Թեհրան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Թեհրան
تهران
Tehran view milad.jpg
35°42′00″ հս. լ. 51°25′00″ ավ. ե. / 35.7° հս. լ. 51.416667° աե. ե.
Երկիր Իրան Իրան
Օսթան Թեհրան
Ներքին բաժանում 22 մունիցիպալ օկրուգ
Քաղաքապետ Մուհամմեդ-Բագհեր Խալիբաֆ
Հիմնադրված է 6 հազարամյակ մ.թ.ա.
Մակերես 707 (1500)[1] կմ²
ԲԾՄ 1200 մ
Խոսվող լեզուներ Պարսկերեն
Բնակչություն 7 088 287 [2] մարդ (2006)
Խտություն 10 000 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 13 422 366 (Մեծ Թեհրան) [3]
Ազգային կազմ պարսիկներ, ադրբեջանցիներ,մազանդարանցիներ
քրդեր, հայեր, արաբներ
Կրոնական կազմ շիի մուսուլմաններ(96%), քրիստոնեա
Տեղաբնականուն թեհրանցի
Ժամային գոտի UTC+3:30
Հեռախոսային կոդ +98 21
Փոստային ինդեքսներ 13ххх-15ххх
Պաշտոնական կայք www.tehran.ir(պարս.) (անգլերեն)
##Թեհրան (Իրան)
Red pog.png
Ազադի փողոց՝ Շահյադ
Aerial View of Tehran 26.11.2008 04-35-03.JPG

Թեհրան[4], Իրանի Իսլամական Հանրապետության մայրաքաղաքը։ Գտնվում է Ալբորզ լեռների հարավային նախալեռներում։

Պատմություն[խմբագրել]

Tehran skyline may 2007.jpg

Ենթադրվում է, որ հիմնվել է 9-րդ դարում Ռեյ քաղաքի մոտ որպես փոքրիկ բնակավայր։ Թեհրանի մասին, որպես քաղաքի, առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 12-րդ դարին։ 1785 թվականից Իրանի մայրաքաղաքն է։

Անվանում[խմբագրել]

Որոշ հետազոտողներ անունը ստուգաբանում են որպես «հարթավայր», ոմանք էլ՝ «մաքուր կամ գեղեցիկ քաղաք»։[5]

Քաղաքի կառույցները[խմբագրել]

20-րդ և 21-րդ դարերում Թեհրանը դարձել էր մեծ միգրացիայի կենտրոն՝ ամբողջ Իրանի բնակչության կողմից։ Քաղաքում տեղակայված են մեծ թվով մզկիթներ, եկեղեցիներ, սինագոգեր, Զորոաստրանիզմի կրակի գավաթներ (Zoroastrian fire temples)։ Այնուամենյանիվ նաև ժամանակակից կառույցներ՝ Ազադի աշտարակը (Azadi (Liberty) Tower) և Միլադ աշտարակը (Milad Tower) նույնպես քաղաքի խորհրդանիշներից են։ Աշխարհում Թեհրանը 29-րդն է իր բնակչության մետորոպելիտենի տարածքով։ Թեհրանն արդեն 240 տարի Իրանի մայրաքաղաքն է, այն մայրաքաղաքների պատմության մեջ 32-րդն։ Թեհրանում ոչ պաշտոնական լեզուները շատ են տարածված, ընդհանուր առմամբ ամբողջ բանակչության 99%-ը խոսում և հասկանում է պարսկերեն, իրեն պարսիկ է համարում։

Քաղաքի զարգացումը[խմբագրել]

1885 թվականից սկսվեց քաղաքի զարգացումը։ Սկզբնական շրջանում նրանում ոչինչ չէր ընդգծվում՝ կառուցված էր ավանդական տարածական կառուցվածքով։ Հետագայում ճարտարապետական հնարքները քաղաքին նոր շունչ տվեցին։ 1878 թվականի քարտեզը ներառում էր նոր քաղաքային պատեր, որոնք հիշեցնում էին իդեալական ութանկյուն՝ 19 քառակուսի մետր տարածքով, որն իր մեջ կամփոփեր Եվրոպայի քաղաքների վերածնունդը։ Հետագայում վերափոխումներ կատարվեցին 1907 թվականին, 1933 թվականին, 1937 թվականին, 1958 թվականին և վերջնական առումով 1962 թվականին։

Քաղաքն ամբողջությամբ[խմբագրել]

Ուտելիք և Ռեստորաններ[խմբագրել]

Թեհրանն ունի շատ մոդերն և ձևավոր ժամանցային վայրեր՝ ռեստորաններ, թեյարաններ, ակումբեր։ Հիմնական ամենապահանջվող ուտելիքը քյաբաբն է (kebab-նշանակում է ապխտած կամ տապակած միս)։ Տարածված է նաև արագ ուտեստների մշակույթը, հատկապես երիտասարդ սերնդի շրջանակնորում։ Պիցցայի, քյաբաբի և սենդվիչների կրպակները սփռված են քաղաքով մեկ։

Թեհրանի էկոնոմիկան[խմբագրել]

