Մզկիթ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Իսլամ

Իսլամ

Հավատի հիմքեր

Միաստվածություն
Աստվածային արդարություն
Մարգարե · Ահեղ դատաստան · Իմամաթ

Իսլամի հիմնասյուներ

Վկայություն · Աղոթք · Նվիրաբերություն
Պահք  · Ուխտագնացություն
Ջիհադ

Պատմություն և ներկայացուցիչներ

Մուհամմադ մարգարե
Մարգարեներ · Խալիֆներ
Սուննիներ · Շիաներ

Գրքեր և օրենքներ

Ղուրան · Սուննա · Հադիսներ
Շարիաթ · Ֆիկհ
Հանաֆիականություն ·Մալիքիականություն
Շաֆիականություն ·Հանբալիականություն
Ջաֆարիականություն

Արաբամուսուլմանական փիլիսոփայություն

Իսլամական փիլիսոփայություն
Մութազիլիականություն
Աշարիականություն
Սուֆիզմ

Մշակույթ և հանրություն

Արվեստ · Տոներ
Տոմար
Մզկիթներ

Պորտալ:Իսլամ

п · о · р


Մզկիթ (արաբ․՝ مسجد‎‎ [ˈmæsdʒɪd]‎‎), մուսուլմանների աղոթքի համար նախատեսված կառույց: Այն գմբեթով առանձին կառույց է, որ երբեմն կարող է ունենալ ներքին բակ (օր.՝ Ալ-Հարամ մզկիթ): Մզկիթին կից կառուցվում են աշտարակ-մինարեները՝ մեկից մինչև ինը (միանարեների թիվը չպետք է գերազանցի Ալ-Հարամ մզկիթի մինարեների քանակը): Աղոթարանի սրահներում չպետք է լինեն պատկերներ. պատերին կարող են լինել միայն արաբերեն Ղուրանից տողեր: Մեքքային ուղղված պատի մոտ առանձնացված է որմնախորշ՝ միհրաբ, որտեղ աղոթում է մուսուլմանների հոգևոր առաջնորդը՝ իմամը: Միհրաբից աջ տեղակայված է մինբարը, որտեղից իմամը կարդում է տոնական աղոթքը և քարոզները: Որպես կանոն, մզկիթին կից գործում են դպրոց-մեդրեսեներ:

Անվան ծագումնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Մզկիթ» բառը[1] ծագում է «մասջիդ» բառից, որը առաջացել է արաբերեն «սաջաբա» արմատից և նշանակում է խոնարհման, երկրպագության տեղ[2][3]: Այն ցույց է տալիս տեղը, ուր հավատացյալը կարող է խոնարհվել աղոթքի ժամանակ, և չի առաջարկում ուրիշ ոչինչ՝ բացի հոգևոր տարածությունից:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մզկիթը նախատեսված է մահմեդականների ընդհանուր հավաքի համար աղոթելու նպատակով: Բացի այդ՝ մզկիթը հավաքատեղի է, ուր կարող են ուսուցանել իսլամի հիմնական գաղափարները:

Առաջին մզկիթը եղել է Քաաբայի տաճարը: Մուհամեդ մարգարեի վկայությամբ՝ Քաաբայից հետո կառուցվել է Երուսաղեմի ալ-Աքսա մզկիթը: Այս երկու մզկիթները, ինչպես նաև Մարգարեի մզկիթը Մեդինայում, մուսուլմանական ուխտատեղիներ են: Իսլամի ծագման առաջին տարիներին մուսուլմանները աղոթում էին Մեքքայի հեռավոր շրջաններում առանձնացված հատուկ տեղերում և շենքերում: Մարգարեն ինքը աղոթել է նաև Քաաբայի մոտակայքում: Հետագայում Մեքքայի մուսուլմանական համայնքի կենտրոն է դարձել ալ-Արկաման:

Մեքքայի առաջին մզկիթը համարվում է մարգարեի հետևորդ Ամար իբն Յասիրի տունը: Մեքքայի երկրորդ մզկիթը հիմնել է Աբու Բաքրը: Մուհամեդ մարգարեն Մեդինայի շրջանում որոշում է կառուցել տալ ալ-Կուբա մզկիթը, որի մասին Ղուրանում գրված է. «....Մզկիթը, որ հիմնադրվել է աստվածավախության առաջին օրից, արժանի է քո՝ այնտեղ լինելուն»: Դրանից հետո կառուցվել է Մարգարեի մզկիթը Մեդինայում[4]:

Մզկիթի տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արդեն 7-րդ դարի վերջին տարբերություն կար մզկիթների նշանակության և գործառույթի մեջ: Տարբերակվում էին հետևյալ տեսակները.

