Ջորջիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Ջորջիա
անգլ.՝ Georgia
Ջորջիայի դրոշ Զինանշան
Flag of Georgia (U.S. state).svg
Seal of Georgia.svg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Ատլանտա
Ամենաբարձր կետ Brasstown Bald
Օրենսդրական մարմին Georgia General Assembly
Միության մուտք հունվարի 2, 1788 (4-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ անգլերեն
Բնակչություն
10 214 860 մարդ (2015)[1] (9 տեղ)
Տարածք 153 909 կմ² կմ² (24 տեղ)
Georgia in United States.svg
Հիմնադրված է հունվարի 2, 1788 թ.
Սահմանում է Հարավային Կարոլինա, Հյուսիսային Կարոլինա, Թենեսի, Ալաբամա և Ֆլորիդա
Ժամային գոտի Eastern Time Zone և America/New York
Հապավում GA
Փոխարինեց Province of Georgia
ISO 3166-2 կոդ US-GA
Անվանված է Ջորջ II
Միության մուտք հունվարի 2, 1788 (4-րդ)
Կոորդինատներ: 33°0′ հս․ լ. 83°30′ ամ. ե. / 33.000° հս․. լ. 83.500° ավ. ե. / 33.000; 83.500
georgia.gov

Ջորջիա (անգլերեն՝ Լսել Georgia), նահանգ ԱՄՆ-ի հարավային մասում։ Ջորջիան գտնվում է ԱՄՆ–ի հարավ–արևելքում, այն չորրորդ նահանգն է, որ ստորագրել է ԱՄՆ Սահմանադրությունը 1788 թվականին: Մայրաքաղաքը և միաժամանակ խոշորագուըն քաղաքը Ատլանտան է, որի բնակչությունը 10 097 343 մարդ է (2014 թ.–ի տվյալներով):

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչ Ամերիկայի գաղութացումը Իսպանիայի կողմից Ջորջիայի տարածքում տիրում էր հնդկական մշակույթը, որը 1540 թվականին նկարագրվել է Էրնանդո դե Սոտոյի կողմից, իսկ հետագայում` 1560 թվականին, ամբողջովին վերացել է: Որոշ ժամանակ այստեղ կառավարում էին իսպանացիները, 19-րդ դարի վերջերին տարածաշրջանի համար բախումներ են առաջանում անգլիացիների հետ: 1724 թվականին անգլիացիները տարածաշրջանում հաստատում են իրենց գերիշխանությունը: Քաղաքական և անկախության համար պայքարում Ջորջիան գլխավոր կենտրոններից էր:

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2007 թվականի մարդահամարի տվյալներով Ջորջիա նահանգում բնակվում է 9544750 մարդ։ Ըստ մարդահամարի բյուրոյի՝ սպիտակ ամերիկացիները կազմել են նահանգի բնակչության մոտ 65%, աֆրիկյան ամերիկացիները՝ 29․6%, ասիական ծագում ունեցողները՝ 2․8%։ 2005 թվականի տվյալներով Ջորջիայի բնակչության 90%-ը խոսում է անգլերեն, 5.6%-ը՝ իսպաներեն, 0․8%-ը՝ գերմաներեն, 0․6%-ը՝ վիետնամերեն։ Մինչ Քաղաքացիական պատերազմը Ջորջիայի բնակչության մոտ կեսը սևամորթ ստրուկներ էին։ Պատերազմից հետո իրավիճակը չի փոխվել, այսօր աֆրիկյան ամերիկացիները տարածված են գյուղական համայնքների կենտրոնական և հարավ արևմտյան մասերում։ 1990 թվականից մինչև 2000 թվականը նահանգում ասիական բնակչությունը աճել է 2 անգամ։ Ջորջիայի բնակչության 70%-ը դավանում է բողոքականություն, 12%-ը՝ կաթոլիկ, 3%-ը՝ այլ կրոններ, 13%՝ աթեիստներ։

Նահանգի բնակչությունը ըստ տարիների[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1930 — 2 908 506 մարդ
  • 1940 — 3 123 723 մարդ
  • 1950 — 3 444 578 մարդ
  • 1960 — 3 943 116 մարդ
  • 1970 — 4 589 575 մարդ
  • 1980 — 5 463 105 մարդ
  • 1990 — 6 478 216 մարդ
  • 2000 — 8 186 453 մարդ
  • 2010 — 9 687 653 մարդ

Էկոնոմիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2007 թվականին պետական համախառն արտադրանքը կազմում էր 396 մլրդ ԱՄՆ դոլար[2], մեկ շնչին բաժին ընկնող եկամուտը կազմում էր 33, 499 դոլար։ Նահանգի գյուղատնտեսական հիմնական մթերքներից են՝ թռչնամիս, ձու, պեկան ընկույզներ, գետնանուշ, դեղձ, եգիպտացորեն, խոզի միս, բանջարեղեն եւ ծխախոտ։ Ջորջիայում հիմնվել են հետևյալ կոմպորացիաները՝ Կոկա-կոլա ընկերություն (սննդի արդյունաբերություն), The Home Depot (մանրածախ), United Parcel Servise (փոստային ծառայություններ և լոգիստիկա), Aflas (ֆինանսական ծառայություններ), Southern Company (էներգիա), AT & T Mobility (հեռահաղորդակցություն), SunTrust Banks (ֆինանսական ծառայություններ), Intercontinental Exchange (ֆինանսական ծառայություններ), Coca-Cola Enterprises (սննդի արդյունաբերությունը), Genuine Parts (մեքենաշինության ), AGCO (մեքենաշինության), Rock-Tenn (թուղթ եւ փաթեթավորոման արդյունաբերություն), Newell Rubbermaid (սպառողական ապրանքներ), Georgia-Pacific (թուղթ եւ փաթեթավորման արդյունաբերություն), Arby's (հանրային սննդի արդյունաբերություն), Chilk-fil-A (հանրային սնունդ ), First Data (ֆինանսական ծառայություններ), NCR Corporation (էլեկտրոնիկա), Synovus Financial (ֆինանսական ծառայություններ), Waffle House ( հանրային սնունդ) եւ Oxford Industries (առևտուր)[3]։ Ջորջիում կա 2 միջուկային էլեկտրակայաններ[4]։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջորջիայում գործում են 1244 մղոն միջպետական մայրուղիներ, հիմնական մայրուղին ներառում է I-95, I-75, I-16, I-85, I-20։ Նահանգի միջով անցնում է 2 հիմնական երկաթուղային գծերը՝ ծառայելով ուղևորային գնացքին։ Մեկ այլ մասնաճյուղ անցնում է Նյու Յորքով։ Ատլանտա օդանավակայանը աշխարհի ամենածանրաբեռնվածներից մեկն է։ Հիմնական օդանավակայաններից է՝ Savannah / Hilton Head միջազգային օդա- նավակայանը և DeKalb Peachtree օդանավակայանը (Չամբլի):

Կառավարություն և քաղաքականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օրենսդիրը՝ գլխավոր անսամբլեան կազմված է պետական սենատից և պալատի ներկայացուցիչներից։ Պետական Սենատը բաղկացած է 56 անդամից, որոնք ընտրվում են 2 տարի ժամկետով։ Ներկայացուցիչների պալատը կազմված է 180 անդամից։ Նահանգի կառավարումը իրականացվում է Ջորջիայի նահանգապետի և լատենանտ նահանգապետի կողմից։ Ջորջիան բաղկացած է 159 կոմիտատներից։ Տեղական ինքնքկառավարումը իրականացնում են պալատի կոմիսարները։ 2012 թվականի մարտին Ջորջիայի նահանգապետը՝ Նատան դիլը ստրագրեց էֆտանազիայի օրենսգիրքը[5]։

Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1886 թվականի մարտին Ջորջիայում՝ Ջոն Պեմբերտոնը հայտնագործել է Կոկա կոլան։ Ամեն օր համաշխարային շուկայում ներմուծվում են ընտանի թռչուններ։ Ամբողջ աշխարհում Գեյնսվիլը ճանաչում են, որպես «Հավերի քաղաք»։ Հարկ է նշել, որ Ատլանտում տեղական օրենքը չի թույլատրում թռչնամիսն ուտել պատառաքաղի օգնությամբ։ Այստեղ Մարգարետ Միտչել գրել է «Քամուց քշվածները» վեպը, որը լույս է տեսել 1936 թվականին՝ Պերսիկովոյ թաղամասում։ Այստեղ է գտնվում նաև «The Dump» անվանումով թանգարանը։ Այս անվանումը մտածել է գրողը։ Անտլանտում նույնպես կա Հոլոքոստ թանգարան, որտեղ պահվում են 600 փաստագրական լուսանկարներ և Աննա Ֆրանկի հայտնի օրագիրը։

