Գոլեսթանի պալատ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox architecture.png
Գոլեսթան պալատ
պարսկ. کاخ گلستان‎‎

Palacio de Golestán, Teherán, Irán, 2016-09-17, DD 27-36 HDR PAN.jpg
Արևի սրահ
Կոորդինատներ35°40′47″ հս․ լ. 51°25′13″ ավ. ե. / 35.67972° հս․. լ. 51.42028° ավ. ե. / 35.67972; 51.42028Կոորդինատներ: 35°40′47″ հս․ լ. 51°25′13″ ավ. ե. / 35.67972° հս․. լ. 51.42028° ավ. ե. / 35.67972; 51.42028
Գտնվում էԻրան Իրան
Կառուցվել էXVI դար
Կառուցել էԹահմասպ I (1524-1576)

Գոլեսթանի պալատ կամ Գոլեստան (պարսկ՝ کاخ گلستان‎‎ – Քախ-է Գոլեսթան, բառացի նշանակում է վարդերի պալատ), նախկին Ղաջարիական արքայական տոհմի համալիր Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում, հանդիսանում է Թեհրանի հնագույն պատմական հուշարձաններից մեկը։ 2013 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Գոլեստանը ճանաչել է որպես Ասիայի համաշխարհային ժառանգության մի մաս: Գոլեսթանի պալատն արքայական շինությունների խմբի մի մասն է, որոնք Թեհրանի կրաշաղախ պատերով միջնաբերդի մի մասն էին: Պալատն ունի այգիներ, 18-19-րդ դարերի իրանական արվեստի ու եվրոպական ընծաների հավաքածու[1]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեհրանի միջնաբերդը կառուցվել է Սեֆյան արքայատոհմից Թահմասպ առաջինի (1524-1576) կառավարման օրոք և այնուհետև, XVIII-XIX դարերում շարունակ վերանորոգվել է։ Գոլեստանի կառուցման մեջ առավել մեծ ներդրում են ունեցել Զանդ արքայատոհմի ներկայացուցիչ Քարիմ խանը (1750-1779), Ղաջարիների արքայատոհմի ներկայացուցիչ Աղա Մոհամադ Խանը (1742-1797), ով Թեհրանը դարձրել է Պարսկաստանի մայրաքաղաքը, իսկ 1794-1925 թվականների ընթացքում միջնաբերդը դարձել է Ղաջարիների արքայատոհմի նստավայրը, որոնց համար Գոլեսթանի պալատը դարձել է բնակատեղի, և Նասր ադ Դին Շահը (1848-1896), ով թաղված է պալատական համալիրի տարածքում։
Փահլավիների ժամանակաշրջանում (1925-1979) Գոլեսթանի պալատը ծառայել է որպես արքայական ընդունելությունների վայր, իսկ այս արքայատոհմն իր համար պալատ է կառուցել Նիավարանում: 1925-1945 թվականների ընթացքում շինությունների մեծ մասը քանդվել է Ռեզա շահի հրամանով, քանի որ նա համարում էր, որ դարեդար տևած Ղաջարիների պալատը չպետք է խոչընդոտեր նորագույն քաղաքի աճին:

Մարմարե գահը

Մարմարե գահ (Թախթ_է մարմար)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարմարե գահի տպավորիչ դարատափը կառուցվել է 1806 թվականին՝ Ղաջարիների արքայատոհմի ներկայացուցիչ Ֆաթ Ալի շահի (1797-1834) կողմից: Այս տարածքը զարդարում են նկարները, մարմարե քանդակները, հախճապակյա աշխատանքներն ու իրանյան ճարտարապետության այլ գոհարները: Մարմարե գահը կառուցել են Յազդ նահանգի հայտնի դեղին մարմարից՝ ընդհանուրը՝ 65 մասից: Ղաջարիների արքայատոհմերի թագավորներն ու դատական նախկին արարողությունները տեղի են ունեցել այս դարատափում: Այստեղ է 1925 թվականին թագադրվել Ռեզա շահ Փահլավին:

Քարիմ խանի անկյուն (Խալվաթ-է Քարիմ Խան)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարիմ խանի անկյունը կառուցել են 1759 թվականին: Այն Զանդ արքայատոհմի Քարիմ խանի բնակավայրն էր: Կառույցի հիմնական մասը նման է Մարմարե գահին: Վերջինիս պես այն դարատափ է, բայց քիչ զարդարանք ունի: Նախկինում այստեղ շատրվանով լճակ է եղել:

Քարիմ խանի անկյուն

Լճակի տուն (Հուզ խանե)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լճակի տուն

Քաջարների պալատին նվիրված եվրոպական նկարիչների գործերը զետեղվել են Լճակի տանը: Այն այս արքայատոհմի համար որպես ամառանոց է օգտագործվել: Զովացման հատուկ համակարգով ջուրը պոմպով մղվում էր ստորգետնյա համակարգով դեպի սենյակները գտնվող փոքր լճակներ: Այնուհետև ջուրը ոռոգում էր արքայական այգիները: Խոնավության վնասակար ազդեցության պատճառով այս համակարգն էլ կիրառելի չէ:

Ադամանդյա սրահ (Թալար-է բրելիան)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադամանդյա սրահն այսպես է անվանակոչվել շնորհիվ իրանցի արհեստավորների ադամանդյա ապակիների աշխատանքի: Կառուցվել է Նասեր էդ Դինի հրամանով՝ Հախճապակյա սրահի (Թալար-է բոլուր) վերափոխման նպատակով: Հայտնի է իր ադամանդյա հայելային աշխատանքներով ու ջահերով:

Ընդունելության սրահ (Թալար-է սալամ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ընդունելության սրահն ի սկզբանե գծագրվել էր թանգարանի համար: Այն բանից հետո, երբ Արևի գահը (Թախթ-է խորշիդ) տեղափոխվեց Իրանի կենտրոնական բանկի Արքայական գանձերի թանգարան, այս սրահն օգտագործեցին արքայական հատուկ ընդունելությունների համար և այդ պատճառով էլ այն անվանակոչվեց Ընդունելությունների սրահ:

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Մշակութային ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականի հունիսի 23-ին Պնոմպենում կայացած հանդիպմանը Գոլեստանի պալատն ընդգրկվեց Յունեսկոյի համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցանկում: Այժմ այն գտնվում է Իրանի մշակութային ժառանգության կազմակերպության հոգածության ներքո:

Թանգարաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նասրեդին շահի գաղափարով 1870 ական թվականներին Եվրոպայի օրինակով պատկերասրահ է ստեղծվել։ Հուզ խանեում ցուցադրվել են եվրոպական նկարիչների կտավները (հիմնականում դիմանկարներ), որոնք գնել էին Նասրեդինը և նրա նախորդները, իսկ Նեգար խանում` իրանական նկարիչների կտավները։ XX դարում Նեգար խանի հավաքածուն բաշխվել է Թեհրանի տարբեր թանգարաններով, սակայն առ այսօր այնտեղ դեռևս պահպանվում են Ղաջարիական դարաշրջանի նկարիչների կտավները[2]։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն ,
օբյեկտ № 1422
ռուս..անգլ..ֆր.