Արկանզաս (նահանգ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1rightarrow.png  Տե՛ս նաև Արկանզաս (այլ կիրառումներ) 
Արկանզասի Նահանգ
State of Arkansas
Արկանզաս նահանգի դրոշը Արկանզաս նահանգի կնիքը
Արկանզասյի դրոշը Արկանզասյի կնիքը
Միացիալ Նահանգների քարտեզը ընգծված Արկանզաս նահանգով
Մայրաքաղաք
(և ամենամեծ քաղաք)
Լիթլ Ռոք
Մակերես  29րդ (ԱՄՆ-ում)
 - Ամբողջ 137 733 կմ2
 - Լայնք 385 կմ
 - Երկարություն 420 կմ
 - Լայնություն 33° 00′ N - 36° 30′ N
 - Երկայնություն 89° 39′ W - 94° 37′ W
Բնակչություն  32րդ (ԱՄՆ-ում)
 - Ամբողջ (2010) 2 915 918
Միության մուտք  հունիսի 15, 1836 (25րդ)
Նահանգապետ Մայք Բիբի
Ժամային գոտի UTC-6/UTC-5
Կրճատ անվանում AR
Կայք www.arkansas.gov

Արկանզաս (անգլերեն՝ Լսել Arkansas), նահանգ ԱՄՆ-ի հարավային մասում։ Տարածքը՝ 137, 5 հազար կմ քառակուսի։ Վարչական կենտրոնը՝ Լիթլ Ռոք։ Անվանումն առաջացել է Արկանզաս գետի անունից։


Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արկանզասի մակերեսը 137 732 կմ² է։ Հարևան նահանգներն են Լուիզիանան՝ հարավից, Տեխասը և Օկլահոման՝ արևմուտքից, Թեննեսին և Միսսիսիպին՝ արևելքից, Միսսուրին՝ հյուսիսից։ Արևելյան մասը եզերվում է Միսսիսիպի գետով, բացառությամբ Գրին և Կլեյ շրջանների, որտեղ Միսսուրի նահանգի հետ սահման է հանդիսանում Սուրբ Ֆրանցիսկոյի գետը։

Ռելիեֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պայմանականորեն Արկանզասը բաժանում են երկու մասերի՝ հյուսիսարևելյան բարձրադիր վայրեր և հարավարևելյան ցածրավայրեր։ Հյուսիս-արևելքի բարձրադիր վայրերը հանդիսանում են Ամերիկայի հարավային բարձունքների մի մասը, որոնք իրենց մեջ ընդգրկում են Ազարկի բարձրավանդակը և Ուոշիտոյի լեռները։ Հարավ-արևելքի ցածրավայրերը իրենց մեջ ընդգրկում են Մեքսիկական ծոցի մերձափնյա հարթավայրերը և Արկանզասի դելտան։

Արկանզասի տարածաշրջանում առանձնացնում են 7 բնական շրջաններ՝ Ազարկի, Ուոշիտոյի լեռները, Արկանզաս գետի հովիտը, Մեքսիկական ծոցի ափամերձ հարթավայրերը, Կրոուլիի լեռնաշղթան և Արկանզասի դելտան։ Նահանգի ամենաբարձր կետը Ուոշիտոյի լեռների Մաունթ Մագազին (Mount Magazine) լեռն է ծովի մակարդակից 839 մետր բարձրությամբ։

