Միսսուրի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Միսսուրի (այլ կիրառումներ)
Picto infobox map.png
Միսսուրի
անգլ.՝ Missouri
flag of Missouri Զինանշան
Flag of Missouri.svg
Seal of Missouri.svg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Ջեֆերսոն Սիթի
Ամենաբարձր կետ Taum Sauk Mountain
ԲԾՄ 240 մետր
Օրենսդրական մարմին Missouri General Assembly
Միության մուտք օգոստոսի 10, 1821 (24-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ չկա
Բնակչություն
6 083 672 մարդ (2015)[1] (18 տեղ)
Տարածք 180 533 կմ² կմ² (21 տեղ)
Missouri in United States.svg
Հիմնադրված է օգոստոսի 10, 1821 թ.
Սահմանում է Իլինոյս, Արկանզաս, Թենեսի, Կենտուկի, Օկլահոմա, Կանզաս, Նեբրասկա և Այովա
Ժամային գոտի UTC-6, Central Time Zone և America/Chicago
Հապավում MO
ISO 3166-2 կոդ US-MO
Անվանված է Միսսուրի
Մականուն The Show Me State
Միության մուտք օգոստոսի 10, 1821 (24-րդ)
Կոորդինատներ: 38°30′ հս․ լ. 92°30′ ամ. ե. / 38.500° հս․. լ. 92.500° ավ. ե. / 38.500; 92.500
mo.gov

Միսսուրի (անգլերեն՝ Լսել Missouri), նահանգ ԱՄՆ-ի կենտրոնական մասում, Միսսիսիպի և Միսսուրի գետերի ավազաններում։ Տարածությունը 180,4 հազար կմ² է, բն․ 5,99 մլն (2010, 70%֊ը՝ քաղաքային)։ Վարչական կենտրոնը՝ Ջեֆերսոն Սիթի։

Խոշոր քաղաքներն են Սենթ Լուիսը և Կանզաս Սիթին։ Մակերևույթը դեպի արևմուտք աստիճանաբար բարձրացող ալիքավոր հարթավայր է։ Հարավում կրաքարային Օզարկ սարավանդն է (բարձրությունը՝ մինչև 540 մ)։ Կլիման բարեխառն է։ Ինդուստրիալ-ագրարային նահանգ է։ Կա կապարի (I տեղը՝ ԱՄՆ-ում), երկաթի հանքաքարի, քարածխի, բարիտի, շինանյութերի արդյունահանում։ Արդյունաբերության հիմնական ճյուղերն են մեքենաշինությունը և սննդի արդյունաբերությունը։ Զարգացած են ավիահրթիռային («Մագդոնել- Դուգլաս», Սենտ Լուիսում), ավտոմոբիլային (Կանզաս Սիթիում, Սենտ Լուիսում), ռադիոէլեկտրոնային, քիմիական, մսի պահածոների, ալրաղաց արդյունաբերությունը։ Կա ճանապարհաշինական, գյուղատնտտեսական և կարի մեքենաների արտադրություն, կաշվի-կոշիկի, ցեմենտի արդյունաբերություն, սև և գունավոր մետալուրգիա։ Անասնապահությունը տալիս է նահանգի գյուղատնտեսության ապրանքային արտադրանքի 70% ֊ը։ Մշակում են եգիպտացորեն, սոյա, ցորեն, վարսակ, Միսսիսիպի գետի հովտում՝ բամբակենի։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանումը բացատրում են երկու կերպ։ Տեղացի հնդկացիների՝ ալդոնքինների լեզվով բառացի նշանակում է «մեծ նավակ» (միսի՝ «մեծ», ուրի՝ «նավակ») և կազմված է տոհմի՝ «մեծ նավակներ ունեցող մարդիկ» անունից։ Երբեմն իմաստավորում են որպես «աղմկոտ գետ» (գետի ջուրը պղտոր է, ցեխագորշավուն)[2]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միսսուրի գետը Կանզաս-Սիթիում