  • կվարտալային մզկիթ - նախատեսված էր ամենօրյա հինգանգամյա աղոթքի համար
  • տաճարային ջումա-մզկիթ - նախատեսված էր հավաքական աղոթքի համար
  • կաբիրե - մայրաքաղաքային կենտրոնական մզկիթ
  • մուսալա - համաքաղաքային մզկիթ՝ բաց հրապարակի տեսքով. նախատեսված էր Կուրբան-բայրամ և Ուրազա-բայրամ տոների տոներին աղոթելու համար:

Տաճարային մզկիթը վերելք է ապրել Օմայանների օրոք, երբ մզկիթի ճարտարապետական ձևերը մատնանշում էին կառավարողների հզորությունը, նյութական բարեկեցությունը, մուսուլմանական համայնքի ծաղկումը:

Մուսուլմանական պաշտամունքային բոլոր շինությունները միավորված են մեկ ընդհանուր գծով. բոլորը ուղղված են Մեքքայի Քաաբային: Քաաբա ուղղվածությունը կոչվում է կիբլա: Այդ անունն է ստացել նաև ցանկացած աղոթատեղիի՝ Քաաբային ուղղված պատը:

Մզկիթների ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Մզկիթ՝ անկյուններում մինարեներով - առավել տարածված է Կազանի թաթարների մոտ:
  • Մզկիթ՝ երկու մինարեներով - գմբեթային շինություն է գլխավոր մուտքով և երկու բարձր մինարեներով. առավել տարածված է Մերձավոր Արևելքում և Եվրոպայում:

Մզկիթի տարրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կահիրեի մզկիթի միհրաբը
Մինարե Մարդինում

Սովորաբար մզկիթները մեկ կամ երկու հարկ ունեցող շինություններ են՝ գմբեթով և մինարեներով: Մզկիթի ներսում գտնվում են մինբարներն ու միհրաբները: Մզկիթից ոչ հեռու գտնվում են հասարակական արտաքնոցներ և հատուկ սենյակներ՝ նախատեսված լվացման համար (վուդու):

  • Միհրաբ - Քաաբային ուղղված որմնախորշն է՝ ծածկված կամարով և տեղադրված շրջանակի մեջ:
  • Անազա (սլաք) - պատ, մարմարե տախտակ կամ փայտե խորշ մզկիթի մուտքի մոտ, այսպես ասած՝բակի միհրաբ:
  • Մինբար - տաճարային մզկիթի տարբերակիչ հատկանիշ, ամբիոն, որտեղից իմամը քարոզ է կարդում կամ աղոթում:
  • Մակսուրա - սրա հայտնվելը պայմանավորված է մզկիթի հարևանությամբ կառավարողի կամ իշխանության ներկայացուցչի առկայությամբ: Այն քառակուսի է՝ փայտե կամ մետաղե հարմարանքով առանձնացված աղոթատեղիի ընդհանուր մասից. գտնվում է միհրաբի և մինբարի մոտ:
  • Դիկա - հատուկ հարթակ, որտեղից հոգևոր պաշտոնյաները կրկնում են իմամի շարժումները և դրանով ղեկավարում հավատացյալների շարժումները:

Մզկիթ այցելելու պահանջներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Եթե այցելուի հագուստը չի համապատասխանում իսլամի պահանջներին, նրան կարող են առաջարկել խալաթ կամ հիջաբ:
  • Աղոթելու սրահ մտնելուց առաջ հանում են կոշիկները:
  • Նամազից առաջ պետք է կատարել ծիսական լվացում:
  • Ծնկելուց առաջ մուսուլմանը պետք է հատուկ նամազ (մզկիթը ողջունելու նամազ) կամ ցանկացած այլ նամազ կատարի:

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Երկրի մակերևույթից ամենամեծ բարձրությունն ունեցող մզկիթը գտնվում է աշխարհի ամենաբարձր շենքում՝ Դուբայի Բուրջ Խալիֆա երկնաքերում[5]:
  • Ամենահյուսիսային մզկիթը Նորիլսկի Նուրդ-Քամալ մզկիթն է[6]:
  • 2012 թվականին Հնդկաստանում բացվել է Մադինա Մասջիդ մզկիթը, որը առաջինը և առայժմ միակն է, որ ամբողջովին կառուցված է ապակուց: Աղոթասրահները կարող են միաժամանակ ընդունել 2.000 աղոթողի:
  • Թուրքմենբաշի Ռուխի մզկիթի պատերը զարդարված են ոչ միայն Ղուրանի ասույթներով, այլև Սապարմուրատ Թուրքմենբաշու «Ռուխնամա» գրքի ասույթներով[7]:
  • Կատուն միակ կենդանին է, որի մուտքը մզկիթ չի արգելվում:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Мечеть // Михельсон А. Д. Объяснение 25000 иностранных слов, вошедших в употребление в русский язык, с означением их корней. — 1865
    Мечеть // Чудинов А. Н. Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка, 1910.
  2. Жуковский, Копцева, 2005, էջ 348
  3. Комлев Н. Г. Мечеть // Словарь иностранных слов, 2006.
  4. А. Али-заде, 2007
  5. «Dünyanin en yüksek camii»։ Yeni Asya Gazetesi։ 30 декабря 2009։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-25-ին։ Վերցված է 2010-06-22 
  6. «Мусульмане на Крайнем Севере»։ Islam News։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-08-25-ին 
  7. ВЕДОМОСТИ — Наследство «отца всех туркмен»