Դիվանագիտական իրավունք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Դիվանագիտական իրավունք, արտաքին հարաբերությունների իրավունքի հատվածների ստորաբաժանումներից մեկն է, միջազգային իրավունքի հիմնական ոլորտներից մեկն է, որը ներկայացնում է նորմերի ամբողջություն է, որոնք կանոնակարգում են պետական մարմինների կարգավիճակը և գործառույթները արտաքին հարաբերություններում: Դիվանագիտական իրավունքը կարգավորում է պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցչությունների իրավական վիճակը և գործունեությունը[1]:

Երկար ժամանակ դիվանագիտական իրավունքի աղբյուրը եղել է միջազգային սովորույթը: Առաջին անգամ դիվանագիտական իրավունքը կոդավորվել է 19-րդ դարում, 1815 թվականի Վիեննայի կոնգրեսում և Աախենի 1818 թվականի կոնգրեսում: Հաջորդ կարևոր ակտը այդ ոլորտում 1928 թվականի փետրվարի 20-ի հավանայի կոնվենցիան դիվանագիտական պաշտոնյաների մասին:

Հիմնական պայմանագրային ակտը տվյալ բնագավառում հանդիսանում է Վիեննայի կոնվենցիան դիվանագիտական հարաբերությունների մասին 1961 թվականին։ 1969 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում ընդունվել է նաև հատուկ առաքելությունների մասին Կոնվեցիան, իսկ 1975 թվականին Վիեննայի դիվանագիտական ասուլիսում՝ Կոնվենցիա բազմակողմանի բնույթ կրող միջազգային կազմակերպությունների հետ հարաբերություններում պետությունների ներկայացուցչության մասին:

Ռուսաստանի Դաշնությունը մասնակից է 1961 և 1975 թվականների կոնվենցիաներին:

Արտաքին հարաբերությունների իրավունք — սկզբունքների ու նորմերի ամբողջությունը, որը կարգավորում է պետության գործունեությունը արտաքին հարաբերությունների ոլորտում:

Արտաքին հարաբերությունների իրավունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ներպետական (մարմինները գտնվող կոնկրետ պետության տարածքում)
  • արտասահմանյան հարաբերությունների

Արտաքին հարաբերությունների իրավունքը, ինչպես միջազգային հանրային իրավունքի ոլորտ սկսել է կուտակել, միջնադարում, երբ հայտնվեցին առաջին հյուպատոսարանները և դեսպանատները: Արտաքին հարաբերությունների իրավունքը ունի ենթավոլորտներ, որոնք իրենց հերթին ներառում են ինստիտուտներ: արտաքին հարաբերությունների իրավունքի ենթավոլորտ են համարվում[2]։

  1. արտաքին հարաբերությունների ներպետական մարմինների իրավունքը
  2. դիվանագիտական իրավունք
  3. դիվանագիտական արարողակարգի իրավունք
  4. հյուպատոսական իրավունք

Դիվանագիտական ներկայացուցչթյուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դիվանագիտական հարաբերությունները սահմանվում են պետությունների միջև փոխադարձ համաձայնությամբ: Ռուսաստանի Դաշնությունը ունի դիվանագիտական հարաբերություններ ավելի քան 180 պետությունների հետ:

դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարի նշանակման և ընդունման գործընթացը կոչվում է հավատարմագրում. Նշանակումից առաջ հավատագրող պետությունը պահանջում է ընդունող պետության համաձայնություն՝ ագրեման: Ընդունող պետության համաձայնությունը ստանալով ներկայացուցչության ղեկավարը դառնում է persona grata (ցանկալի անձի): Դրանից հետո հավատագրող պետության ղեկավարը պաշտոնապես նշանակում է կոնկրետ անձին գտնվելու պետությունում դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավար:

Այնուհետև հավատագրող պետության ղեկավարը ստորագրում է հավատարմագրերը, ուղված արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարին և հասցեագրված ընդունող պետության ղեկավարին: ընդունող պետության ղեկավարին հավատարմագրերի հանձնումով պաշտոնապես ավարտում է հավատարմագրման գործընթացը, որից հետո դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարը կարող է ձեռնամուխ լինել իր գործառույթներին: Մոսկվայում հավատարմագրվել է շուրջ 140 պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցիչներ:

Վիեննայի կոնվենցիան նախատեսում է երեք դասի ներկայացուցչությունների ղեկավարներ. դեսպաններ և սուրհանդակներ, հավատագրմողներ, արտաքին գործերի հավատագրմողներ:

Դիվանագիտական ներկայացուցչության անձնակազմը բաժանված է երեք խմբի:

  1. Դիվանագիտական;
  2. Դվարչական-տեխնիկական;
  3. Դսպասարկող;

Դիվանագիտական անձնակազմի անդամները (դիվանագետները) այն անձինք, որոնք ունեն դիվանագիտական աստիճան, որը շնորհվում է, ըստ տվյալ պետության դիվանագիտական ծառայության անցնելու գործող օրենքներով և կանոններով: Այս աստիճանը պահպանվում է աշխատողի համար, անկախ զբաղեցրած պաշտոնից, ինչպես նաև հանգստի գնալուց հետո:

Վարչական-տեխնիկական անձնակազմին վերաբերվում են գրասենյակների վարիչները, հաշվապահներ, թարգմանիչներ և այլ աշխատակիցները, որոնք կատարում են վարչական և տեխնիկական գործառույթներ:

Սպասարկող անձնակազմին վերաբերվում են Վարորդները, մարդիկ, դռնապահները, և այլ անձինք, որոնք սպասարկում են դիվանագիտական ներկայացուցչությանը.

Դիվանագիտական ներկայացուցչության ֆունկցիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. հավատարմագրող պետությունը ներկայացնել նստավայր պետությունում:
  2. պաշտպանել հավատարմագրող պետության և նրա քաղաքացիների շահերը նստավայր պետությունում` միջազգային իրավունքով թույլատրելի շրջանակներում.
  3. բանակցություններ վարել նստավայր պետության կառավարության հետ.
  4. բոլոր օրինական միջոցներով պարզել նստավայր պետությունում առկա պայմաններն ու իրադարձությունները և դրանց մասին հաղորդել հավատարմագրող պետության կառավարությանը.
  5. խրախուսել բարեկամական հարաբերությունները հավատարմագրող պետության և նստավայր պետության միջև և զարգացնել նրանց փոխհարաբերությունները էկոնոմիկայի, մշակույթի և գիտության բնագավառում:

Դիվանագիտական արտոնություններ և անձեռնմխելիություն Համաձայն 1961 թվականի Վիեննայի կոնվենցիաի դիվանագիտական արտոնությունները և անձեռնմխելիությունը վերաբերում է ինչպես և դիվանագիտական ներկայացուցչյանը և ներկայացուցչյան անդամներին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. И.И. Лукашук. Международное право, М., 2008 г., т.2, с.79
  2. Международное публичное право. Отв. ред. К.А. Бекяшев. М.: Изд-во Проспект, 2005 г. Глава X.