Միսսուրի նահանգը այնպիսին է ինչպիսին իր արևելյան հարևան Թեննեսսին, սահմանակից է ութ այլ նահանգների հետ: Առաջին նահանգն է, որ սահմանակից է ավելի քան ութ նահանգի: Հյուսիսց նահանգը սահմանակից է Այովային, արևելքից (Միսսուրի գետին) Իլինոյսին Կենտուկիին և Թենեսիին, հարավից Արկանզասին, արևմուտքից Օկլահոմային, Կանզասին և Նեբրասկային:

Նահանգի ամենախոշոր գետերը դրանք Միսսուրին և Միսսիսիպին են [3]: Միսսուրին հոսում է նահանգի արևմուտքից դեպի արևելք և խոշոր քաղաքների` Կանզաս-Սիթիի և Սենթ-Լուիսի համար ծառայում է ջրային երթուղի:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միսսուրի նահանգին բնորոշվում է խոնավ մայրցամաքային կլիման, ցուրտ ձմեռներով և տաք ու խոնավ ամառներով: Պետական հարավային հատվածում, հատկապես Բեթուլում, կլիման խոնավ ենթտոպիկական է: Միացյալ Նահանգների կենտրոնական մասում տեղակայված Միսսուրին հաճախ ենթարկվում է ծայրահեղ ջերմաստիճանային փոփոխությունների: Բարձր լեռների և օվկիանոսի հեռավորության բացակայության պայմաններում Միսսուրիի մթնոլորտը որոշվում է Մեքսիկայի ծոցից սառը ցիկլի և տաք ու խոնավ օդի զանգվածների փոխարինող ազդեցությամբ:

Միսսուրիի բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանը գրանցվել է 1954 թվականի հուլիսի 14-ին Վորսո և Յունյոն քաղաքներում 48 ° C (118 ° F), իսկ բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանը 1905 թվականի փետրվարի 13-ին էլի Վուրսոյում -40 ° C (-40 ° F): Նահանգը ենթարկվում է ծայրահեղ բնական երևույթների` տորնադոների և ամպրոպների: Այսպիսով, 2011 թ. տորնադոն ոչնչացրեց Ջոպլին քաղաքի մի մասը: Տորնադոյի ընդհանուր վնասը գնահատվել է 1-3 միլիարդ դոլար, 159 զոհ և ավելի քան 1000 մարդ վիրավորվել է:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի բնակչության խտությունը

ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի տվյալներով, Միսուրիի բնակչությունը 2012 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ կազմել է 6 021 988 մարդ, ինչը 0.6% -ով ավելի է, քան 2010 թվականի տվյալները [4]: Նահանգի բնակչության կեսից ավելին (3 294 936 մարդ կամ 55.0%) կենտրոնացած են նահանգի երկու խոշոր քաղաքների `Սեն-Լուի և Կանզաս Սիթիի ագլոմերացիաներում: Բնակչության խտությունը 2009 թ.-ին կազմել է 86.9 (գրեթե հավասար է ԱՄՆ-ին միջինում `86.8):

2011 թվականի էթնիկական կազմ

  • սպիտակամորթներ — 84,0 % (81,0 % ոչ իսպանախոս սպիտակամորթներ, 3,0 % իսպանախոս սպիտակամորթներ);
  • աֆրոամերիկացիներ — 11,7 %;
  • հնդկացիներ և Ալիասկայի տեղաբնիկներ — 0,5 %;
  • Ասիական ծագում ունեցողներ — 1,7 %;
  • Հավայան կղզու տեղաբնիկներ և Խաղաղ օվկիանոսյան այլ կղզիների տեղաբնիկներ — 0,1 %;
  • Նշելով, որ դրանք պատկանում են երկու և ավելի ռասաների
  • այլ — 0,1 %

