Մինեսոտա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Մինեսոտա
անգլ.՝ Minnesota
flag of Minnesota Զինանշան
Flag of Minnesota.svg
Minnesota-StateSeal.svg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Սեյնթ Փոլ
Ամենաբարձր կետ Eagle Mountain
ԲԾՄ 365 մետր
Օրենսդրական մարմին Minnesota Legislature
Միության մուտք մայիսի 11, 1858 (32-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ չկա
Բնակչություն
5 489 594 մարդ (2015)[1] (21 տեղ)
Տարածք 225 163 կմ² կմ² (12 տեղ)
Minnesota in United States.svg
Հիմնադրված է մայիսի 11, 1858 թ.
Սահմանում է Մանիթոբա, Օնտարիո, Վիսկոնսին, Հարավային Դակոթա, Այովա, Հյուսիսային Դակոտա, Միչիգան, Province of Canada, Rupert's Land, Հյուսիսարևմտյան տարածքներ և District of Keewatin
Ժամային գոտի UTC-6, Central Time Zone և America/Chicago
Հապավում MN
ISO 3166-2 կոդ US-MN
Անվանված է Minnesota River
Մականուն Land of 10,000 Lakes և Gopher State
Միության մուտք մայիսի 11, 1858 (32-րդ)
Կոորդինատներ: 46° հս․ լ. 94° ամ. ե. / 46° հս․. լ. 94° ավ. ե. / 46; 94
mn.gov

Մինեսոտա (անգլերեն՝ Լսել Minnesota), նահանգ ԱՄՆ-ի հյուսիս-կենտրոնական մասում։ ԱՄՆ-ի տասներկուերորդ ամենամեծ և 5,3 միլիոն բնակիչներով քսաներկուերորդ ամենից խիտ բնակեցված նահանգն է։ Մինեսոտան դուրս է եկել Մինեսոտա Տարածքի արևելյան կեսից և 1858 թվականի ​​մայիսի 11-ին մուտք է գործել Միություն, որպես երեսուներկուերորդ նահանգ։

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգը իր անունը ստացել է Մինեսոտա գետից: Գետի անունը եկել է Դակոտայի լեզվից` mni sota' (հստակ կապույտ ջուր), կամ Mnißota (պղտոր ջուր):

Ֆիզիկաաշխարհագրական առանձնահատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

նահանգի քարտեզը

Մինեսոտայի տարածքը կազմում է 225,181 քառակուսի կիլոմետր[2]: Նահանգի ջրային մակերեսը կազմում է 8,4%:

Հյուսիսային և հյուսիսարևելյան մասով Միննեսոտան սահմանակից է Կանադական նահանգ Մանիտոբային և Օնտարիոին: Արևելյան մասով նահանգը սահմանակից է Վինսկոնսին, հարավից՝ Այովաին, արևմուտքից` Հարավային Դակոտային և Հյուսիսային Դակոտային: Այսպիսով, Մինեսոտան սահմանակից է չորս նահանգներն և երկու կանադական մարզերին:

Հարակից վարչական միավորները
Հյուսիս-արեւմուտք:
կանադական շրջան
Օնտարիո
Մանիտոբա
Հյուսիս:
կանադական շրջան
Օնտարիո
Մանիտոբա
Հյուսիս-արևելք:
Մոնտանա
Արևմուտք:
Հյուսիսային Դակոտա
Հյուսիսային Դակոտա
50px Արևելք:
Վիսկոնսին
Հարավ-արևմուտք
Հարավային Դակոտա
Հարավ:
Այովա
Հարավ արևելք
Վիսկոնսին

Մինեսոտան Ալյասկայից հետո ամենահյուսիսային նահանգն է ԱՄՆ-ում: Մինեսոոտայի հարավային և կենտրոնական մասը հարթ դաշտեր են: Տարածքի մոտ մեկ երրորդը ծածկված է անտառներով: Իսկ արևմուտքը և հյուսիս արևմուտքը ծածկված է տափաստաններով: Մինեսոտա նահանգում կա 11 842 լիճ, որոնք ձևավորվել են սարցադաշտերի հալման հետևանքով[3]: Ամենամեծ լիճեր են՝ Վուդսը Ռեյնին և Լոյեր Ռիդը: Ընդհանուր առմամբ նահանգով հոսում են 6,564 գետեր և բնական հոսքեր, որոնց ընդհանուր երկարությունը կազմում է 111,000 կիլոմետր[4]: Նահանգի ամենաբարձր կետը Իգլ-Մաունթինն է (701 մ)։

Երկրաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինեսոտայի հյուսիսային մասը գտնվում է Լավրենտյան բյուրեղային վահանի վրա, որը ելք ունի դեպի ապառաժոտ թմբերը և խորը լճերը (մոտ 15 հազար լիճ):

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձնակույտեր Հարավային Մինեսոտա (1881)

Մինեսոտայի կլիման բարեխառն խոնավ մայրցամաքային է: Պատմության մեջ գրանցված ամենաբարձր և ամենացածր ջերմաստիճանների տարբերությունը 97 °C է. −51 °C-ից (1996 թվականի փետրվարի 2-ին) մինչև 46 °C (1917 թվականի հուլիսի 29-ին և 1936 թվականի հուլիսի 6-ին)[5]: Տեղումների քանակը տատանվում է 48-ից մինչև 89 սմ: Երաշտ տեղի է ունենում յուրաքանչյուր 10-50 տարին մեկ[6]:

Առավելագույն և նվազագույն ջերմաստիճանները Մինեսոտայի քաղաքներում[7]
Տեղ Հուլիս (°F)
(Առավելագույն/նվազագույն)
Հուլիս (°C)
(Առավելագույն/նվազագույն)
Հունվար (°F)
(Առավելագույն/նվազագույն)
Հունվար (°C)
(Առավելագույն/նվազագույն)
Մինեապոլիս 83/64 28/18 23/7 −4/−13
Սենթ-Փոլ 83/63 28/17 23/6 −5/−14
Րոչեստեր 82/63 28/17 23/3 −5/−16
Դուլուտ 76/55 24/13 19/1 −7/−17
Սանթ-Քլաուդ 81/58 27/14 18/−1 −7/−18
Ալբերտ Լի 84/62 29/17 23/5 −5/−15
Ինթերնեյշնլ Ֆոլս 77/52 25/11 15/−6 −9/−21

Պահպանվող տարածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինեսոտայի առաջին զբոսայգին Այթասկա զբոսայգին է, այն ստեղծվել է 1891 թվականին: Այսօր Մինեսոտան ունի 72 պետական զբոսայգի և հանգստի գոտի, 58 պետական անտառներ՝ շուրջ 16,000 կմ² մակերեսով, ինչպես նաև բազմաթիվ որսարգելոցներ:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչության բաշխումը

1850 թվականին Մինեսոտայի բնակչությունը կազմել է 6.100 մարդ, իսկ 1900 թվականին աճել է հասնելով 1.7 միլիոնի: XX դարում ամեն տասնամյակ բնակչությունը աճել է 15 %-ով: Վերջին տասնամյակների ընթացքում, աճի տեմպը նվազել է 11%-ով: Ըստ 2008 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում է 5 220 393 մարդ: Մինեսոտայիում աճում է ազգային փոքրամասնությունների թվաքանակը, սակայն այն համեմատաբար փոքր է ԱՄՆ մյուս նահանգների համեմատ:

Պաշտոնական կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինեսոտայի Լյութերական եկեղեցի

Ըստ ԱՄՆ մարդահամարի տվյալների՝ Մինեսոտայում ապրում է շուրջ 100 հազար մարդ` իտալացիներ, չեխեր, դանիացիներ, հոլանդացիներ և ֆինլանդացիներ:

Ռասայական կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կրոնական կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Minnesota quarter, reverse side, 2005.jpg

Ըստ ԱՄՆ տնտեսական բյուրոյի 2015 թվականի տվյալների՝ ՀՆԱ-ի ցուցանիշը կազմել է 328 միլիարդ դոլար: Նվազագույն աշխատավարձը Մինեստոտայում կազմում է մեկ ժամում 9 դոլար, և առավելագույնն է միջին արևմուտքում[8]: Ամեանցածր աղքատությունը Միացյալ Նահանգներում Մինեսոտան է: 2017 թվականի հունվարի տվյալներով գործազրկությունը կազմում է 3,7 %:

Մինեսոտան համարվում է արդյունաբերական նահանգ: Երկվորյակ քաղաքները (Մինեապոլիսը և Սեթ-Փոլը) հանդիսանում են բազմաթիվ խոշոր կորպորացիաների կենտրոնական գրասենյակները, այդ թվում` 3Մ: Մեսաբի երկաթի հանքաքարի թաղամասը ապահովում է ԱՄՆ երկաթի հանքաքարի արդյունահանման ավելի քան կեսը: Սուրբ Լավրենտյոսի մոտ խոր ծովային ճանապարհի հայտնաբերումը Դուլութը դարձրել է միջազգային նավահանգիստ: Իրականացվում է ավազի, մանրախճի և քարի արդյունահանում: XX դարում զարգացրել են մեքենաշինությունը, տպագրությունը, սննդի վերամշակմումը, փայտամշակումը, իսկ վերջին տասնամյակում համակարգչային տեխնիկայի արտադրությունը: Մինեսոտաում լավ զարգացած է գյուղատնտեսությունը, թեև գյուղատնտեսները կազմում են բնակչության մոտ 2%-ը: Հիմնական մշակաբույսերն են`սոյան, եգիպտացորենը, և ցորենը: Կա նաև կաթնատու անասունների անասնաբուծություն:

Մինեսոտայում պրոգրեսիվ եկամտահարկը կազմում է` 5.35%, 7.05%, 7.85% և 9.85%: 2008 թվականին բնակիչները նահանգին տվել են 10.2 տոկոս հարկ (ԱՄՆ միջին - 9.7%): Պետական հարկերը Մինեստոտայում կազմում է 6,875 տոկոս, բայց չի հարկվում գումար հագուստի վաճառքի, դեղատոմսով դեղերի, որոշ ծառայությունների և սննդի ներքին սպառման համար: Ակցիզային գանձվում է ալկոհոլի, ծխախոտի և վառելիքի համար:

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի հիմնական բասկետբոլի թիմը «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզն» է և ծառայում է ՆԲԱ-ին:

Հոկեյ ակումբ «Մինեսոտա Վայլդը» գործում է ՆՀԼ-ում 2000 թվականից: Սկսած 1967-ից մինչև 1993 թվականը այն հանդես է եկել «Մինեսոտա Նորթ Սոթարզ» ՆՀԼ-ը հոկեյ ակումբում:

Մինեսոտա Վայքինգս (անգլ.՝ англ. Minnesota Vikings) մասնագիտական ֆուտբոլի ակումբ է, ով խաղում է ֆուտբոլի ազգային լիգայում:

Մինեսոտա Թվինս (անգլ.՝ Minnesota Twins) պրոֆեսիոնալ բեյսբոլ ակումբ, որը գործում է կենտրոնական բաժնի ամերիկյան լիգայում Բեյսբոլի բարձրագույն լիգաում (ՄԼԲ):

Քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքների բնակչությունը վեր է 30 հազարից
Այն վերաբերվում է 2004 թվականի հուլիսի 1-ին
Միննեափոլիս 373,9 Մինետոնկա 50,1
Սոնթ-Փոլ 277,0 Վուդբերի 50,0
Ռոչեստեր 93,3 Ապլ-Վալլի 49,6
Դուլութ 85,6 Լեյքվիլ 49,4
Բլումինգթոն 81,9 Իդայնա 46,1
Պլիմութ 69,8 Սենթ-Լուիս-Փառք 43,6
Բրուքլին-Փառք 67,9 Մեյփլուվդ 35,5
Սենթ-Քլաուդ 64,3 Մանքետո 34,5
Իգան 64,1 Րիչֆիլս 33,9
Կուն-Րապիդս 62,7 Մորհեդ 33,4
Իդեն-Փրերի 60,4 Րոզվիլլ 32,7
Բերնսվեիլ 59,4 Ինվեր-Գրով-Հայթս 32,3
Մեյփլ-Գրով 58,6 Քոթինջ-Գրով 32,1
Բլեյն 52,1

Ընդհանուր առմամբ նահանգը ունի 850 քաղաք, նրանց մեծ մասը առաջնորդվում է քաղաքապետի և ավագանու կողմից:

Մարդիկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինեսոտայի անձնակազմ

Նահանգի խորհրդանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետական պաշտոնական կարգախոսն է` «Հյուսիսային աստղ» (ֆր.՝ L’étoile du Nord) Պաշտոնական մականուն` «Հյուսիսային աստղի նահանգ» (անգլ.՝ North Star State)

  • «10000 լճերի հող» (անգլ.՝ Land of 10,000 Lakes)
  • «Նահանգ կարագի և հացի» (անգլ.՝ Bread and Butter State)
  • «ցորենի նահանգ» (անգլ.՝ Wheat State)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • MN.gov – Պաշտոնական կայք