Նևադա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Նևադա (այլ կիրառումներ)
Picto infobox map.png
Նևադա
անգլ.՝ Nevada
flag of Nevada Զինանշան
Flag of Nevada.svg
Nevada-StateSeal.svg
Nevada in United States.svg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Քարսոն Սիթի
Ամենաբարձր կետ Boundary Peak
ԲԾՄ 1676 մետր
Օրենսդրական մարմին Nevada Legislature
Միության մուտք հոկտեմբերի 31, 1864 (36-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ չկա
Բնակչություն
2 890 845 մարդ (2015)[1] (35 տեղ)
Տարածք 286 380 կմ² կմ² (7 տեղ)
Nevada in United States.svg
Հիմնադրված է հոկտեմբերի 31, 1864 թ.
Սահմանում է Կալիֆոռնիա, Օրեգոն, Այդահո, Յուտա և Արիզոնա
Ժամային գոտի Pacific Time Zone, Mountain Time Zone և America/Los Angeles
Հապավում NV
ISO 3166-2 կոդ US-NV
Անվանված է Սիեռա Նևադա
Մականուն Silver State
Միության մուտք հոկտեմբերի 31, 1864 (36-րդ)
Կոորդինատներ: 39° հս․ լ. 117° ամ. ե. / 39° հս․. լ. 117° ավ. ե. / 39; 117
nv.gov

Նևադա (անգլերեն՝ Լսել Nevada), նահանգ ԱՄՆ-ի արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը` Քարսոն-Սիթին է, ամենամեծ քաղաքը Լաս-Վեգասը:

Նևադան հարավային և հյուսիսային նահանգների միջև քաղաքացիական պատերազմի տարիների ընթացքում դարձավ Միացյալ Նահանգների մի մասը:

Նևադա բառը թարգմանվել է իսպաներեն լեզվից: Նահանգի պաշտոնական կարգախոսն էր «Նահանգը ծնվել է պատերազմում» (անգլ.՝ The Battle Born State): Նահանգի դրոշի վրա կա մակագրություն՝ «Ծնվել է պատերազմում» (անգլ.՝ Battle Born):

ԱՄՆ մի քանի ռազմածովային նավեր ճանաչվեցին ի պատիվ Նեվադա նահանգի:

Պաշտոնական մականունն է «Արծաթագույն նահանգ» (անգլ.՝ Silver State)։

Նշանաբանն է`«Բոլորը մեր երկրի համար» (անգլ.՝ All for Our Country).

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1850 թվականին ԱՄՆ-ի Կոնգրեսը ճանաչել է Յուտայի տարածքը, որն այդ ժամանակ փաստացի ընդգրկված էր Յուտայի և Նևադայի մեջ: 1859 թվականին սկսվեց հայտնաբերվել ոսկու և արծաթի հարուստ պաշարներ՝ Քոմսթոնի տարածքում, որն էլ դարձավ Վիրջինյա-Սիթիում հանքագործների ներհոսքի պատճառ։ Հետախույզները, վաճառականները, հուսալով ստանալ հարուստ ավար, արագ ներգաղթեցին: 1861 թվականի մարտի երկուսին Նեվադան առանձնացվեց Յուտայի տարածքից և ձեռք է բերել իր ներկայիս սեփական անունը: 1864 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ԱՄՆ-ի նախագահական ընտրություններից ընդամենը 8 օր առաջ, Նևադան դարձավ ԱՄՆ 36-րդ նահանգը: Չնայած փոքր բնակչությանը, դաշնային կառավարությունը շտապում էր աջակցություն ստանալ Նևադայից, այն բանի համար, որ Աբրահամ Լինքոլնը դառնա ԱՄՆ-ի նախագահ և ապահովի գերիշխանությունը հանրապետականների Կոնգրեսի նկատմամբ: Նևադայի տնտեսությունը հիմնված է հիմնականում հանքարդյունաբերության վրա:

Նահանգի սահմանը չի փոփոխվել, քանի որ 1866 թվականի մայիսի 5-ին Նևադայի որոշ մասը Պայուտ շրջանի (անգլ.՝ Pah-Ute County) մի մասն էր, իսկ դեպի արևելք գտնվոում էր Կոլորադո գետը, որը մի ժամանակ պատկանել է Արիզոնայի տարածքին:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լանդշավթներին շուրջ, Լինկոլնի շրջան
Գեյզեր Ֆլայ

Նևադայի տարածը, որը գտնվում է Միացյալ Նահանգների արևմտյան մասում, կազմում է 286 367 կմ²: Սահմանակից է Կալիֆորնիային (արևմուտքից), Օրեգոնին և Այդահոին (հյուսիսից), Յուտային (արևելքից) և Արիզոնային (հարավ-արևելքից): Հյուսիսային մասոմ Նևանդան սահամնակից է Մեծ ավազանին։ Այս տարածքը հիմնականում զբաղեցնում են անապատները, և բնութագրվում է շոգ ամառներով ու համեմատաբար ցուրտ ձմեռներով: Այն լանջերը, որոնց առանձին գագաթների բարձրությունը գերազանցում է 4000 մետրը, ձևավորվել են անտառածածկ տարածքներ, չնայած նրան որ շրջաապատված են անապատային հարթավայրերով:

