Մասսաչուսեթս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Մասսաչուսեթս
անգլ.՝ Massachusetts
flag of Massachusetts Զինանշան
Flag of Massachusetts.svg
Seal of Massachusetts.svg
Massachusetts in United States.svg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Բոստոն
Ամենաբարձր կետ Mount Greylock
ԲԾՄ 150 մետր
Օրենսդրական մարմին Մասաչուսեթսի գլխավոր խորհուրդ
Միության մուտք փետրվարի 6, 1788 (6-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ անգլերեն
Բնակչություն
6 794 422 մարդ (2015)[1] (14 տեղ)
Տարածք 27 336 կմ² կմ² (44 տեղ)
Massachusetts in United States (zoom).svg
Հիմնադրված է փետրվարի 6, 1788 թ.
Սահմանում է Ռոդ Այլենդ, Կոնեկտիկուտ, Նյու Յորք, Վերմոնտ և Նյու Հեմպշիր
Ժամային գոտի հյուսիսամերիկյան ժամային գոտի և America/New_York
Հապավում MA
ISO 3166-2 կոդ US-MA
Մականուն The Bay State
Միության մուտք փետրվարի 6, 1788 (6-րդ)
Կոորդինատներ: 42°18′ հս․ լ. 71°48′ ամ. ե. / 42.300° հս․. լ. 71.800° ավ. ե. / 42.300; 71.800
mass.gov

Մասաչուսեթս (անգլերեն՝ Լսել Massachusetts), նահանգ ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան մասում։ Մասաչուսեթսը երկրորդ հայաշատ նահանգն է Կալիֆորնիայից հետո. այնտեղ բնակվում է 150.000-200.000 հայ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաղութը ստացել է իր անունը տեղական մասաչուսեթ ցեղից, որը նշանակում է «մեծ լեռնային տարածք» («masa»՝ «մեծ» և «wachusett»՝ «լեռ»): Առաջինն ափ է հասել անգլիացի ծովագնաց Բարտոլոմյու Գոսնոլդը, 1602 թվականին: 1620 թվականին Քեյփ-Քոդի ափերին հաստատվել են «Մեյֆլաուեր» նավի ուղևորները, որոնք լքել են Անգլիան, կրոնական հանգամանքերի պատճառով: Հենց նրանք են Մասսաչուսեթսի տարածքում հաստատել առաջին եվրոպական բնակավայրը՝ Պլիմուտյան գաղութը: Վերջնականապես հաստատվելուց առաջ՝ Պլիմուտում կնքել են հայտնի Մեյֆլաուերյան պայմանագիրը, որը համարվում է առաջին ամերիկյան սահմանադրությունը: Այդ փաստաթղթի հիմքում ընկած է քաղաքական համաձայնության գաղափարը՝ մեծամասնության կամքին ենթարկվելը: Իսկ 150 տարի հետո հենց ազատատենչությունը և անհնազանդությունն օգնեցին Ամերիկային անկախանալ: Նոր վայրում հարմարվելուն օգնեցին հնդկացի-վամպանոագները: 1621 թվականի առաջին բերքահավաքի ժամանակ անգլիացիները հնդիկների համար կազմակերպեցին 3-օրյա կերուխում: Այդպես էլ առաջացել է տոնը, որն այսօր կոչվում է Երախտագիտության օր: Շուտով հայտնվեցին նոր գաղթականներ: 1623 թվականին ստեղծվեց Գլոսթեր գաղութը, 1626 թվականին՝ Նոմկիգը, որը հետագայում վերափոխվեցէ Սեյլեմ քաղաքի: 1630 թվականին ժամանեց առաջին մաքրակրոն խումբը՝ Ջոն Ուինթրոփի գլխավորությամբ, որն էլ դարձավ Բոստոնի հիմնադիրը: 1636 թվականին բացվեց Հարվարդի համալսարանը՝ այդպիսի աստիճանի առաջին ուսումնական հաստատությունը երկրում: Մաքրակրոնները տարբերվում էին կրոնական անհանդուրժողականությամբ, 1692 թվականին սկսվեց «վհուկների դեմ որս» Սեյլեմ քաղաքում: Սեյլեմյան դատավորությունում 156 մեղադրանք է ներկայացվել, 30 մարդ ճանաչվեցին մեղավոր, որոնցից 14 կին և 5 տղամարդ կախաղան էին հանվել:

18-րդ դարի կեսին Մասսաչուսեթսը դարձավ բրիտանական գաղութների նավաշինության և առևտտի կենտրոնը: Նահանգի բնակիչները բողոքեցին մետրոպոլիտի կողմից հարկային ճնշման դեմ: 1770 թվականին դա վերածվեց «Բոստոնյան սպանդի»: 1773 թվականին բռնկվեց «Բոստոնյան թեյախմություն» խռովությունը՝ դառնալով Անկախության պատերազմի սկիզբը: Մասսաչուսեթս գաղութի բնակիչները, զգեստափոխվելով հնդիկների, բրիտանական նավի թեյի արկղերը վայր նետեցին՝ ի նշան գաղութի համար ոչ շահավետ հարկային քաղաքականության և մյուս երկրների հետ առևտրի սահմանափակման:

