Ֆիլիպիններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆիլիպիններ
Pilipinas
Ֆիլիպինների դրոշ Զինանշան
Flag of the Philippines.svg
Coat of arms of the Philippines.svg
PHL orthographic.svg
Կարգավիճակինքնիշխան պետություն, պետություն արշիպելագ և երկիր
Ներառում էIlocos Region?[1], Կագայան հովիտ[1], Central Luzon?[1], Calabarzon?[1], Mimaropa?[1], Բիկոլի շրջան[1], Western Visayas?[1], Կենտրոնական Վիսարյա[1], Eastern Visayas?[1], Zamboanga Peninsula?[1], Northern Mindanao?[1], Davao Region?[1], Soccsksargen?[1], Caraga?[1], Bangsamoro?[1], Cordillera Administrative Region?[1], Մետրո Մանիլա և Negros Island Region?[1]
Պետական լեզուֆիլիպիներեն[2][3] և անգլերեն[4]
ՄայրաքաղաքՄանիլա[5]
Պետական կարգհանրապետություն
Օրենսդիր մարմինCongress of the Philippines?
Երկրի ղեկավարRodrigo Duterte?[6]
Կառավարության ղեկավարRodrigo Duterte?
Մակերես299 764 կմ²
Ազգաբնակչություն100 981 437 մարդ (օգոստոսի 1, 2015)[7]
Խտություն306,6 մարդ/կմ²
ՀիմնLupang Hinirang?[8]
ԿարգախոսIt's more fun in the Philippines
Հիմնադրված է1565 թ.
ԱրժույթՖիլիպինական պեսո
Կենտրոնական բանկBangko Sentral ng Pilipinas?
Ազգային տոնIndependence Day?, Սուրբ Ծնունդ, Նոր տարվա օր, Ավագ հինգշաբթի, Ավագ Ուրբաթ, Կուրբան Բայրամ, Eid al-Fitr? և Rizal Day?
Ժամային գոտիPhilippine Standard Time?
Հեռախոսային կոդ+63
Ինտերնետ-դոմեն.ph
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս0,699[9]
gov.ph(անգլ.)

Ֆիլիպինների Հանրապետություն (թագալերեն՝ Republika ng Pilipinas), կամ Ֆիլիպիններ[10] (թագալերեն՝ Pilipinas), երկիր Հարավ-Արևելյան Ասիայում։ Կազմված է բազմաթիվ կղզիներից, որոնք գտնվում են Խաղաղ օվկիանոսում՝ Ինդոնեզիայից հյուսիս։ Մայրաքաղաքն է Մանիլան։

Ֆիլիպինները գտնվում են խաղաղօվկիանոսյան Հրե օղակում, ինչով էլ պայմանավորված է նրանց հրաբխային ծագումը և ռելիեֆի լեռնային բնույթը։ Կղզեխումբը գտնվում է հասարակածից ոչ մեծ հեռավորության վրա, ունի արևադարձային բուսական և կենդանական հարուստ աշխարհ, որտեղ գերակշռում են թռչունները և սողունները։

Երկրի անվանումը կապված է Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ի անվան հետ։

Բնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլիպինյան կղզիները (երկարությունը․՝ ավելի քան 1800 կմ) խաղաղօվկիանոսյան գեոսինկլինալային գոտու արևմտյան մասի կղզիների աղեղի մի օղակն են։ Մակերևույթի մոտ 3/4-ը զբաղեցնում են լեռներն ու սարավանդները։ Լեռնաշղթաների միջին բարձրությունը մոտ 2000 մ է, առավելագույնը՝ 2954 մ (Ապո հրաբուխը՝ Մինդանաո կղզում)։ Ֆիլիպիններում կան ավելի քան 10 գործող և բազմաթիվ հանգած հրաբուխներ։ Ափագծերը չափազանց կտրտված են։ Ընդերքը հարուստ է պղնձի, նիկելի, կոբալտի, քրոմիտների, սնդիկի, երկաթի, մանգանի պաշարներով։ Կան նաև ածխի, բնական գազի հանքավայրեր։ Կլիման հասարակածային է, հյուսիսում՝ մերձհասարակածային, մուսսոնային։ Օդի ջերմաստիճանը ծովեզերքին ամբողջ տարվա ընթացքում գրեթե նույնն է (24-28°С), բայց ըստ բարձրության նվազում է (մինչև 15-17°С)։ Տեղումներն արևմտյան լանջերին տարեկան մինչև 3000-4000 մմ են, հողմատակ արևելյան լանջերին՝ 1000 մմ-ից պակաս։

Աշնանը հաճախակի են թայֆունները, որոնք երբեմն մեծ վնաս են պատճառում։ Գետերը կարճ են, սահանքավոր, ունեն պոտենցիալ մեծ հիդրոռեսուրսներ։ Հողածածկույթում գերակշռում են լատերիտային տիպի կարմրահողերն ու դեղնահողերը։ Ֆիլիպինների տարածքի 46%-ը ծածկված է անտառներով, ծովեզերքին կան մանգլի մացառուտներ։

Ֆիլիպիններում խոշոր կաթնասուններ չկան․ հանդիպում են կապիկներ, լեմուրներ, թռչող շներ, մանր եղջերուներ, ֆիլիպինյան բրդաթևիկ, անտառային կատու։ Կան շատ թռչուններ և սողուններ (այդ թվում՝ պիթոններ)։

Հայերը Ֆիլիպիններում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլիպիններում հայ առաջին վաճառականները հաստատվել են 16-րդ դարի 2-րդ կեսին՝ իսպանական տիրապետության ժամանակ։ Նրանց մուտքը կղզիներ, ի տարբերություն այլ օտարազգիների, եղել է ազատ և խրախուսվել տեղական իշխանությունների կողմից։

1686 թ. Հնդկաստանում գործող Արևելա-հնդկական առևտրական ընկերության և տեղի հայ վաճառականների միջև կնքված պայմանագրով հայ վաճառականներն անգլիական նավերով Մանիլայում ազատ ելումուտի և առևտրի իրավունք են ստացել։ Հայ առևտրականները Մանիլայից հիմնականում արտահանել են համեմունք, մետաքս, կերպաս և այլն, ներմուծել շաքար և արծաթ, ինչպես նաև «հայկական» կոչվող ներկատեսակ։

Հայ ակնավաճառների ձեռքում է եղել Ֆիլիպիններում թանկագին քարերի առևտրի մենաշնորհը։

18-րդ դարում Մանիլայի հայ գաղութը հիշվում է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի գրագրություններում՝ որպես Իրանա-Հնդկաստանի (Նոր Ջուղայի) Հայոց թեմի մեջ մտնող համայնք։

18-րդ դարի երկրորդ կեսին Ֆիլիպիններում ապրել և ստեղծագործել է պատմաբան Զաքարիա Ջուղայեցին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ Ճապոնական օկուպացիայի տարիներին (1942-1945), Ֆիլիպիններում հայերի թիվը նվազել է։ Ներկայումս Ֆիլիպիններում շատ հայեր կան։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]