Ալյասկա (նահանգ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Ալյասկա (այլ կիրառումներ)
Picto infobox map.png
Ալյասկա
անգլ.՝ State of Alaska
Ալյասկայի դրոշ Զինանշան
Flag of Alaska.svg
State Seal of Alaska.svg
State Seal of Alaska.svg
Anchorage from Earthquake Park.jpg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Ջունո
Խոշորագույն քաղաք Անքորեջ
Ամենաբարձր կետ Մակ-Քինլի
ԲԾՄ 580 մետր
Օրենսդրական մարմին Alaska Legislature
Դատական մարմին Alaska Supreme Court
նահանգապետ Բիլ Ուոքեր
Միության մուտք հունվարի 3, 1959] (49-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ անգլերեն
Բնակչություն
710 231 մարդ (ապրիլի 1, 2010)[1] (47 տեղ)
Տարածք 1 717 856 կմ² կմ² (1 տեղ)
Alaska in United States (US50).svg
Հիմնադրված է հունվարի 3, 1959 թ.
Սահմանակցում է Յուկոն, Բրիտանական Կոլումբիա և Չուկոտկայի ինքնավար օկրուգ
Ժամային գոտի UTC-9, UTC+14[2], Hawaii–Aleutian Time Zone և America/Anchorage
Հապավում AK[3]
Փոխարինեց Territory of Alaska
ISO 3166-2 կոդ US-AK
Մականուն The Last Frontier
Միության մուտք հունվարի 3, 1959] (49-րդ)
Կոորդինատներ: 64° հս․ լ. 150° ամ. ե. / 64° հս․. լ. 150° ավ. ե. / 64; 150
alaska.gov

Ալյասկա (անգլերեն՝ Լսել Alaska), ԱՄՆ-ի ամենամեծ նահանգն է և գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտքում։ Տարածքը(ամբողջ)՝ 1 717 854 քառակուսի կիլոմետր։ Վարչական կենտրոնը՝ Ջունո։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալյասկան հայտնաբերել են ռուսները 17-րդ դարում։ Այն ընդարձակ երկիր է, տարածքը կազմում է 1 միլիոն 519 հազ. քկմ։ 1867 թ. մարտի 30-ին ցարական Ռուսաստանը Ալյասկան վաճառեց ԱՄՆ-ին, որի համար Ռուսաստանը ստացավ ընդամենը 7 միլիոն 200 հազար դոլլար։ Նման վիթխարի երկրի դիմաց գումարի չնչին լինելը շատ շուտով հայտնի դարձավ։ Ալյասկայում հայտնաբերեցին ոսկու հանքերը և սկսվեց "ոսկու տենդը"։ Ալյասկան 1969 թ. համարվում է ԱՄՆ-ի 50-րդ նահանգը։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տիպիկ Ալյասկայի լանդշավտ (լիճ Ուանդեր, ազգային պարկ Դենալի)

Նահանգը գտնվում է պետության հյուսիս-արևմուտքում: Անջատված է Չուկչի թերակղզուց (Ռուսաստան) Բերինգենյան նեղուցով, արևելքից սահմանակից է Կանադային, արևմուտքից Բերինգի նեղուցի միջոցով մի փոքր մասով սահմանակից է Ռուսաստանին: Այն կազմված է մայրցամաքային մասից և մեծ թվով կղզիներից, որոնցից են` Ալեքսանդր Արփիպելագոն, Ալեուտյան կղզիները, Պրիպիլոֆ կղզիները, Կոդիակ կղզին և Սբ. Լորենս կղզին: Այն ողողովում է Արկտիկայի և Խաղաղ օվկիանոսի կողմից: Դենալի լեռը (6194 մ, նախկինում `Մակ-Քինլի) ամենաբարձրն է Հյուսիսային Ամերիկայում: Որի մերձակա շրջանում է գտնվում Դենալի ազգային պարկը: Կան ակտիվ հրաբուխներ:

1912 թ. հրաբխի ժայթքման արդյունքում հայտնվեց տաս հազար աղի հովիտ և նոր հրաբխային լեռ `Նովարուպտան: Նահանգի հյուսիսային մասը ծածկված է տունդրայով: Հարավային մասում է գտնվում անտառների հիմնական մասը: Նահանգը ընդգրկում է Քերքենշտայն կղզին (Փոքր Դիոմեդ), որը գտնվում է Ռուսաստանի Ռատմանով կղզուց 4 կմ հեռավորության վրա:

Խաղաղ օվկիանոսի ափին կլիման չափավոր ծովային է և համեմատաբար մեղմ, այլ վայրերում `կլիման մայրցամաքային է և սուբարթիկ մայրցամաաքային:

Խոշոր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջունո (Ալյասկա)

Քաղաքներ որոնց բնակչությունը 100.000-ից ավելին է

  • Անկորիջ

Քաղաքներ որոնց բնակչությունը 10.000-ից մինչև 100.000 է

  • Ֆերբանկս
  • Ջունո (նահանգի վարչական կենտրոնը)
  • Քոլեջ

10.000-ից քիչ բնակչություն ունեցող քաղաքներ

  • Կետչիկան
  • Սիտքա
  • Վասիլլա
  • Քենայ
  • Քոդիակ
  • Փալմերը
  • Բեթել
  • Բրոու
  • Ունալսկայա
  • Վալդեզ
  • Սոլդոտնա
  • Հոմեր
  • Նոմ
  • Պիտերբերգ
  • Կոտզեբու
  • Սևարդ
  • Դիլինգհեմ
  • Կորդոբա
  • Հեյնս
  • Հյուսիսային Պոլ
  • Էսթեր
  • Դելտա Ջանքշեն
  • Գլենալլեն

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի հյուսիսում կատարվում է նավթի, (Պրադրոյի Բեյ և Քանայ թերակղզում, Վալդիս նավահանգստից 1250 կմ երկարությամբ Ալեսկա նավթատարի տարածքում), բնական գազի, ածուխի, պղնձի, երկաթի, ոսկու, ցինկի արդյունահանում, ինչպես նաև զբաղվում են ձկնորսությամբ հյուսիսային եղջերուի աճեցմամբ, փայտամթերման և որսորդությամբ, ունի նաև օդային փոխադրող սարքեր և ռազմական օդային բազաներ:

1970-ական թվականներից նավթի արդյունահանումը մեծ դեր է խաղացել նահանգի համար: Հանքավայրերի հայտնաբերումից և Թրանս-Ալյասկայի խողովակաշարի տեղադրումից հետո Ալյասկայի նավթային դաշտը համեմատվում է արևմտյան Սիբիրում և արաբական թերակղզում գտնվող նավթի դաշտերի հետ: 2017 թ. մարտին իսպանական նավթային ընկերությունը հայտնաբերեց` 1.2 միլիարդ նավթային բարելներ Ալյասկայում:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անքորիջ
Ուլալջասկում ուղղափառ եկեղեցին

Թեև նահանգը ամենաքիչ բնակեցվածն է երկրում, 1970-ական թվականներին շատ նոր բնակիչներ տեղափոխվել են այստեղ, ներգրավվելով նավթային արդյունաբերության և տրանսպորտի թափուր աշխատատեղերում, իսկ 1980-ականների ընթացքում բնակչության աճը կազմել է ավելի քան 36 %:

Ալյասկայի բնակչությունը վերջին տասնամյակում`

  • 1990 թիվ — 560 718 բնակիչ
  • 2004 թիվ — 648 818 բնակիչ
  • 2005 թիվ — 663 661 բնակիչ
  • 2006 թիվ — 677 456 բնակիչ
  • 2007 թիվ — 690 955 բնակիչ

2005 թվականին Ալյասկայի բնակչության թիվը աճել է 5906 մարդով կամ 0.9 %: 2000 թվականի համեմատ բնակչությունը աճել է 36 730 մարդով (5,9 %): Բնակչության շուրջ 75 տոկոսը սպիտակամորթ տեղաբնիկներ են: Նահանգն ունի մոտավորապես 88 հազար տեղաբնիկ` հնդկացիներ, էսկիմոսներ և ալլեսներ: Նահանգում կան նաև ռուսների մի քանի ժառանգորդներ: Հիմնական կրոնական խմբերի մեջ մտնում են` բապտիստներ, կաթոլիկներ, ուղղափառներ, պրեսբիտերներ և մեթոդիստներ: Ուղղափառ հավատացյալների քանակը, որը կազմում է 8-10%, ամենաբարձրն է երկրում:

Հարևան տարածքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]