Հարավային երրորդ նահանգում գտնվում է Լաս-Վեգասը։ Այս տարածքում ձմռանը ավելի քիչ տեղումներ են լինում, բայց ամռանը այն ավելի մոտ է մուսոնային գործընթացին: Առավել մեծ նշանակություն ունեցող լեռնաշղթա է Սփռինգի լեռները, որը գտնվում է Լաս Վեգասի արևմուտքում: Ամենահարավային մասում, որտեղ Նևադան սահմանակից է Արիզոնային և Կալիֆորնիային, հոսում է Կոլորադո գետը: Ամենաբարձր ջերմաստիճանը Նևադայում արձանագրվել է 1994 թ-ի հունիսի 29-ին։ Գրանցվել է 52 °C ջերմաստիճան: Ամենացածր ջերմաստիճանը (−47 °C) գրանցվել է 1972 թվականին նահանգի հյուսիս-արևելյան մասում: Նևադայի կլիման անապատային և կիսանապատային է։ Ողջ նահանգին բնութագրվում է ամառային բարձր ջերմաստիճան: Հյուսիսում ձմռանը բավականին ցուրտ է և երկար, իսկ հարավում՝ երկար և մեղմ: Տարեկան միջին տեղումերը կազմում են 180 մմ, սակայն որոշ վայրերում այդ ցուցանիշը կարող է հասնել 1000 մմ-ի:

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի տվյալների 2011 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների, Նևադայի բնակչությունը կազմել է 2.723.322 մարդ։ Համեմատած 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, այն աճել է 0.84%-ով [2]: Սկսած 1940-ական թվականներից մինչև 2003 թվականը, Միացյալ Նահանգներում բնակչության տոկոսային հարաբերությամբ Նևադան ամենաարագ աճող նահանգն էր: Օրինակ, այն 1990 թվականին աճել է 66,3% -ով, իսկ 2000 թվականին Նևադայի, բնակչությունը կազմել է ընդամենը 13,1%: Լաս Վեգասը մեկն է ամենաարագ զարգացող խոշոր քաղաքներից: Մի քանի հարյուր մարդ էր ապրում Լաս Վեգասում 1900 թվականին, այնուհետև քաղաքի բնակչությունը աճել է 10 հազարով: 1950 թվականին` 100 հազարով, իսկ 1970 թվին 2.5 միլիոնով:

Ըստ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների ռասայական կազմը հետևյալն է`սպիտակամորթներ (65%), աֆրոամերիկացիներ (7.1%), ասիացիներ (6%, հնարավոր է ավելի), այլ ռասաները (2%), իսկ մնացած 20%-ը՝ իսպանախոսներ: Բնակչության հիմնական մասն են` մեքսիկացիները (20,8 %), գերմանացիներ (13,3 %), իռլանդացիներ (10 %), անգլիացիներ (9,2 %) և իտալացիներ (6,3 %) [3]: 2000 թվականի տվյալներով բնակչության 16,19 % -ի երեխաները հինգ տարեկանից տանը խոսում են իսպաներեն, 1,59 % -ը՝ ֆիլիպիներեն, և միայն 1 %-ը՝ ճապոներեն:

Բնակչության 6,8 %-ը մինչև հինգ տարեկան երեխաներն են, իսկ 13,6 %-ը մինչև 65 տարեկան մարդիկ: Նևադայում կանայք կազմում են բնակչության 50,7 % -ը: Անօրինական ներգաղթը 2010 թվականին կազմել է 8.8% (ամենաբարձրն է ԱՄՆ-ում) [4]:

Բնակչության դինամիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1950-160 083 մարդ
  • 1960-285 278 մարդ
  • 1970-488 738 մարդ
  • 1980-800 493 մարդ
  • 1990-1 201 833 մարդ
  • 2000-1 998 257 մարդ
  • 2010-2 700 551 մարդ

Քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքներ, որոնց բնակչությունը բարձր է 10 հազարից
2004 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալներ
Լաս-Վեգաս 534,8 Պարումպ 27,0 (2003)
Հենդերսոն 224,8 Սան-Վալլի 19,5 (2000)
Պրադայս 207,0 (2003) Ուիթնի 18,3 (2000)
Ռինո (Նևադա)Ռինո 198,0 Էլկո 16,2
Սանրայզ-Մանոր 177,0 (2003) Բոուլդեր-Սիթի 15,2
Նորթ-Լաս-Վեգաս 158,7 Էնթերփռայզ 14,7 (2000)
Սփրին-Վելլա 138,0 (2003) Մեսքիթ 12,6
Սփարքս 81,0 Գարդներվիլլ-Ռանչոս 11,1 (2000)
Քարսոն-Սիթի 56,0 Սփրինգ-Կրիկ 10,5 (2000)
Ուինչեստեր 28,0 (2003) Ֆերնլի 10,5

Օրենք և Կառավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քարսոն-Սիթին Նևադայի վարչական կենտրոնն է: Նահանգի նահանգապետը` հանրապետական Բրայան Սենդովալն է (անգլ.՝ Brian Sandoval): Նևադա նահանգի սենատորներն են դեմոկրատ`Հարրի Ռեյդը (անգլ.՝ Harry Reid) և հանրապետական Դին Հելլերը (անգլ.՝ Dean Heller): Խոշոր քաղաքական կուսակցություններից, ոչ մեկը նահանգում գերիշխող չէ: Դեմոկրատ Բիլլ Քլինթոնը 1992 թվականին հաղթել է նահանգում, իսկ 1996 թվականին նախագահական ընտրություններում։ Ջորջ Բուշը 2000 թվականին հաղթել է Նևադայում, իսկ 2004 թվականին Ջորջ Բուշը հաղթել է ընդամենը 5 ձայնի առավելությամբ. նա ստացել է ձայների 50.5%-ը: Քլարքի Շրջանը (Լաս Վեգաս), որտեղ ավելի շատ ապրում են հանրապետականներ, միակ շրջանն է, որտեղ քվեարկել են միայն դեմոկրատների համար:


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • NV.gov – Պաշտոնական կայք