Ֆիլիպիններ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆիլիպիններ
Pilipinas
Ֆիլիպինների դրոշ Զինանշան
Flag of the Philippines.svg
Coat of arms of the Philippines.svg
PHL orthographic.svg
Կարգավիճակ ինքնիշխան պետություն[1], կղզային պետություն, երկիր և ՄԱԿ անդամ-պետություն[2]
Ներառում է Ilocos Region[3], Cagayan Valley[3], Central Luzon[3], Calabarzon[3], Mimaropa[3], Bicol Region[3], Western Visayas[3], Կենտրոնական Վիսարյա[3], Eastern Visayas[3], Zamboanga Peninsula[3], Northern Mindanao[3], Davao Region[3], SOCCSKSARGEN[3], Caraga[3], Autonomous Region in Muslim Mindanao[3], Cordillera Administrative Region[3], Metro Manila և Negros Island Region[3]
Պետական լեզու ֆիլիպիներեն[4][5] և անգլերեն[6]
Մայրաքաղաք Մանիլա[7]
Օրենսդիր մարմին Congress of the Philippines
Երկրի ղեկավար Rodrigo Duterte[8]
Կառավարության ղեկավար Rodrigo Duterte
Մակերես 299 764 կմ²
Ազգաբնակչություն 100 981 437 մարդ (օգոստոսի 1, 2015)[9][10]
Խտություն 306,6 մարդ/կմ²
Հիմն Lupang Hinirang[11]
Հիմնադրված է 1565 թ.
Արժույթ Philippine peso
Ազգային տոն Independence Day, Սուրբ Ծնունդ, Նոր տարվա օր, Ավագ հինգշաբթի, Ավագ Ուրբաթ, Կուրբան Բայրամ, Eid al-Fitr և Rizal Day
Ժամային գոտի UTC+8 և PHT
Հեռախոսային կոդ +63
Ինտերնետ-դոմեն .ph
Կոորդինատներ: 11° հս․ լ. 123° ավ. ե. / 11° հս․. լ. 123° ավ. ե. / 11; 123
gov.ph

Ֆիլիպինների Հանրապետություն (թագալերեն՝ Republika ng Pilipinas), կամ Ֆիլիպիններ[12] (թագալերեն՝ Pilipinas), երկիր Հարավ-Արևելյան Ասիայում։ Կազմված է բազմաթիվ կղզիներից, որոնք գտնվում են Խաղաղ օվկիանոսում՝ Ինդոնեզիայից հյուսիս։ Մայրաքաղաքն է Մանիլան։

Ֆիլիպինները գտնվում են խաղաղօվկիանոսյան Հրե օղակում, ինչով էլ պայմանավորված է նրանց հրաբխային ծագումը և ռելիեֆի լեռնային բնույթը։ Կղզեխումբը գտնվում է հասարակածից ոչ մեծ հեռավորության վրա, ունի արևադարձային բուսական և կենդանական հարուստ աշխարհ, որտեղ գերակշռում են թռչունները և սողունները։

Երկրի անվանումը կապված է Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ի անվան հետ։

Բնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլիպինյան կղզիները (երկարությունը․՝ ավելի քան 1800 կմ) խաղաղօվկիանոսյան գեոսինկլինալային գոտու արևմտյան մասի կղզիների աղեղի մի օղակն են։ Մակերևույթի մոտ 3/4-ը զբաղեցնում են լեռներն ու սարավանդները։ Լեռնաշղթաների միջին բարձրությունը մոտ 2000 մ է, առավելագույնը՝ 2954 մ (Ապո հրաբուխը՝ Մինդանաո կղզում)։ Ֆիլիպիններում կան ավելի քան 10 գործող և բազմաթիվ հանգած հրաբուխներ։ Ափագծերը չափազանց կտրտված են։ Ընդերքը հարուստ է պղնձի, նիկելի, կոբալտի, քրոմիտների, սնդիկի, երկաթի, մանգանի պաշարներով։ Կան նաև ածխի, բնական գազի հանքավայրեր։ Կլիման հասարակածային է, հյուսիսում՝ մերձհասարակածային, մուսսոնային։ Օդի ջերմաստիճանը ծովեզերքին ամբողջ տարվա ընթացքում գրեթե նույնն է (24—28°С), բայց ըստ բարձրության նվազում է (մինչև 15—17°С)։ Տեղումներն արևմտյան լանջերին տարեկան մինչև 3000—4000 մմ են, հողմատակ արևելյան լանջերին՝ 1000 մմ-ից պակաս։

Աշնանը հաճախակի են թայֆունները, որոնք երբեմն մեծ վնաս են պատճառում։ Գետերը կարճ են, սահանքավոր, ունեն պոտենցիալ մեծ հիդրոռեսուրսներ։ Հողածածկույթում գերակշռում են լատերիտային տիպի կարմրահողերն ու դեղնահողերը։ Ֆիլիպինների տարածքի 46%-ը ծածկված է անտառներով, ծովեզերքին կան մանգլի մացառուտներ։

Ֆիլիպիններում խոշոր կաթնասուններ չկան․ հանդիպում են կապիկներ, լեմուրներ, թռչող շներ, մանր եղջերուներ, ֆիլիպինյան բրդաթևիկ, անտառային կատու։ Կան շատ թռչուններ և սողուններ (այդ թվում՝ պիթոններ)։

Հայերը Ֆիլիպիններում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Հայերը Ֆիլիպիններում

Ֆիլիպիններում հայ առաջին վաճառականները հաստատվել են 16-րդ դարի 2-րդ կեսին՝ իսպանական տիրապետության ժամանակ։ Նրանց մուտքը կղզիներ, ի տարբերություն այլ օտարազգիների, եղել է ազատ և խրախուսվել տեղական իշխանությունների կողմից։

1686 թ. Հնդկաստանում գործող Արևելա-հնդկական առևտրական ընկերության և տեղի հայ վաճառականների միջև կնքված պայմանագրով հայ վաճառականներն անգլիական նավերով Մանիլայում ազատ ելումուտի և առևտրի իրավունք են ստացել։ Հայ առևտրականները Մանիլայից հիմնականում արտահանել են համեմունք, մետաքս, կերպաս և այլն, ներմուծել շաքար և արծաթ, ինչպես նաև «հայկական» կոչվող ներկատեսակ։

Հայ ակնավաճառների ձեռքում է եղել Ֆիլիպիններում թանկագին քարերի առևտրի մենաշնորհը։

18-րդ դարում Մանիլայի հայ գաղութը հիշվում է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի գրագրություններում՝ որպես Իրանա-Հնդկաստանի (Նոր Ջուղայի) Հայոց թեմի մեջ մտնող համայնք։

18-րդ դարի երկրորդ կեսին Ֆիլիպիններում ապրել և ստեղծագործել է պատմաբան Զաքարիա Ջուղայեցին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ Ճապոնական օկուպացիայի տարիներին (1942-1945), Ֆիլիպիններում հայերի թիվը նվազել է։ Ներկայումս Ֆիլիպիններում շատ հայեր կան։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]