Նահանգի տեսարշան վայրերից շատերը կենտրոնացված են Բոստոնում: Պլիմուտում կարելի է տեսնել գրանիտե ժայռի մնացորդներ, որի մոտ, առասպելի համաձայն, հաստատվել են առաջին մաքրակրոնները: Պլիմության ժայռի կողքին՝ «Մեյֆլաուեր» նավի կրկնօրինակն է, որը կառուցվել է Անգլիայում 1955 թվականին:

Մասսաչուսեթսը եղել է 13 ամերիկյան գաղութներից մեկը, որն սկսել է Անհլիայի դեմ ապստամբություն: 1788 թվականի փետրվարի 6-ին Մասսաչուսեթսը վավերացրեց ԱՄՆ-ի սահմանադրությունը և դարձավ նոր պետության 6-րդ նահանգը:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսից Մասսաչուսեթսին սահմանակից են Նյու Հեմփշիր և Վերմոնտ նահանգները, արևմուտքից՝ Նյու-Յորքը, հարավից՝ Կոնեկտիկուտը և Ռոդ Այլենդը, Արևելքից՝ Ատլանտյան օվկիանոսը։ Նահանգի խոշորագույն քաղաքը Բոստոնն է, բայց բնակչության մեծ մասը ապրում է արվարձաններում։ Մասսաչուսեթսի հարավում գտնվում են Տակոնիկ լեռնաշղթան և Բեկշիր-Խիլս լեռը։

Էկոնոմիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականին համախառն արտադրանքը կազմել է 420․7 մլն դոլար, ԱՄՆ-ում 12-րդ է։ 2012 թվականին նահանգում մարդու անձնական եկամուտը կազմել է մոտ 53 հազ դոլար[2]։ Գյուղատնտեսական հիմնական արտադրանքներն են՝ ծովամթերք, սածիլներ, կաթնամթերք, լոռամիրգ և բանջարեղեն։ Արդյունաբերական հիմնական ապրանքներ են՝ հաստոցներ, էլեկտրական սարքավորումներ, գիտական գործիքներ, տպագրություն և հրատարակչություն, ինչպես նաև զբոսաշրջությունը։ Տնտեսության մեջ կարևոր դեր են խաղում բարձրագույն կրթությունը, առողջապահուտյունը և ֆինանսական ծառայությունը։

Ժողովրդական տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի բնակչությունը 2014 թվականի տվյալներով կազմել է 6745408 մարդ։ Բնակչության կրոնական պատկանելիությունը՝

Վարչական կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգում կա 14 շրջան, 50 խոշոր քաղաքներ և 301 բնակավայր։

Օրենքներ և կառավարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի մայրաքաղաքը Բուստոն քաղաքն է։ Մասսաչուսեթսի նահանգապետը Չարլի Բեյկերն է՝ հանրապետական կուսակցության անդամ։ Նահանգի սենատորներն են Էլիզաբեթ Ուրրեն և Էդ Մարկինը: Ներքին պալատում կոնգրեսը ունի 9 ներկայացուցիչ, նրանք բոլորը դեմոկրատներ են: 2004 թվականի մայիսի 17-ի գերագույն դատարանի որոշման համաձայն՝ Մասսաչուսեթսի պատմության մեջ ԱՄՆ-ն առաջին անգամ սկսել է գրանցել միասեռ ամուսնություններ:

Կրթություն և գիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած այն հանգամանքին, որ Մասսաչուսեթսը զբաղեցնում է միայն 45-րդ տեղը խոշորագույն բոլոր նահանգներում, նա հավակնում է այն բանին, որպեսզի համարվի ազգային և ինտելեկտուալ ազգի կենտրոն: Դրա համար նա ունի բոլոր հիմքերը: Առաջին տպագիր հրատարակությունները, թերթերը, գրադարանը և միջնակարգ դպրոցը հայտնվել են Մասսաչուսեթսում: Ամերիկայի ամենահին՝ Քեմբրիջի Հարվարդի համալսարանը, որը գտնվում է այս նահանգում հիմնադրվել է 1636 թվականին: Առաջին պետական դպրոցը հիմնադրվել է 1647 թվականին: Հարվարդի համալսարանը և Մասսարուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը գտնվում են Քեմբրիջում: Շատ տարիներ եղել են առաջատար համալսարաններ:

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Mass.gov – Պաշտոնական կայք