուծում է առևտրային վեճերը։ Հիմնադրվել է 1923 թվականին ֆինանսների նախարար Էտենոմ Կլեմենտելեմի կողմից։ Հանդես է գալիս որպես միջնորդ միջնորդի վեճերի կարգավորման հարցում։ Դատարանի որոշումները պարտադիր ուժ չունեն[3]։

Միջազգային իրավունքի մասին ռուսական դասագրքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «միջազգային իրավունք» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։