Քրեագիտություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Քրեագիտությունը, որը նաև հայտնի է որպես կրիմինալիստիկա[1], քրեական եւ քաղաքացիական իրավունքի գիտության կիրառումն է, հիմնականում քրեական կողմում՝ քրեական հետաքննության ընթացքում, որպես թույլատրելի ապացույցների և քրեական դատավարության իրավական նորմերի կարգավորում:

Դատաբժշկական փորձագետները հետաքննության ընթացքում հավաքում, պահպանում և վերլուծում են գիտական ապացույցները: Մինչդեռ որոշները հանցագործության վայր են մեկնում ինքնուրույն ապացույցներ հավաքելու համար, մյուսները լաբորատոր դեր են կատարում՝ վերլուծելով այլ անձանց կողմից իրենց բերված նյութերը:[2] Բացի իր լաբորատոր դերից, դատաբժշկական փորձագետները հանդես են գալիս որպես վկա-փորձագետներ ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիական գործերով և կարող են հանդես գալ ինչպես մեղադրանք ներկայացնելու, այնպես էլ պաշտպանության համար: Չնայած տեխնիկապես ցանկացած տարածք կարող է քրեագիտական լինել, որոշ բաժիններ ժամանակի ընթացքում զարգացել են, որպեսզի ընդունեն քրեագիտության հետ կապված գործերի մեծ մասը:[3] Դատական բժշկությունը երկու տարբեր լատիներեն բառերի համադրություն է ' forensis և science: Առաջինը, դատաբժշկական հետազոտությունը, վերաբերում է հանրային քննարկմանը կամ փորձաքննությանը. Քանի որ դատական գործընթացները հին աշխարհում, ընդհանուր առմամբ, իրականացվել են հրապարակայնորեն, այն կրում է ուժեղ դատական իմաստ։ Երկրորդը գիտությունն է, որը առաջացել է լատիներեն "գիտելիք" բառից և այսօր սերտորեն կապված է գիտական մեթոդի հետ, որը գիտելիքների ձեռքբերման համակարգված մեթոդ: Այսպիսով, քրեագիտությունը կարող է դիտվել որպես հանցագործությունների բացահայտման գիտական մեթոդների և գործընթացների օգտագործում:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆորենզիկ բառը առաջացել է լատիներեն forēnsis տերմինից, որը նշանակում է ֆորումից դուրս կամ առաջ[4]։ Այս տերմինի պատմությունը սկիզբ է առնում հռոմեական ժամանակներից, երբ քրեական մեղադրանքը նշանակում էր ներկայացնել գործը ֆորումի մի խումբ հասարակական անձանց առջև: Ինչպես մեղադրյալը, այնպես էլ մեղադրողը հանդես են եկել ելույթներով, որոնք հիմնված են տեղի ունեցածի իրենց վարկածի վրա ։ Գործը կորոշվի հօգուտ անհատի, ով լավագույն ձևով կներկայացնի փաստարկները։ ֆորենզիկ բառի ծագումը երկու ժամանակակից խոսքի օգտագործման աղբյուր է' որպես իրավաբանական ապացույց և որպես հանրային ներկայացման կատեգորիա: Ներկայումս դատաբժշկական փորձաքննություն տերմինի օգտագործումը քրեագիտության մեջ կարող է համարվել ոչ ճիշտ, քանի որ դատական փորձաքննություն տերմինը փաստացի հոմանիշ է իրավական կամ դրա հետ կապված դատական պրակտիկային: Սակայն այսօր այդ տերմինը այնքան սերտորեն է կապված գիտական ոլորտի հետ, որ շատ Բառարաններ նույնացնում են ֆորոնզիկ բառը քրեագիտական գիտության հետ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրիմինալիստիկայի ակունքները և նրա վաղ մեթոդները։ Հին աշխարհում բացակայում էր ստանդարտացված դատական գործընթացը, որը թույլ էր տալիս հանցագործներին խուսափել պատժից ։ Քրեական հետաքննությունները և դատավարությունները հիմնականում հիմնվում էին վկաների հարկադրաբար իրականացվողխոստովանությունների և ցուցմունքների վրա ։ Սակայն, հին աղբյուրները պարունակում են որոշ մեթոդների նկարագրություններ, որոնք ակնկալում էին հասկացություններ դարեր անց զարգացած քրեագիտության մեջ[5]։ Քրեական գործերը լուծելու համար բժշկության և էնտոմոլոգիայի օգտագործման առաջին գրավոր հաշվետվությունը վերագրվում է Խի Յուան Լուի գրքին (Washing away of wrongs)[6][7]), որը գրվել է Չինաստանում 1248 թ.