Այովա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Այովա (այլ կիրառումներ)
Picto infobox map.png
Այովա
անգլ.՝ State of Iowa
flag of Iowa Զինանշան
Flag of Iowa.svg
Iowastateseal.jpg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Դե Մոյն
Ամենաբարձր կետ Hawkeye Point
Օրենսդրական մարմին Iowa General Assembly
նահանգապետ Քիմ Ռեյնոլդս
Միության մուտք հուլիսի 3, 1890 (29-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ անգլերեն
Բնակչություն
3 046 355 մարդ (ապրիլի 1, 2010)[1] (30 տեղ)
Տարածք 145 746 կմ² կմ² (26 տեղ)
Iowa in United States.svg
Հիմնադրված է դեկտեմբերի 28, 1846 թ.
Սահմանում է Մինեսոտա, Վիսկոնսին, Իլինոյս, Միսսուրի, Նեբրասկա և Հարավային Դակոթա
Ժամային գոտի UTC-6, Central Time Zone և America/Chicago
Հապավում IA
ISO 3166-2 կոդ US-IA
Մականուն The Hawkeye State
Միության մուտք հուլիսի 3, 1890 (29-րդ)
Կոորդինատներ: 42° հս․ լ. 93° ամ. ե. / 42° հս․. լ. 93° ավ. ե. / 42; 93
iowa.gov

Այովա (անգլերեն՝ Լսել Iowa), նահանգ ԱՄՆ-ի կենտրոնական մասում։ Տարածքը՝ 145,7 հազար կմ քառակուսի։ Վարչական կենտրոնը՝ Դե Մոյն։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանումը (անգլերեն՝ Iowa) ատացել է Միսիսիպիի վտակ Այովա գետի անունից, որն ունի հնդկացիական ծագում։ Ոմանք ենթադրում են, որ այն առաջացել է սիու լեզվի «օրորող» նշանակող բառից, ոմանք էլ գտնում են, որ այն առաջացել է այդտեղ ապրած հնդկացիական ցեղին տրված (հարևան դակոտա ցեղի կողմից) «քնածներ», այսինքն՝ «ծույլեր» անունից։[2]

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սահմաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգը գտնվում է խոշոր գետերի Միսուրիի և Միսիսիպիի միջև: Նահանգը սահմանակից է Մինեսոտային, Հարավային Դակոտային, Նեբրասկային, Միսսուրիին, Իլինոյսին և Վիսկոնսին նահանգին: Այովայի հյուսիսային սահմանը անցնում է 43° 30' հյուսիսային լայնության գծով: Հարավից սահմանկից է Դե-Մոյն գետին, որը գտնվում է 40° 35′ հյուսիսային լայնությունում: Այս սահմանները սահմանվել են համաձայն ԱՄՆ Գերագույն դատարանի որոշման `1849 թվականին:

Այովա նահանգը ներառում է 99 թաղամասեր, սակայն 100 շրջանների կենտրոններ, քանի որ Լիի շրջանը ունի երկու թաղամասային կենտրոն:

Երկրաբանություն և Ռելիեֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի ամենաբարձր գետը Հոկայ-Փոյնթ-ն է (509 մ), ամենաբարձր կետը գտնվում է ծովի վրա, ծովի բարձրության ամենացածր կետը `Կիոկակ դաշտն է, որը կազմում է 146 մ: Ծովի մակարդակից բարձր միջին բարձրությունը 335 մետր է:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգը ունի մայրցամաքային կլիմա, սակային տեղումների քանակը մեծ է: Պետությունը պարբերաբար ենթարկվում է ջրհեղեղների, փոթորիկների և տորնադոների:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թվականի հուլիսի 1-ի մարդահամարի տվյալներով նահանգի բնակչությունը կազմում է 3 107 126 մարդ [3]: Բնակչության 72,2 %-ը ծնվել է այս նահանգում, 23,2 %-ը ԱՄՆ-ի մյուս նահանգներում [4]: 2007 թ. տվյալների համաձայն բնակչության բնական աճը կազմել է 53.706 մարդ ( եղել են 197.163 ծնելիության և 143.457 մահվան դեպքեր): Բնակչությունը աճել է արտասահմանից եկող ներգաղթի շնորհիվ, կազմելով 29 386 մարդ, սակայն նվազել է 41 140 մարդով, ԱՄՆ-ից դուրս եկող արտագաղթի պատճառով: Բնակչության 6,1 %-ը մինչև հինգ տարեկան երեխաներ են, 22,6 %-ը մինչև 18 տարեկան պատանիներ, 14,7 %-ը մինչև 65 և ավելի մեծ տարիքի մարդիկ: Նահանգի բնակչության 49,2 %-ը տղամարդիկ են: Այովայի բնակչության կենտրոնը Մարշալթաուն քաղաքն է:

Տարեթիվ Բնակչություն  %±
1840 43 112 -
1850 192 214 345.8%
1860 674 913 251.1%
1870 1 194 020 76.9%
1880 1 624 615 36.1%
1890 1 912 297 17.7%
1900 2 231 853 16.7%
1910 2 224 771 -0.3%
1920 2 404 021 8.1%
1930 2 470 939 2.8%
1940 2 538 268 2.7%
1950 2 621 073 3.3%
1960 2 757 537 5.2%
1970 2 824 376 2.4%
1980 2 913 808 3.2%
1990 2 776 755 -4.7%
2000 2 926 324 5.4%
2010 3 046 355 4.1%
2012 3 074 186 0.9% [5]

Ազգային կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2010 թվականի ԱՄՆ մարդահամարի տվյալներով բնակչության 91,3 %-ը սպիտակամորթներ են (ոչ իսպանախոս սպիտակամորթներ — 88,7 %): աֆրոամերիկացիներ — 2,9 %, հնդկացիներ և Ալիասկայի տեղաբնիկներ — 0,4 %, ասիացիներ — 1,7 %, Հավայան կղզու տեղաբնիկներ և խաղաղ օվկիանոսի կղզիների տեղաբնիկներ, երկու և ավելի ցեղերի ներկայացուցիչներ — 1,8 %: Բնակչության 5,0 %-ը իսպանական կամ լատինոամերիկյան ծագման մարդիկ են [6]:

Էթնիկական կազմ. ամերիկաբնակ գերմանացիներ 35,7 %, իռլանդացիներ 13,5 %, բրիտանացիներ 9,5 %, «ամերիկացիներ» — 6,6 %, նորվեգացիներ 5,7 % և այլն:

Կրոնական պատկանելիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2001 թ. Նյու Յորքի քաղաքային համալսարանի ուսումնասիրության համաձայն, ամերիկացիների 52% -ը բողոքականներ են, 23% -ը `կաթոլիկներ, 6% -ը` այլ կրոնների ներկայացուցիչներ [7]: Հարցվածների 13% -ը աթեիստներ են, իսկ 5% -ը չի պատասխանել: 2000-ի տվյալներով ամենամեծ բողոքական եկեղեցիները Ամերիկայի ավետարանական լյութերական եկեղեցին է, որը ունի 268,543 հետևորդ (15,5% -ը անդամակցում է կրոնական կազմակերպությանը) և Միացյալ Մեթոդիստական եկեղեցին `248,211 հետևորդ (14,5%) [8]:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի ՀՆԱ-ն 2016 թվականին կազմել է 178.766 միլիարդ դոլար:

Այովան առաջատար նահանգ է գյուղատնտեսության ոլորտում (1989 թ. յուրաքանչյուր 27 բնակչի համար եղել է մեկ ֆերմա): Գյուղատնտեսության մեջ գերիշխող է եգիպտացորենը, սոյան, վարսակը և տավարի միսը (նահանգը առաջատար է խոզի արտադրության մեջ): Քիմիական նյութերի ինտենսիվ օգտագործումը հանգեցրեց լուրջ բնապահպանական խնդիրների, ինչը շատ ֆերմերներին ստիպեց անցնել էկոլոգիապես մաքուր գյուղատնտեսության:

Արդյունաբերությունը ուղղված է գյուղատնտեսության կարիքներին սպասարկմանը:

1980 թվին նահանգում զարգացած ծառայողական արդյունաբերություն է եղել, որն ավելի շատ աշխատողներ է զբաղեցրել, քան ընդհանուր առմամբ գյուղատնտեսության և արդյունաբերության մեջ (Des Moines- ը ապահովագրական բիզնեսի խոշոր կենտրոնն է):

80-ականների լուրջ տնտեսական դժվարություններից հետո սկսեց տնտեսության ինտենսիվ դիվերսիֆիկացիա (էլեկտրոնիկայի զարգացում, խաղերի մասնակի օրինականացում և այլն):

Խոշոր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Այովա-սիթի
  • Բիրլինգթոն
  • Բեթենդորֆ
  • Դևենպորտ
  • Վեսթ- Դե Մորին
  • Դուբուկե
  • Արեւմտյան-Դե-Մոյն
  • Քաունսիլ-Բլաֆս
  • Քլինթոնը
  • Մարշալթաուն
  • Մուսկատին
  • Մեյսոն Սիթի
  • Մարիոն
  • Օտտումվան
  • Սիդար-Րափիդս
  • Սիդար-Ֆոլս
  • Սու-Սիթի
  • Էրբանդեյլ
  • Վոթերլու
  • Ֆորթ-Դոջ
  • Ամես
  • Անսենին
  • Ջորջ (Այովա)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Iowa.gov – Պաշտոնական կայք