Մասսաչուսեթս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Մասաչուսեթսից)
Picto infobox map.png
Մասսաչուսեթս
անգլ.՝ Massachusetts
flag of Massachusetts Զինանշան
Flag of Massachusetts.svg
Seal of Massachusetts.svg
Massachusetts in United States.svg
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կարգավիճակ ԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Վարչկենտրոն Բոստոն
Ամենաբարձր կետ Mount Greylock
ԲԾՄ 150 մետր
Օրենսդրական մարմին Մասաչուսեթսի գլխավոր խորհուրդ
Միության մուտք փետրվարի 6, 1788 (6-րդ)
Պաշտոնական լեզուներ անգլերեն
Բնակչություն
6 794 422 մարդ (2015)[1] (14 տեղ)
Տարածք 27 336 կմ² կմ² (44 տեղ)
Massachusetts in United States (zoom).svg
Հիմնադրված է փետրվարի 6, 1788 թ.
Սահմանում է Ռոդ Այլենդ, Կոնեկտիկուտ, Նյու Յորք, Վերմոնտ և Նյու Հեմպշիր
Ժամային գոտի հյուսիսամերիկյան ժամային գոտի և America/New_York
Հապավում MA
ISO 3166-2 կոդ US-MA
Մականուն The Bay State
Միության մուտք փետրվարի 6, 1788 (6-րդ)
Կոորդինատներ: 42°18′ հս․ լ. 71°48′ ամ. ե. / 42.300° հս․. լ. 71.800° ավ. ե. / 42.300; 71.800
mass.gov

Մասաչուսեթս (անգլերեն՝ Լսել Massachusetts), նահանգ ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան մասում։ Մասաչուսեթսը երկրորդ հայաշատ նահանգն է Կալիֆորնիայից հետո. այնտեղ բնակվում է 150.000-200.000 հայ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գաղութը ստացել է իր անունը տեղական մասաչուսեթ ցեղից, որը նշանակում է «մեծ լեռնային տարածք» («masa»՝ «մեծ» և «wachusett»՝ «լեռ»): Առաջինն ափ է հասել անգլիացի ծովագնաց Բարտոլոմյու Գոսնոլդը, 1602 թվականին: 1620 թվականին Քեյփ-Քոդի ափերին հաստատվել են «Մեյֆլաուեր» նավի ուղևորները, որոնք լքել են Անգլիան, կրոնական հանգամանքերի պատճառով: Հենց նրանք են Մասսաչուսեթսի տարածքում հաստատել առաջին եվրոպական բնակավայրը՝ Պլիմուտյան գաղութը: Վերջնականապես հաստատվելուց առաջ՝ Պլիմուտում կնքել են հայտնի Մեյֆլաուերյան պայմանագիրը, որը համարվում է առաջին ամերիկյան սահմանադրությունը: Այդ փաստաթղթի հիմքում ընկած է քաղաքական համաձայնության գաղափարը՝ մեծամասնության կամքին ենթարկվելը: Իսկ 150 տարի հետո հենց ազատատենչությունը և անհնազանդությունն օգնեցին Ամերիկային անկախանալ: Նոր վայրում հարմարվելուն օգնեցին հնդկացի-վամպանոագները: 1621 թվականի առաջին բերքահավաքի ժամանակ անգլիացիները հնդիկների համար կազմակերպեցին 3-օրյա կերուխում: Այդպես էլ առաջացել է տոնը, որն այսօր կոչվում է Երախտագիտության օր: Շուտով հայտնվեցին նոր գաղթականներ: 1623 թվականին ստեղծվեց Գլոսթեր գաղութը, 1626 թվականին՝ Նոմկիգը, որը հետագայում վերափոխվեցէ Սեյլեմ քաղաքի: 1630 թվականին ժամանեց առաջին մաքրակրոն խումբը՝ Ջոն Ուինթրոփի գլխավորությամբ, որն էլ դարձավ Բոստոնի հիմնադիրը: 1636 թվականին բացվեց Հարվարդի համալսարանը՝ այդպիսի աստիճանի առաջին ուսումնական հաստատությունը երկրում: Մաքրակրոնները տարբերվում էին կրոնական անհանդուրժողականությամբ, 1692 թվականին սկսվեց «վհուկների դեմ որս» Սեյլեմ քաղաքում: Սեյլեմյան դատավորությունում 156 մեղադրանք է ներկայացվել, 30 մարդ ճանաչվեցին մեղավոր, որոնցից 14 կին և 5 տղամարդ կախաղան էին հանվել:

18-րդ դարի կեսին Մասսաչուսեթսը դարձավ բրիտանական գաղութների նավաշինության և առևտտի կենտրոնը: Նահանգի բնակիչները բողոքեցին մետրոպոլիտի կողմից հարկային ճնշման դեմ: 1770 թվականին դա վերածվեց «Բոստոնյան սպանդի»: 1773 թվականին բռնկվեց «Բոստոնյան թեյախմություն» խռովությունը՝ դառնալով Անկախության պատերազմի սկիզբը: Մասսաչուսեթս գաղութի բնակիչները, զգեստափոխվելով հնդիկների, բրիտանական նավի թեյի արկղերը վայր նետեցին՝ ի նշան գաղութի համար ոչ շահավետ հարկային քաղաքականության և մյուս երկրների հետ առևտրի սահմանափակման:

Նահանգի տեսարշան վայրերից շատերը կենտրոնացված են Բոստոնում: Պլիմուտում կարելի է տեսնել գրանիտե ժայռի մնացորդներ, որի մոտ, առասպելի համաձայն, հաստատվել են առաջին մաքրակրոնները: Պլիմության ժայռի կողքին՝ «Մեյֆլաուեր» նավի կրկնօրինակն է, որը կառուցվել է Անգլիայում 1955 թվականին:

Մասսաչուսեթսը եղել է 13 ամերիկյան գաղութներից մեկը, որն սկսել է Անհլիայի դեմ ապստամբություն: 1788 թվականի փետրվարի 6-ին Մասսաչուսեթսը վավերացրեց ԱՄՆ-ի սահմանադրությունը և դարձավ նոր պետության 6-րդ նահանգը:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հյուսիսից Մասսաչուսեթսին սահմանակից են Նյու Հեմփշիր և Վերմոնտ նահանգները, արևմուտքից՝ Նյու-Յորքը, հարավից՝ Կոնեկտիկուտը և Ռոդ Այլենդը, Արևելքից՝ Ատլանտյան օվկիանոսը։ Նահանգի խոշորագույն քաղաքը Բոստոնն է, բայց բնակչության մեծ մասը ապրում է արվարձաններում։ Մասսաչուսեթսի հարավում գտնվում են Տակոնիկ լեռնաշղթան և Բեկշիր-Խիլս լեռը։

Էկոնոմիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2013 թվականին համախառն արտադրանքը կազմել է 420․7 մլն դոլար, ԱՄՆ-ում 12-րդ է։ 2012 թվականին նահանգում մարդու անձնական եկամուտը կազմել է մոտ 53 հազ դոլար[2]։ Գյուղատնտեսական հիմնական արտադրանքներն են՝ ծովամթերք, սածիլներ, կաթնամթերք, լոռամիրգ և բանջարեղեն։ Արդյունաբերական հիմնական ապրանքներ են՝ հաստոցներ, էլեկտրական սարքավորումներ, գիտական գործիքներ, տպագրություն և հրատարակչություն, ինչպես նաև զբոսաշրջությունը։ Տնտեսության մեջ կարևոր դեր են խաղում բարձրագույն կրթությունը, առողջապահուտյունը և ֆինանսական ծառայությունը։

Ժողովրդական տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի բնակչությունը 2014 թվականի տվյալներով կազմել է 6745408 մարդ։ Բնակչության կրոնական պատկանելիությունը՝

Վարչական կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգում կա 14 շրջան, 50 խոշոր քաղաքներ և 301 բնակավայր։

Օրենքներ և կառավարում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նահանգի մայրաքաղաքը Բուստոն քաղաքն է։ Մասսաչուսեթսի նահանգապետը Չարլի Բեյկերն է՝ հանրապետական կուսակցության անդամ։ Նահանգի սենատորներն են Էլիզաբեթ Ուրրեն և Էդ Մարկինը: Ներքին պալատում կոնգրեսը ունի 9 ներկայացուցիչ, նրանք բոլորը դեմոկրատներ են: 2004 թվականի մայիսի 17-ի գերագույն դատարանի որոշման համաձայն՝ Մասսաչուսեթսի պատմության մեջ ԱՄՆ-ն առաջին անգամ սկսել է գրանցել միասեռ ամուսնություններ:

Կրթություն և գիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած այն հանգամանքին, որ Մասսաչուսեթսը զբաղեցնում է միայն 45-րդ տեղը խոշորագույն բոլոր նահանգներում, նա հավակնում է այն բանին, որպեսզի համարվի ազգային և ինտելեկտուալ ազգի կենտրոն: Դրա համար նա ունի բոլոր հիմքերը: Առաջին տպագիր հրատարակությունները, թերթերը, գրադարանը և միջնակարգ դպրոցը հայտնվել են Մասսաչուսեթսում: Ամերիկայի ամենահին՝ Քեմբրիջի Հարվարդի համալսարանը, որը գտնվում է այս նահանգում հիմնադրվել է 1636 թվականին: Առաջին պետական դպրոցը հիմնադրվել է 1647 թվականին: Հարվարդի համալսարանը և Մասսարուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը գտնվում են Քեմբրիջում: Շատ տարիներ եղել են առաջատար համալսարաններ:

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Mass.gov – Պաշտոնական կայք