-ին , «Սոնգ» տոհմի ժամանակաշրջանում արդարադատության, բանտերի և վերահսկողության[8] վարչության տնօրեն Սոնգ Ջիի կողմից (1186– 1249): Սոնգ Ջին դատարանին է ներկայացրել դիահերձման մասին զեկույցներին վերաբերող կանոնակարգեր[9], ինչպես պահպանել ապացույցները քրեական քննության գործընթացի ժամանակ, և բացատրել, թե ինչու պետք է քրեագետները հանրության առջև անկողմնակալ լինեն:[10] Նա մշակել է հակասեպտիկ պատրաստելու և դիակների մարմնի և ոսկորների թաքնված վնասվածքների վերանայելու մեթոդներ;[11] մահվան ժամանակը հաշվարկելու համար և[12] բացատրել թե ինչպես կարելի է լվանալ և զննել դիակը ՝ մահվան պատճառը պարզելու համար:[13] Միևնույն ժամանակ գիրքը նկարագրում էր ինքնասպանության և կեղծ ինքնասպանության տարբերակման մեթոդները[14]։ Սոնգ Ջին իր գրքում կատարած հաշվետվություններից մեկում ներկայացնում է, թե ինչպես է քննիչը բացահայտում մանգաղով կատարած սպանությունը հրահանգելով կասկածյանլերին մանգաղը բերել մի տեղ։ Նա հասկացավ, որ գտել է մանգաղը կենդանիների դիակների վրա տարբեր շեղբեր փորձարկելով:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://study.com/articles/Criminology_vs_Criminalistics_Whats_the_Difference.html
  2. «Job Description for Forensic Laboratory Scientists»։ Crime Scene Investigator EDU։ Արխիվացված է օրիգինալից սեպտեմբերի 6, 2015-ին։ Վերցված է օգոստոսի 28, 2015 
  3. «Sections»։ American Academy of Forensic Sciences։ օգոստոսի 27, 2015։ Արխիվացված է օրիգինալից օգոստոսի 30, 2015-ին։ Վերցված է օգոստոսի 28, 2015 
  4. Կաղապար:ShorterOxfordEnglishDictionary
  5. Schafer Elizabeth D. (2008)։ «Ancient science and forensics»։ in Ayn Embar-seddon, Allan D. Pass։ Forensic Science։ Salem Press։ էջ 40։ ISBN 978-1-58765-423-7 
  6. «Forensics Timeline»։ Cbsnews.com։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 29, 2011-ին։ Վերցված է 2011-12-20 
  7. A Brief Background of Forensic Science Archived 16 December 2009 at the Wayback Machine.
  8. Song, Ci, and Brian E. McKnight. The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p. 3.
  9. Song, Ci, and Brian E. McKnight. The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p. 161.
  10. Song, Ci, and Brian E. McKnight. The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. pp. 76–82.
  11. Song, Ci, and Brian E. McKnight. The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p. 95.
  12. Song, Ci, and Brian E. McKnight. The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p 86.
  13. Song, Ci, and Brian E. McKnight. The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. p. 87.
  14. Song, Ci, and Brian E. McKnight. The washing away of wrongs: forensic medicine in thirteenth-century China. Ann Arbor: Center for Chinese Studies, U of Michigan, 1981. Print. pp. 79–85.