Նևադա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Նևադա (այլ կիրառումներ)
Picto infobox map.png
Նևադա
անգլ.՝ Nevada
flag of Nevada Զինանշան
Flag of Nevada.svg
Nevada-StateSeal.svg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Մաան է contiguous United States
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Քարսոն Սիթի
Ամենաբարձր կետ Boundary Peak
ԲԾՄ 1676 մետր
Օրենսդրական մարմին Nevada Legislature
Դատական մարմին Supreme Court of Nevada
Միության մուտք հոկտեմբերի 31, 1864 (36-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ չկա
Բնակչություն
2 890 845 մարդ (2015)[1] (35 տեղ)
Տարածք 286 380 կմ² կմ² (7 տեղ)
Nevada in United States.svg
Հիմնադրված է հոկտեմբերի 31, 1864 թ.
Սահմանակցում է Կալիֆոռնիա, Օրեգոն, Այդահո, Յուտա և Արիզոնա
Ժամային գոտի Pacific Time Zone, Mountain Time Zone և America/Los_Angeles
Հապավում NV
ISO 3166-2 կոդ US-NV
Անվանված է Սիեռա Նևադա
Մականուն Silver State
Միության մուտք հոկտեմբերի 31, 1864 (36-րդ)
Կոորդինատներ: 39° հս․ լ. 117° ամ. ե. / 39° հս․. լ. 117° ավ. ե. / 39; 117
nv.gov

Նևադա (անգլերեն՝ Լսել Nevada), նահանգ ԱՄՆ-ի արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը` Քարսոն-Սիթին է, ամենամեծ քաղաքը Լաս-Վեգասը:

Նևադան հարավային և հյուսիսային նահանգների միջև քաղաքացիական պատերազմի տարիների ընթացքում դարձավ Միացյալ Նահանգների մի մասը:

Նևադա բառը թարգմանվել է իսպաներեն լեզվից: Նահանգի պաշտոնական կարգախոսն էր «Նահանգը ծնվել է պատերազմում» (անգլ.՝ The Battle Born State): Նահանգի դրոշի վրա կա մակագրություն՝ «Ծնվել է պատերազմում» (անգլ.՝ Battle Born):

ԱՄՆ մի քանի ռազմածովային նավեր ճանաչվեցին ի պատիվ Նեվադա նահանգի:

Պաշտոնական մականունն է «Արծաթագույն նահանգ» (անգլ.՝ Silver State)։

Նշանաբանն է`«Բոլորը մեր երկրի համար» (անգլ.՝ All for Our Country).

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Union Pacific 844, Painted Rocks, NV, 2009 (crop).jpg Fly geyser in nevada.jpg Mount Whitney 2003-03-25.jpg
1850 թվականին ԱՄՆ-ի Կոնգրեսը ճանաչել է Յուտայի տարածքը, որն այդ ժամանակ փաստացի ընդգրկված էր Յուտայի և Նևադայի մեջ: 1859 թվականին սկսվեց հայտնաբերվել ոսկու և արծաթի հարուստ պաշարներ՝ Քոմսթոնի տարածքում, որն էլ դարձավ Վիրջինյա-Սիթիում հանքագործների ներհոսքի պատճառ։ Հետախույզները, վաճառականները, հուսալով ստանալ հարուստ ավար, արագ ներգաղթեցին: 1861 թվականի մարտի երկուսին Նեվադան առանձնացվեց Յուտայի տարածքից և ձեռք է բերել իր ներկայիս սեփական անունը: 1864 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրություններից ընդամենը 8 օր առաջ, Նևադան դարձավ ԱՄՆ 36-րդ նահանգը: Չնայած փոքր բնակչությանը, դաշնային կառավարությունը շտապում էր աջակցություն ստանալ Նևադայից, այն բանի համար, որ Աբրահամ Լինքոլնը դառնա ԱՄՆ-ի նախագահ և ապահովի գերիշխանությունը հանրապետականների Կոնգրեսի նկատմամբ: Նևադայի տնտեսությունը հիմնված է հիմնականում հանքարդյունաբերության վրա:

Նահանգի սահմանը չի փոփոխվել, քանի որ 1866 թվականի մայիսի 5-ին Նևադայի որոշ մասը Պայուտ շրջանի (անգլ.՝ Pah-Ute County) մի մասն էր, իսկ դեպի արևելք գտնվոում էր Կոլորադո գետը, որը մի ժամանակ պատկանել է Արիզոնայի տարածքին:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լանդշավթներին շուրջ, Լինկոլնի շրջան
Գեյզեր Ֆլայ

Նևադայի տարածը, որը գտնվում է Միացյալ Նահանգների արևմտյան մասում, կազմում է 286 367 կմ²: Սահմանակից է Կալիֆորնիային (արևմուտքից), Օրեգոնին և Այդահոին (հյուսիսից), Յուտային (արևելքից) և Արիզոնային (հարավ-արևելքից): Հյուսիսային մասոմ Նևանդան սահամնակից է Մեծ ավազանին։ Այս տարածքը հիմնականում զբաղեցնում են անապատները, և բնութագրվում է շոգ ամառներով ու համեմատաբար ցուրտ ձմեռներով: Այն լանջերը, որոնց առանձին գագաթների բարձրությունը գերազանցում է 4000 մետրը, ձևավորվել են անտառածածկ տարածքներ, չնայած նրան որ շրջապատված են անապատային հարթավայրերով:

Հարավային երրորդ նահանգում գտնվում է Լաս-Վեգասը։ Այս տարածքում ձմռանը ավելի քիչ տեղումներ են լինում, բայց ամռանը այն ավելի մոտ է մուսոնային գործընթացին: Առավել մեծ նշանակություն ունեցող լեռնաշղթա է Սփռինգի լեռները, որը գտնվում է Լաս Վեգասի արևմուտքում: Ամենահարավային մասում, որտեղ Նևադան սահմանակից է Արիզոնային և Կալիֆորնիային, հոսում է Կոլորադո գետը: Ամենաբարձր ջերմաստիճանը Նևադայում արձանագրվել է 1994 թ-ի հունիսի 29-ին։ Գրանցվել է 52 °C ջերմաստիճան: Ամենացածր ջերմաստիճանը (−47 °C) գրանցվել է 1972 թվականին նահանգի հյուսիսարևելյան մասում: Նևադայի կլիման անապատային և կիսանապատային է։ Ողջ նահանգին բնութագրվում է ամառային բարձր ջերմաստիճան: Հյուսիսում ձմռանը բավականին ցուրտ է և երկար, իսկ հարավում՝ երկար և մեղմ: Տարեկան միջին տեղումերը կազմում են 180 մմ, սակայն որոշ վայրերում այդ ցուցանիշը կարող է հասնել 1000 մմ-ի:

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի տվյալների 2011 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների, Նևադայի բնակչությունը կազմել է 2.723.322 մարդ։ Համեմատած 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, այն աճել է 0.84%-ով [2]: Սկսած 1940-ական թվականներից մինչև 2003 թվականը, Միացյալ Նահանգներում բնակչության տոկոսային հարաբերությամբ Նևադան ամենաարագ աճող նահանգն էր: Օրինակ, այն 1990 թվականին աճել է 66,3% -ով, իսկ 2000 թվականին Նևադայի, բնակչությունը կազմել է ընդամենը 13,1%: Լաս Վեգասը մեկն է ամենաարագ զարգացող խոշոր քաղաքներից: Մի քանի հարյուր մարդ էր ապրում Լաս Վեգասում 1900 թվականին, այնուհետև քաղաքի բնակչությունը աճել է 10 հազարով: 1950 թվականին` 100 հազարով, իսկ 1970 թվին 2.5 միլիոնով:

Ըստ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների ռասայական կազմը հետևյալն է`սպիտակամորթներ (65%), աֆրոամերիկացիներ (7.1%), ասիացիներ (6%, հնարավոր է ավելի), այլ ռասաները (2%), իսկ մնացած 20%-ը՝ իսպանախոսներ: Բնակչության հիմնական մասն են` մեքսիկացիները (20,8 %), գերմանացիներ (13,3 %), իռլանդացիներ (10 %), անգլիացիներ (9,2 %) և իտալացիներ (6,3 %) [3]: 2000 թվականի տվյալներով բնակչության 16,19 % -ի երեխաները հինգ տարեկանից տանը խոսում են իսպաներեն, 1,59 % -ը՝ ֆիլիպիներեն, և միայն 1 %-ը՝ ճապոներեն:

Բնակչության 6,8 %-ը մինչև հինգ տարեկան երեխաներն են, իսկ 13,6 %-ը մինչև 65 տարեկան մարդիկ: Նևադայում կանայք կազմում են բնակչության 50,7 % -ը: Անօրինական ներգաղթը 2010 թվականին կազմել է 8.8% (ամենաբարձրն է ԱՄՆ-ում) [4]:

Բնակչության դինամիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1950-160 083 մարդ
  • 1960-285 278 մարդ
  • 1970-488 738 մարդ
  • 1980-800 493 մարդ
  • 1990-1 201 833 մարդ
  • 2000-1 998 257 մարդ
  • 2010-2 700 551 մարդ

Քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքներ, որոնց բնակչությունը բարձր է 10 հազարից
2004 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալներ
Լաս-Վեգաս 534,8 Պարումպ 27,0 (2003)
Հենդերսոն 224,8 Սան-Վալլի 19,5 (2000)
Պրադայս 207,0 (2003) Ուիթնի 18,3 (2000)
Ռինո (Նևադա)Ռինո 198,0 Էլկո 16,2
Սանրայզ-Մանոր 177,0 (2003) Բոուլդեր-Սիթի 15,2
Նորթ-Լաս-Վեգաս 158,7 Էնթերփռայզ 14,7 (2000)
Սփրին-Վելլա 138,0 (2003) Մեսքիթ 12,6
Սփարքս 81,0 Գարդներվիլլ-Ռանչոս 11,1 (2000)
Քարսոն-Սիթի 56,0 Սփրինգ-Կրիկ 10,5 (2000)
Ուինչեստեր 28,0 (2003) Ֆերնլի 10,5

Օրենք և Կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարսոն-Սիթին Նևադայի վարչական կենտրոնն է: Նահանգի նահանգապետը` հանրապետական Բրայան Սենդովալն է (անգլ.՝ Brian Sandoval): Նևադա նահանգի սենատորներն են դեմոկրատ`Հարրի Ռեյդը (անգլ.՝ Harry Reid) և հանրապետական Դին Հելլերը (անգլ.՝ Dean Heller): Խոշոր քաղաքական կուսակցություններից, ոչ մեկը նահանգում գերիշխող չէ: Դեմոկրատ Բիլլ Քլինթոնը 1992 թվականին հաղթել է նահանգում, իսկ 1996 թվականին նախագահական ընտրություններում։ Ջորջ Բուշը 2000 թվականին հաղթել է Նևադայում, իսկ 2004 թվականին Ջորջ Բուշը հաղթել է ընդամենը 5 ձայնի առավելությամբ. նա ստացել է ձայների 50.5%-ը: Քլարքի Շրջանը (Լաս Վեգաս), որտեղ ավելի շատ ապրում են հանրապետականներ, միակ շրջանն է, որտեղ քվեարկել են միայն դեմոկրատների համար:


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • NV.gov – Պաշտոնական կայք