Ամման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Ամման
عمان‎‎
Դրոշ
Amman Jordan Flag.svg

AMMAN 2.jpg
Կոորդինատներ: 31°57′0″ հս․ լ. 35°56′0″ ավ. ե. / 31.95000° հս․. լ. 35.93333° ավ. ե. / 31.95000; 35.93333
Երկիր Հորդանան Հորդանան
Ենթարկում Մայրաքաղաք
Քաղաքապետ Օմար ալ Մաանի
Առաջին հիշատակում 7-րդ դար
ԲԾՄ 773 մ
Խոսվող լեզուներ արաբերեն
Բնակչություն 1 919 000 մարդ (2010)
Ժամային գոտի UTC+2, ամառը UTC+3
Պաշտոնական կայք ammancity.gov.jo
##Ամման (Հորդանան)
Red pog.png

Ամման (արաբ․՝ عمان‎‎) Հորդանանի մայրաքաղաքը և երկրի ամենախոշոր քաղաքը։ Նախկինում անվանվել է Ռաբբաթ-Ամմոն, հելլենիստա-հռոմեական դարաշրջանում՝ Ֆիլադելֆիա: VII-IX դարերում մտնում էր արաբական խալիֆայության կազմի մեջ։ 1516 թվականից և մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը գտնվել է Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։

Բնակչությունը՝ 1 919 000 մարդ (2010 թվականի դրությամբ)[1]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մ.թ.ա. XIII դարում Ամման քաղաքը (այն ժամանակ Ռաբբաթ-Ամմոն) Ամմոնյան թագավորության մայրաքաղաքն էր։ Այդ տարածքն ավելի ուշ գրավել են ասորիները, հետո՝ պարսիկները: Եգիպտոսի հույն կառավարիչ Պտղոմեոս II Ֆիլադելֆը այն անվանափոխել է Ֆիլադելֆիայի։ Այն դառնում է նաբաթական թագավորության մաս մինչև 106 թվականը, ինչից հետո Ֆիլադելֆիան հայտնվում է հռոմեական վերահսկողության տակ և միանում է Դեկապոլիսին:

Մ.թ.ա. 326 թվականին քրիստոնեությունը դառնում է կայսրության հիմնական կրոնը, իսկ Ֆիլադելֆիան՝ բյուզանդական դարաշրջանի քրիստոնեության կենտրոն։ Այդ ժամանակաշրջանի եկեղեցիներից մեկը գտնվում է քաղաքի ամրոցում։

Ֆիլադելֆիան անվանափոխվել է Ամմանի Հասանիդների ժամանակաշրջանի ընթացքում։ Քաղաքն ավերվել է մի շարք երկրաշարժերի և տարերային աղետների արդյունքում և մինչև 1887 թվականը մնում էր ավերակների տեսքով։ Քաղաքի վերակառուցումը սկսվեց, երբ Օտոմանյան սուլթանը որոշում է կայացնում Ամմանով երկաթուղի անցկացնել՝ միացնելով Դամասկոսը և Մեդինան՝ դրանով իսկ հեշտացնելով և՛ ամենամյա հաջի ուխտագնացությունը, և՛ առևտուրը։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը համարվում է կարևոր արդյունաբերական կենտրոն։ Ամմանում կենտրոնացած են սննդի, ցեմենտի, նավթամշակման, տեքստիլ և ծխախոտի արդյունաբերությամբ զբաղվով ձեռնարկություններ[2]: Գործում է միջազգային օդանավակայան:

Ամմանում է գտնվում «Արաբ բանկ» բանկի գլխավոր գրասենյակը։

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009 թվականին Ամմանում անց է կացվել կրոսի աշխարհի առաջնությունը։

Աշխարհագրություն և կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը գտնվում է Մեռյալ ծովից 35 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, Միջերկրական ծովից 110 կմ դեպի արևելք և Երուսաղեմից 65 կմ դեպի արևելք։

Քաղաքը տեղակայված է յոթ բլուրների վրա, որոնք աստղի ձևով պատկերված են Հորդանանի դրոշի վրա։

Ամմանի կլիման մոտ է միջերկրածովյանին, սակայն տարբերվում է իր ցամաքայնությամբ։ Մեծ ազդեցություն ունի ծովի մակարդակից մեծ բարձրությունը (773 մ): Բոլոր տեղումները թափվում են բացառապես ձմռան սեզոնին, ձմռանը հաճախ ձյուն է տեղում և հաճախ լինում են ցրտահարություններ: Քաղաքում շատ հաճախ ուժեղ մառախուղներ են լինում։

