Դատական բժշկագիտություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Դատակամ բժշկագիտություն տեսական բժշկագիտության մասնաճյուղ, որը գիտականորեն ուսումնասիրում և գործնականում լուծում է քննչական և իրավաբանական պրակտիկայում ծագող բժշկական ու կենսաբանական բնույթի հարցեր։ Դատական բժշկագիտությունը առնչվում է բժշկագիտության մյուս մասնաճյուղերի, քրեական իրավունքի ն քրեագիտության հետ։ Դատական բժշկագիտությունյան ուսումնասիրության օբյեկտներն են՝ դիակները (դիահերձում, արտաշիրմում), կենդանի անձինք (մարմնական վնասվածքներ, աշխատունակության կորուստ, հղիություն, ծննդաբերություն, արհեստական վիժումներ), իրեղեն ապացույցները (արյան տեսակի և խմբի որոշում, մազի հետազոտություն), դատա՜քննչական նյութերը։

Դատական բժշկագիտությունյան հիմնական նպատակները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դատական բժշկագիտությունյան հիմնական նպատակը անձի կյանքի, առողջության, ազատության և արժանապատվության ոտնահարման դեմ ուղղված հանցագործությունների բացահայտումն է։ Դատական բժշկագիտությունը կիրառվել է դեռևս հին Հռոմում, Հունաաոանում և Հնդկաստանում։ Դատական բժշկագիտությունյան զարգացման սկիզբը համարվում է 16-րդ դարում։ 1621-1635 թվականին իտալացի բժիշկ Պ․ Զաքհիասը լույս ընծայեց «Դատական բժշկության հարցեր» 9 հատորանոց ձեռնարկը։ հետագայում՝ ֆրանսիացի Ա․ Պարեի և Ֆ․ Ֆեդելյեի աշխատությունները հանդիսացան դատական բժշկագիտությունյան գիտական հիմքերը։ Ռուսաստանում դատական բժշկագիտությունյան գիտական զարգացման սկիզբը համարվում է 19-րդ դարի առաջին կեսը․ 1812 թվականին բոլոր համալսարաններին կից բացվել են դատական բժշկագիտությունյան ամբիոններ։ 1865 թվականին հրատարակվել է «Դատական բժշկության և հասարակական հիգիենայի արխիվ» (ռւուս. «Архив судебной медицины и общественной гигиены») ամսագիրը, որը հետագայում վերանվանվել է «Հասարակական հիգիենայի, դատական և գործնական բժշկության լրաբեր» (ռուս. «Вестник общественной гигиены, судебной и практической медицины»)։

Դատական բժշկագիտության ընդլայնում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

19-րդ դարի երկրորդ կեսին դատական բժշկագիտությունյան ուսումնասիրությունների ասպարեզն ընդլայնվել է շնորհիվ դատական վնասվածքաբանության, թունագիտության և իրեղեև ապացույցների հևտազոտման նոր մեթոդների։ ՍՍՏՄ-ում 1932 թվականին ստեղծվել է Դատական բժշկագիտության գիտահետազոտական ինստիտուտ։ 1946 թվականին հիմնվել է Դատական բժիշկների և քրեագետների համամիութենական ընկերություն։ ՍՍՏՄ առողջապահության մինիստրությանն առընթեր գործում է դատաբժշկական փորձաքննության բյուրո։ Հայաստանում Դատական բժշկագիտության մասին վկայություններ են հասել 10-րդ դարից։ (989 թվականին Անի քաղաքում լուր է տարածվում, թե մի քանի օր առաջ թաղված Սմբատ թագավորը ողջ է գերեզմանում։ Քաղաքացիների հուզմունքը զսպելու համար քանդում են Սմբատի գերեզմանը, փորձաքըննության ենթարկում նրա դիակը)։ 12-րդ դարի սկզբին Հայաստանում եղել են իրավական հարաբերությունները սահմանող դատաստանագրքեր (Դավիթ Ալավկա Որդի, «Կանոնական օրինադրություն», Մխիթար Գոշ, «Դատաստանագիրք»1921 թվականին Սովետական Հայաստանում կազմակերպվել է Դատա՜բժշկական փորձաքննության ծառայություն, որը ղեկավարել է Վ. Կրժիվինսկին։ 1927 թվականին Երևանի պետական համալսարանի Դատական բժշկագիտության ֆակուլտետում ստեղծվել է ամբիոն, իսկ 1929 թվականին հիմնվել է Հայկական ՍՍՏ գլխավոր դատաբժըշկական փորձագետի պաշտոն։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 306 CC-BY-SA-icon-80x15.png