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1996 թվականին Ատլանտում կայացել է ամառային օլիմպիական խաղերը։ Դրա պատվին Ատլանտում կառուցվեց 21 ակր, 8 մղոն պարագծով օլիմպիական այգի։ Այդտեղի աղյուսները պատված էին արձանագրություններով։ Յուրաքանչյուր աղյուս արժեր 35 դոլար։
  • Ամեն տարի նահանգում անցկացվում է շախմատի պետական առայնությունը։
  • Ջորջիայի բասկետբոլի թիմը գտնվում է Աթենքում։
  • «Ատլանտա տրեշերզ» հոկեյի ակումբը 1999 թվականից մինչև 2011 թվականը խաղացել է հոկեյի ազգային լիգայում։ 2006-2007 թվականներին ակումբին հաջողվել է հաղթել, իսկ մնացած տարիներին չի հաջողվել ստանալ Հոկեյի ազգային լիգային մասնակցելու մուտք։ Ակումբի անունից ներկայանում էին Մաքսիմ Աֆինոգենովը, Իլյա Կովալչուկը, Եվգենի Արտյուխինը, Ալեքսեյ Ժիտնիկը, Մարիան Խոսսան, Մարկ Սավարը։
  • 1972 թվականից մինչև 1980 թվականը Ատլանտի կատարողական թիմը ֆինանսական խնդիրնրի պատճառով ստիպված էր տեղափոխվել Կալգարի, որտեղ նա հայտնի դարձավ «Կալգարի ֆլեյմզ» անունով։

Քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սավաննա, կենտրոնական հատված
30 հազարից ավելի բնակչություն ունեցող քաղաքներ
2004 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ
Ատլանտա (Ջորջիա) 419, 1 Բալդոստա 45, 4
Օգաստա 191, 3 Նորտ-Ատլանտա 39, 6 (2003)
Կոլումբուս 182, 9 Ռիդան 37, 0 (2003)
Սավաննա (Ջորջիա) 129, 8 Ռոմ (Ջորջիա) 35, 6
Աթենս 102, 7 Իստ-Պոյնտ 35, 5
Մեյկոն 95, 0 Դունվուդի 34, 9 (2003)
Սանդի-Սպրինգս 91, 0 (2003) Ալֆարետտա 34, 2
Ռոզուել 85, 0 Պիչտրի-Սիտի 33, 8
Օլբանի 76, 3 Դոլտոն 31, 5
Մարիետտա 60, 5 Գեյնսվիլլ 31, 1
Ուորներ 56, 3 Մեբլտոն 31, 0 (2003)
Սմիրնա (Ջորջիա) 45, 8 Խայնսվիլլ 30, 6

Խորհրդանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջորջիա նահանգի մականուններից մեկը «Դեղձի նահանգ» անվանումն է, այդպես է կոչվում, քանի որ դեղձի մատակարարմամբ առաջատարն է։ Ջորջիան կոչվում է նաև «Ընկույզի նահանգ» և Գետնանուշի նահանգ։ Նահանգի օրհներգը դարձավ «Georgia On My Mind» («Ջորջիան իմ մտքում է») երգը, որը գրել է Գովարդոմ Կարմայկլովը։ Ջորջիայի նահանգի օրհներգը պաշտոնապես խորհրդանիշ դարձավ 1979 թվականի ապրիլի 24-ին։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Population Estimates Program
  2. BEA : Gross Domestic Product by State. Bea.gov (2 июня 2009). Проверено 22 мая 2010. Архивировано из первоисточника 23 августа 2011
  3. The World's Biggest Companies (англ.). Forbes.com LLC (18 April 2012). Проверено 20 декабря 2012. Архивировано из первоисточника 23 декабря 2012
  4. Алексей Невельский. Многим АЭС в США грозит закрытие из-за нерентабельности. Vedomosti.ru (20 февраля 2014). Проверено 19 декабря 2016.
  5. В штате Джорджия приняли закон о запрете эвтаназии (5 апреля 2012).

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]