Հյուպատոսական իրավունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Հյուպատոսական իրավունք, հյուպատոսների գործունեությունը կարգավորող սկզբունքների և նորմերի (ինչպես ներպետական, օրենսդրության, այնպես էլ միջազգային իրավունքի) ամբողջություն։ Հյուպատոսական իրավունքի հիմնական աղբյուրը հյուպատոսների իրավական դրությունն ու ֆունկցիաները սահմանող առանձին պետությունների կնքած կոնվենցիաներն են։ Հյուպատոսական իրավունքի գործունեությունը կարգավորող դրույթներ են պարունակում նաև առևտրի ու ծովագնացության, իրավական օգնության, սոցիալական ապահովության ևն պայմանագրերը։ XX դ. կնքվել են մի քանի բազմակողմ կոնվենցիաներ [օրինակ, հյուպատոսական ֆունկցիաների մասին Կարակասի կոնվենցիան (1911 թ.), հյուպատոսական պաշտոնյաների մասին Հաագայի կոնվենցիան (1928 թ.)], որոնք դիտվում են որպես պետությունների հյուպատոսական հարցերի կարգավորման պայմանագրային պրակտիկայի կոդիֆիկացիա։ Հյուպատոսական իրավունքի օրենսգիրք է համարվում Հյուպատոսական հարաբերությունների մասին Վիեննայի կոնվենցիան (1963 թ.), որը սահմանում է ինչպես հաստիքային հյուպատոսների արտոնությունները, անձեռնմխելիությունը, և՝ հիմնական ֆունկցիաները, և՝ արտահաստիքային հյուպատոսների իրավական վիճակը։ Խորհրդային հյուպատոսների գործունեությունն արտասահմանում կարգավորվում է ԽՍՀՄ օրենսդրությամբ (հիմնական ակտը ԽՍՀ Միության հյուպատոսական կանոնադրությունն է) և հյուպատոսական հարցերի մասին կնքված կոնվենցիաներով։ ԽՍՀՄ օրենսդրությամբ սահմանվում է նաև արտասահմանյան հյուպատոսների իրավական դրությունը ԽՍՀՄ-ում (ԽՍՀՄ տերիտորիայում արտասահմանյան պետությունների դիվանագիտական և հյուպատոսական ներկայացուցչությունների կանոնադրություն, ԽՍՀՄ և միութենական հանրապետությունների քաղաքացիական դատավարության հիմունքներ, տեղական հարկերի ու տուրքերի մասին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1942 թ.-ի ապրիլի 10-ի հրամանագիր են)։ Խորհրդային հյուպատոսների պարտավորությունների մասին մի շարք դրույթներ են պարունակում առանձին օրենսգրքեր (ԽՍՀ Միության և միութենական հանրապետությունների ամուսնության և ընտանիքի օրենսդրության հիմունքներ, միութենական հանրապետությունների ամուսնության և ընտանիքի օրենսգիրք, ԽՍՀՄ առևտրական ծովագնացության օրենսգիրք են)։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 441 CC-BY-SA-icon-80x15.png