Լուիզիանա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Լուիզիանա
անգլ.՝ Louisiana
flag of Louisiana?


Flag of Louisiana.svg


Seal of Louisiana.svg
Fontainebleau State Park, Louisiana 2019 01.jpg
ԵրկիրԱմերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Մասն էՄայրցամաքային նահանգներ
ԿարգավիճակԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում էԱՄՆ
ՎարչկենտրոնԲաթոն Ռուժ
Ամենաբարձր կետDriskill Mountain?
ԲԾՄ30 մետր
Օրենսդրական մարմինLouisiana State Legislature?
Դատական մարմինLouisiana Supreme Court?
Միության մուտքապրիլի 30, 1812 (18-րդ)
Բնակչություն
4 670 724 մարդ (2015)[1] (25 տեղ)
Տարածք135 382 կմ²  (31 տեղ)
Louisiana in United States.svg
Louisiana geographic map-en.svg
Հիմնադրված էապրիլի 30, 1812 թ.
Սահմանակցում էՏեխաս, Արկանզաս և Միսսիսիպի
Ժամային գոտիUTC-6, Կենտրոնական ժամային գոտի և Ամերիկա/Չիկագո
ՀապավումLA
ISO 3166-2 կոդUS-LA
Անվանված էԼյուդովիկոս XIV
ՄականունBayou State, Child of the Mississippi, Creole State և Pelican State
Միության մուտքապրիլի 30, 1812 (18-րդ)
louisiana.gov(անգլ.)

Լուիզիանա (անգլերեն՝ Լսել Louisiana), նահանգ ԱՄՆ-ի հարավային մասում, Մերձմեքսիկական դաշտավայրում։ Տարածքը՝ 125,7 հազար կմ քառակուսի։ Վարչական կենտրոնը՝ Բաթոն Ռուժ, խոշոր քաղաքը Նոր Օրլեանն է: Ընդհանուր տարածքը 135 382 կմ² (31-րդ տեղը ԱՄՆ-ում) է, որից ցամաքը կազմում է 113 721 կմ²: Բնակչությունը կազմում է 4 574 836 մարդ (25-րդ տեղում է ԱՄՆ-ում): Նահանգի պաշտոնական մականունը՝ «Հավալուսների նահանգ»: Անվանակոչվել է Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ի պատվին (ֆրանսերեն արտասանությունը՝ Լուի): Նախկինում Լուիզիանա էր անվանվում՝ ֆրանսիացիների կողմից վերահսկվող Մեքսիկական ծոցի ափին գտնվող ընդարձակ տարածքը (Նոր Ֆրանսիա):

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

17-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դարի սկիզբը Լուիզիանա էր կոչվում Միսիսիպի գետի ավազանի ընդարձակ տարածքը, որի զգալի մասը գաղութացրել էր Ֆրանսիան։ Այդ տարածքը 1682 թվականին ֆրանսիացի ճանապարհորդ Ռոբեր Կավելիե դը Լա Սալը ի պատիվ Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ի (ֆրանսերեն՝ Louis) անվանեց Louisiana։ Այժմ Լուիզիանա նահանգը զբաղեցնում է այդ ընդարձակ տարածքի միայն մի մասը[2]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևմուտքից Լուիզիանան սահմանակից է Տեխասին, հյուսիսից Արկանզասին, արևելքից Միսսիսիպիին, հարավից նահանգը սահմանակից է Կարիբյան ծովին: Նահանգի տարածքը հստակ բաժանված է երկու մասի`«վերին» և «ստորին»: Վերջինին բնորոշ է ճահճային ցածրադիր վայրերի առատությունը:

Ամենաբարձր կետը Դրիսքիլլ լեռն է, որի բարձրությունը ծովի մակարդակից 163 մետր է:

Դատական համակարգը և հանցագործությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանա նահանգում դատական իշխանությունը բաղկացած է դատարանների համակարգից, որոնք մեկնաբանում են և իրագործում են քրեական և քաղաքացիական իրավունքները։ Լուիզիանայի Գերագույն դատարանը՝ նահանգի բարձրագույն դատարանն է։ Նահանգում կան հինգ վերաքննիչ դատարան, 43 տարածքային դատարան, ընտանեկան և անչափահասների հարցերով զբաղվով հինգ դատարան, 48 քաղաքային դատարան և երեք շրջանային դատարան։[3]


ՀԴԲ-ի վիճակագրության համաձայն, 2020 թվականի Լուիզիանայի 10 ամենավտանգավոր քաղաքները ներկայացված ստորև.[4]

  1. Համոնդ
  2. Օպելուսաս
  3. Ալեքսանդրիա
  4. Մարքսվիլ
  5. Բաստրոպ
  6. Քրոուլի
  7. Մոնռո
  8. Ուոքեր
  9. Վեսթ Մոնռո
  10. Լիսվիլ

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2000 թվականի տվյալներով նահանգի բնակչությունը կազմված է սպիտակամորթներից (63 %), սևամորթներից (32 %), 5 % ասիացիներից և այլն: 92 %-ի մայրենի լեզուն անգլերենն է, 5 %-ինը ֆրանսերենը, 3 %-ինը իսպաներենը:

Աֆրոամերիկացիներ և ֆրանսիական ծագման ամերիկացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանան երկրորդ տեղում է, իր տարածքում բնակվող աֆրիկյան ամերիկացիների թվով (32.5 %), հարևան Միսիսիպիից (36.3 %) հետո:

Սպիտակամորթ բնակչությունը հյուսիսում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանայի հյուսիսում գերակշռում են բրիտանական ծագման սպիտակամորթները: Այդ մարդիկ հիմնականում ունեն անգլիական, ուելսական և շոտլանդաիռլանդական արմատներ և նույն մշակույթն ու բողոքական կրոնը ինչ հարևան նահանգները:

Այլ եվրոպացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանայի վաճառքից առաջ մի քանի գերմանացի ընտանիքներ տեղափոխվեցին Միսսիսիպի գետի երկայնքով դեպի ծայրամաս: Նրանք միաձուլվեցին կրեոլների և քաշունցիների հասարակությունների հետ: Քանի որ Նոր Օռլեանը հանդիսանում է խոշոր նավահանգիստ և երկրի երրորդ ամենաաղտոտ քաղաքը, այն ներգրավեց բազմաթիվ իռլանդական, իտալական և գերմանական ներգաղթյալներին, որոնք ի սկզբանե կաթոլիկներ էին:

Ասիացիներ և ամերիկացիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուիզիանայի ասիական բնակչությունը համարվում է 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբին այստեղ եկած չինական աշխատողների ժառանգները 1970-ական թվականներին: 1980-ական թվականներին Մեքսիկական ծոց ժամանեցին բազմաթիվ փախստականներ Վիետնամից և Հարավարևելյան Ասիայից, ովքեր զբաղվում էին ձկնորսությամբ, արդյունաբերությամբ և ծովախեցգետնի արտադրությամբ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 https://www.census.gov/programs-surveys/popest.html
  2. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս»։ էջ էջ 219 
  3. «Louisiana Court Records | CourtRecords.org»։ louisiana.courtrecords.org։ Վերցված է 2020-08-12 
  4. January 13 Rueben WrightPublished:, 2020։ «Louisiana's Top 10 Most Dangerous Cities For 2020»։ News Radio 710 KEEL (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-08-12 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]