Թեհրանը Իրանի էկոնոմիկայի կենտրոնն է։ Հասարակական ծառայողների 30%-ը և 45 % արդյունաբերական աշխատուժը, որոնց մեծամասնությունը աշխաում է կառավարության համար՝ տեղակայված էն Թեհրանում։ Հիմնականում հանդիպում են աշխատողների մի քանի տեսակներ՝ կրպակներում վաճառողներ, գործարանների աշխատակիցներ, բանվորներ և տրանսպորտային ոլորտի ծառայողներ։ Գործում են մեքենաշինության, մանուֆակտուրայի, ավտոնեքենաների, էլեկտրոնիկայի, ռազմամթերքի, տեքստիլի, շաքարի, ցեմենտի և քիմիական ապրանքների արտադրության ձեռնարկություններ։ Այն նաև լավ առաջնորդ է գորգերի և կահույքի արտադրության մեջ։ Կապը այլ երկրների միջև պահպանվում է նաև Թեհրանում տեղակայված 4 օդանավակայանների միջոցով։ Թեհրանը մեծապես ապավինում է մասնավոր ավտոմեքենաների, ավտոբուսների, մոտոցիկլետների, տաքսիների և աշխարհի աշխահում ավտոմեքենաներից կախվածություն ունեցող քաղաքների վերին հորիզոնականներում է։

Կրթություն[խմբագրել]

Թեհրանն ամենամեծ կրթական համայնքն է Իրանում։ Ներկայաումս կան մոտ 50 մեծ քոլեջներ և համալսարաններ Մեծ Թեհրանում։ Սամուել Մ. Ջորդանի (Samuel M. Jordan) և այլքի ջանքերով Թեհրանում բացվեց Թեհրանի Ամերիակյան Քոլոջը (American College of Tehran)։ Դպրոցից հետո կրթական համակարգը Թեհրանի ձեռքում է՝ ամանահայտնի համալսարնները՝ Թեհրանի համալսարան, Թեհրանի բժշկական գիտությունների համալսարան և Շարիֆ տեխնոլոգիական համալսարան։ Մնացածը տեղական գիտությունների ոլորտում են ընդգրկված։

Տուրիզմը Թեհրանում[խմբագրել]

Ջրի և Կրակի այգի
Դաեբանդ ռեստորան

Թեհրանն հարուստ է մշակույթային ատրակցիոններով։ Պարսկական արքաների թանգարոններով՝ Գոլեստանի պալատում (Golestan Palace), արվեստի թանգարանը, որտեղ պահում են հանրահայտ նկարիչների գործեր, ինչպիսիք են՝ Վան Գոգը, Պաբլո Պիկասոն և Էնդի Ուորհոլը։ Բացի դրանցից կան նաև գորգերի թանգարան(The Carpet Museum of Iran), Իրանի Ազգային թագարան (National Museum of Iran), Իրանական Արքայական թագերի, ոսկերչական իրերի թանգարան (Iranian Imperial Crown Jewels)։ Հանրահայտ է նաև Իրանական Կենտրոնական բանկը (Iranian Central Bank) Թեհրանում։ Ամենամյա հետաքրքիր տոնախմբություններից է՝ Թեհրանի Միջազգային ցուցահանդես-տոնավաճառքը, որը Ասիայի ամենապահանջված շուկաներից է և որտեղ վաճառում են միայն գրքեր։ Հատկապես երիտասարդների շրջանում տարածված հանգստի միջոց է կինոթատրոնը՝ կենտրոնական փողոցներում։ Ազադի կինոթատրոնը բացվել է 2008 թվականին, այն ամենամեծ կինո կոմպլեքսն Թեհրանում է՝ իր ութ թատրոններով։

Տոներ և իրադարձություններ[խմբագրել]

  • Ասիական 7-րդ խաղերը անցկացվել են Թեհրանում 1974 թվականի սեպտեմբերի 1-ից մինչև սեպտեմբերի 16-ը։ Ազադի Սպորտ կոմպլեքսը ստեղծված է հատուկ այդպիսի միջազգային խաղերի համար։
  • Ասիական ֆուտբոլի (սոկեր, soccer) առաջնությունը 1976 թվականին անցկացվել է Թեհրանում։
  • Առաջին Արևմտյան Ասիայի խաղերն տեղի են ունեցել Իրանում՝ Թեհրանում՝ 1997 թվականի նոյեմբերի 19-ից 28-ը։ Խաղերի անցկացումը այնքան շրջադարձային եղավ, որ դրանցից հետո ստեղծվեց Արևմտյան Ասիայի խաղերի Ֆեդերացիա (West Asian Games Federation) և դրանք սկսեցին անցկացվել ամեն երոկւ տարին մեկ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Թեհրանի քաղաքապետրան
  2. http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en/sci_en.Glance/sci_en.land
  3. http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en
  4. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ "Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում", Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք, 54։ ISBN 99941-56-03-9։ 
  5. Հ, Ղ Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս», էջ 168-169։ 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]


Ասիական երկրների մայրաքաղաքներ

Աբու Դաբի · Ամման · Անկարա · Աշխաբադ · Աստանա · Բաղդադ · Բանգկոկ · Բանդար Սերի Բեգավան · Բաքու · Բեյրութ · Բիշքեկ · Դամասկոս · Դաքքա · Դիլի · Դոհա · Դուշանբե · Երևան · Էլ Քուվեյթ · Էր Ռիադ · Թբիլիսի · Թեհրան · Թհիմփհու · Իսլամաբադ · Կատմանդու · Կուալա Լումպուր · Հանոյ · Մալե · Մանամա · Մանիլա · Մասկատ · Մոսկվա · Նայպիդո · Նիկոսիա · Նյու Դելի · Շրի Ջայավարդենեպուրա Կոտտե · Պեկին · Պնոմպեն · Ջակարտա · Սանաա · Սեուլ · Սինգապուր · Վիենտյան · Տաշքենդ · Տոկիո · Ուլան Բատոր · Փխենյան · Քաբուլ