Ամմանի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 23.0
(73.4)
27.3
(81.1)
32.6
(90.7)
37.0
(98.6)
38.7
(101.7)
40.6
(105.1)
43.4
(110.1)
43.2
(109.8)
40.0
(104)
37.6
(99.7)
31.0
(87.8)
27.5
(81.5)
43.4
(110.1)
Միջին բարձր °C (°F) 12.3
(54.1)
13.7
(56.7)
17.2
(63)
22.6
(72.7)
27.8
(82)
30.8
(87.4)
32.0
(89.6)
32.4
(90.3)
30.7
(87.3)
27.1
(80.8)
20.4
(68.7)
14.4
(57.9)
23.5
(74.2)
Միջին ցածր °C (°F) 3.6
(38.5)
4.2
(39.6)
6.1
(43)
9.5
(49.1)
13.5
(56.3)
16.6
(61.9)
18.5
(65.3)
18.6
(65.5)
16.6
(61.9)
13.8
(56.8)
9.3
(48.7)
5.2
(41.4)
11.3
(52.3)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −4.5
(23.9)
−4.4
(24.1)
−3.0
(26.6)
−3.0
(26.6)
3.9
(39)
8.9
(48)
11.0
(51.8)
11.0
(51.8)
10.0
(50)
5.0
(41)
0.0
(32)
−2.6
(27.3)
−4.5
(23.9)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 63.4
(2.496)
61.7
(2.429)
43.1
(1.697)
13.7
(0.539)
3.3
(0.13)
0
(0)
0
(0)
0
(0)
0.3
(0.012)
6.6
(0.26)
28.0
(1.102)
49.2
(1.937)
269.3
(10.602)
Միջ. տեղումների օրեր (≥ {{{միավոր տեղումների օրեր}}}) 11.0 10.9 8.0 4.0 1.6 0.1 0 0 0.1 2.3 5.3 8.4 51.7
Միջին ամսական արևային ժամ 179.8 182.0 226.3 266.6 328.6 369.0 387.5 365.8 312.0 275.9 225.0 179.8 3 289,7
Աղբյուր #1: World Meteorological Organization[3]
Աղբյուր #2: NOAA (sun 1961–1990),[4] Pogoda.ru.net (records)[5]

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թանգարաններ

  • Հորդանանի հնագիտական թանգարան
  • Ազգային ավանդույթների Հորդանանի թանգարան
  • Ժողովրդական բանահյուսության Հորդանանի թանգարան
  • Հորդանանի Համալսարանի հնագիտական թանգարան
  • Հորդանանի Համալսարանի մարդաբանական թանգարան
  • Դրամագիտության թանգարան / Հորդանանի կենտրոնական բանկ
  • Ավտոմոբիլային թագավորական թանգարան

Ավերակներ

  • Ջեբել կալյաա («Ջեբել» բառը արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է «լեռ»)
  • Ամֆիթատրոն, նախատեսված 6000 հանդիսատեսի համար։

Քույր-քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Ասիական երկրների մայրաքաղաքներ

ԱՄԷ Աբու Դաբի · Հորդանան Ամման · Թուրքիա Անկարա · Թուրքմենստան Աշխաբադ · Ղազախստան Աստանա · Իրաք Բաղդադ · Թաիլանդ Բանգկոկ · Բրունեյ Բանդար Սերի Բեգավան · Ադրբեջան Բաքու · Լիբանան Բեյրութ · Ղրղզստան Բիշքեկ · Սիրիա Դամասկոս · Բանգլադեշ Դաքքա · Արևելյան Թիմոր Դիլի · Կատար Դոհա · Տաջիկստան Դուշանբե · Հայաստան Երևան · Քուվեյթ Էլ Քուվեյթ · Սաուդյան Արաբիա Էր Ռիադ · Վրաստան Թբիլիսի · Իրան Թեհրան · Բութան Թհիմփհու · Պակիստան Իսլամաբադ · Նեպալ Կատմանդու · Մալայզիա Կուալա Լումպուր · Վիետնամ Հանոյ · Մալդիվներ Մալե · Բահրեյն Մանամա · Ֆիլիպիններ Մանիլա · Օման Մասկատ · Ռուսաստան Մոսկվա · Մյանմա Նայպիդո · Կիպրոսի Հանրապետություն Նիկոսիա · Հնդկաստան Նյու Դելի · Շրի Լանկա Շրի Ջայավարդենեպուրա Կոտտե · Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Պեկին · Կամբոջա Պնոմպեն · Ինդոնեզիա Ջակարտա · Եմեն Սանաա · Հարավային Կորեա Սեուլ · Սինգապուր Սինգապուր · Լաոս Վիենտյան · Ուզբեկստան Տաշքենդ · Ճապոնիա Տոկիո · Մոնղոլիա Ուլան Բատոր · Հյուսիսային Կորեա Փենյան · Պակիստան Քաբուլ