Ջրագրական ցանց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արկանզասը հարուստ է գետերով, լճերով և ջրամբարներով, որոնք պատկանում են հիմնականում Միսսիսիպի գետի ավազանին։ Միսսիսիպի գետի հիմնական վտակներն են Արկանզասը, Ուայթ-րիվերը, սուրբ Ֆրանցիսկոյի գետը։ Բուֆֆալո, Րեդ-րիվեր, Բլեք-րիվեր, Քեշ-րիվեր գետերը հանդիսանում են Ուայթ-րիվերի վտակները։ Լիթլ-Միսսուրի աղի գետը և Քադդոն թափվում են Ուոշիտո գետը, որը հոսում է նահանգի հարավով։ Րեդ-րիվեր գետի որոշակի մասը հանդիսանում է Արկանզաս ու Տեխաս նահանգների միջև սահման։ Արկանզասում են գտնվում ԴեԳրեյ, Ուոշիտո, Գրիրս, Ֆերրի և այլ լճեր։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արկանզասը գտնվում է Մեքսիկական ծոցին բավական մոտ, որպեսզի ընդունի նրանից եկող հոսանքները։ Արկանզասին բնորոշ են տաք, խոնավ ամառները և ցուրտ, պակաս խոնավ ձմեռները։ Նահանգի մարաքաղաք Լիթլ-Ռոքում հուլիսին միջին առավելագույն ջերմաստիճանը 34° C (93° F) է, նվազագույնը՝ 0° C (32° F): Տարվա ընթացքում տեղումների քանակը տատանվում է 1000-ից 1500 մմ-ի միջև։ Ձյուն գալիս է հազվադեպ, հիմնականում նահանգի հյուսիսում։ Նահանգում առավելագույն ջերմաստիճանը 49 ° C (120° F) է, որը գրանցվել է Օզարկ քաղաքում 1936 թվականի օգոստոսի 10-ին։ Նվազագույն ջերմաստիճաբը՝ −34° C (-29° F), գրանցվել է Գրեյվեթթ քաղաքում 1905 թվականի փետրվարի 13-ին։ Արկանզասում հաճախ են լինում փոթորիկներ, ամպրոպներ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև եվրոպական ցեղերի Արկանզասում վերաբնակեցումը, այստեղ ապրում էին Կեդդո, Օսեյնջի և Կուապո ցեղերը։ Արկանզաս այցելող առաջին հետազոտողներից է եղել նաև Էրնանդո դե Սոտոն (1541 թ), Ժակ Մարկետը և Լուի Ժոլիեն (1673 թ), Ռոբեր լա Սալը (1681 թ): Եվրոպացի վերաբնակիչները, այդ թվում նաև վաճառականները սկսել են բնակվել տարածքում 18-րդ դարի սկզբին։ Տարածքը ստացել է իր անվանումը վաղ իսպանական և ֆրանսիական հետազոտողներից։ Տարածքը միացվել է ԱՄՆ-ին 1803 թվականին Լուիզիանայի գործարքի արդյունքում։ 1813 թվականի հուլիսի 4-ին, ստրկության մասին շատ վեճերից հետո ձևավորվեց Արկանզասի նահանգը։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի բնակչությունը, 2012 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալներով, կազմում է 2 949 132 մարդ։ 1820 թվականի 15 000 մարդ բնակչությունը աճեց մինչև 52 240, 1835 թվականին։ 1836 թվականին նահանգի կարգավիճակ ստանալով, նրա բնակչությունը սկսեց կրկնապատկվել ամեն 10 տարին մեկ, մինչև Քաղացիական պատերազմը: 1980 թվականին բնակչությունը հասավ 2 միլիոնի։

Ազգային կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչության ռասսայական կազմը. սպիտակամորթներ՝ 80,1%, աֆրոամերիկացիներ՝ 15,6%, հնդիկներ և Ալյասկայի բնիկներ՝ 0,9%, ասիացիներ՝ 1,3% և 1,8% մարդիկ, ովքեր պատկանում են երկու և ավելի ռասսաների։

Արկանզասի բնակիչները ծագումով պատկանում են.

  1. անգլիացիներ՝ 20,7%
  2. աֆրոամերիկացիներին՝ 15,6%
  3. իռլանդացիներին՝ 12,5%
  4. գերմանացիներին՝ 11,2%
  5. ֆրանսիացիներին՝ 2,1%
  6. դանիացիներին՝ 2,7%
  7. իտալացիներին՝ 1,6%
  8. շոտլանդացիներին՝ 1,6%
  9. հյուսիսային իռլանդացիներին՝ 1,3%

2006-2008 թվականների տվյալներով, Արկանզասի բնակիչների 93,8%-ը տանը խոսում են միայն անգլերենով, մոտ 4,5%-ը՝ իսպաներենով։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]