2011 թվականին ընդհանուր բնակչության 3.7% -ը կազմված է իսպանական ծագման բնակիչներից (նրանք կարող են լինել ցանկացած ռասայից): 2011 թ. Միսուրիի բնակչության 28.1% -ը կրտսեր տարիք են: Միսսուրի նահանգի Ֆելպս շրջանը համարվում է ԱՄՆ-ի բնակչության կենտրոնը:

Նահանգի բնակչության մեծ մասը պատկանում են հետևյալ խմբերին` գերմանացիներ (27.4 %), իռլանդացիներ (14.8 %), անգլիացիներ (10.2 %), ամերիկացիներ (8.5 %) և ֆրանսիացիներ (3.7 %): «Ամերիկացիները» ոչ միայն Ամերիկայի տեղաբնիկներեն են և աֆրոամերիկացիները, այլ նաև եվրոպական ծագման ամերիկացիները:

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանզաս-Սիթի քաղաքը համարվում է խոշոր երկաթուղային հանգույցը: Նահանգում կա երկու միջազգային խոշոր օդանավակայան, որի տարածքով անցնում են այլ ավտոճանապարհներ:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2006 թ. տնտեսական վերլուծության բյուրոյի տվյալներով, Միսուրիի ՀՆԱ-ն կազմել է 225.9 մլրդ դոլար: 2006 թվականին մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն կազմել է 32,705 դոլար (երկրում 26-րդ տեղն է զբաղեցնում): Հիմնական ոլորտներն են աերոդրոմը, ավտոմոբիլային տրանսպորտը, սննդի, քիմիական նյութեր արդյունաբերությունը, տպագրությունը, էլեկտրական սարքավորումները, լույսը և գարեջուրը: Նահանգի տնտեսությունը մասնագիտանում է տավարի, սոյայի, խոզի, կաթնամթերքի, խոտի, եգիպտացորենի, թռչնամսի, սորգամի, բամբակի, բրնձի և ձվի արտադրության մեջ: Միսսուրին ԱՄՆ-ում զբաղեցնում է 6-րդ տեղը խոզի արտադրությամբ, 7րդ տեղը անասնապահությամբ և 5-րդ տեղը բրիձի արտադրությամբ:

Միսսուրի նահանգը ունի կրաքարի հսկայական պաշարներ: Նահանգը նաև ունի ածխի, կապարի և մանրացված քարի պաշարներ: Կապարի հանքերից շատերը գտնվում են պետության արևելյան մասում: Միսուրի նահանգը ակտիվորեն զարգացնում է գիտությունը և կենսատեխնոլոգիաները: Սեն-Լուիսում գենետիկական ինժեներիայի ոլորտում ամենամեծ ընկերությունն է `Մոնսանտոն:

Միսսուրին համարվում է այն եզակի նահանգներից մեկը ԱՄՆ-ում, որը ունի երկու դաշնային պահուստային բանկեր: Կանզաս-Սիթիում (ծառայում է Միսսուրին, Կանզասին, Նեբրասկային, Օկլահոլային, Կոլորադոյին, Նյու Մեքսիկային և Վայոմինգին) և Սենթ-Լուիսում (ծառայում է Միսսուրիի արևելքին, հարավային Իլինոյսին, հարավային Ինդիանային, արևմտյան Կենտուկիին, արևմտյան Թեննեսիին, հյուսիսային Միսիսիպիին և ամբողջ Արկանզասին) [5]:

2012 թ. մայիսի դրությամբ գործազրկության մակարդակը կազմել է 7.3% (ԱՄՆ-ում `8.2%):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Population Estimates Program
  2. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան, Աշխարհագրական անունների բառարան, «Լույս», Երևան, 1987: ISBN 5-545-00020-1
  3. Midwest Region Economy at a Glance
  4. National Totals: Vintage 2012 - U.S Census Bureau
  5. FRB: Federal Reserve Districts and Banks

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]



Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png