Երախտագիտության օր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Երախտագիտության օր
Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 88: data.schemaVersion must be a number, got nil instead.
Տեսակ պետական տոն, federal holidays in the United States և public holidays in Canada
Ամսաթիվ second Monday in October, fourth Thursday in November, last Wednesday in November և first Thursday in November
Տոնվում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Կանադա Կանադա
Տոնական կերակուր wild turkey

Երախտագիտության օր (անգլ.՝ Thanksgiving Day), պետական (ազգային) տոն Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում։ Նշվում է նաև Լիբերիա պետությունում, Պուերտո Ռիկո կղզում և Նորֆոլք կղզում: Այդ տոնը Միացյալ Նահանգներում նշվում է նոյեմբեր ամսվա չորրորդ հինգշաբթի օրը, իսկ Կանադայում հոկտեմբերի երկրորդ երկուշաբթի օրը[1]։ Երախտագիտության օրվանից սկսվում է տոնական ժամանակաշրջանը, որն ընդգրկում է Ծննդյան տոները և շարունակվում մինչև Ամանորը:

Տոնը ունի իր կրոնական և մշակութային պատմական ավանդույթները, որոնք վաղուց արդեն նշվում են աշխարհիկ ձևով։ Տոնի խորհրդանիշ ուտեստը համարվում է տապակած հնդկահավը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երախտագիտության օրը սկզբնապես եղել է Աստծուն, ինչպես նաև ընտանիքին ու բարեկամներին նյութական բարօրության ու բարի վերաբերմունքի համար երախտագիտություն հայտնելու տոն:

Ավանդական իմաստով (ինչը հատուկ է երկրագործական մշակույթներին՝ սկսած վաղեմի ժամանակներից), նման տոնը՝ աշնան վերջին նշանակում էր շնորհակալություն հայտնել երկնքին՝ հարուստ բերքի և պտուղների առատության համար: Ժամանակի ընթացքում ԱՄՆ-ում և Կանադայում այդ տոնը զգալիորեն կորցրել է իր կրոնական արմատները և դարձել քաղաքացիական, հանընդհանուր ընդունելություն գտած համաժողովրդական տոնակատարություն:

Իր ծագմամբ այդ տոնը հասնում է ամերիկյան պատմության խորքը, իսկ ավելի ճիշտ՝ Անգլիայից ամենաառաջին անգամ ներգաղթած բնակիչներին, որոնք Ամերիկայի ափերին են հասել 1620 թվականին՝ այժմ նշանավոր «Մեյֆլաուեր» նավով: Այդ մարդիկ ՙՆոր աշխարհի՚ ափն էին իջել հողմառատ օվկիանոսով ծանր նավարկությունից հետո՝ ներկայիս Մասաչուսեթս նահանգի տարածքում՝ ցրտաշունչ նոյեմբերյան մի օր և հիմնադրել էին Փլիմութ բնակավայր-գաղութը:

Մոտավորապես մեկ հարյուրյակ կազմող այդ մարդկանց ավելի քան կեսը չկարողացան դիմանալ խստաշունչ ձմռանը և զոհվեցին ցրտից, սովից և հիվանդություններից: Ողջ մնացածները գաղութ հիմնադրեցին և գարնանը, տեղացի հնդկացիների, նախ և առաջ՝ Սքվանթոների օգնությամբ, սկսեցին մշակել տեղական հողերը: Հնդկացիները անգլիացի գաղութարարներին սովորեցրին, թե որ մշակաբույսերը, և ինչ կերպ մշակեն այդ անհյուրընկալ քարքարոտ հողերի վրա: Սակայն անգլիացի գաղթականների ջանքերի պարգևը եղավ անակնկալ հարուստ բերքը: Գաղութարարների առաջին կառավարիչ-նահանգապետը՝ Ու. Բրեդֆորդը առաջարկեց Տեր Աստծուն երախտագիտություն հայտնելու տոն կատարել: 1621 թվականի Երախտագիտության տոնին առաջին գաղթականները հրավիրեցին հնդկացիների ցեղապետին և ևս 90 հնդկացիների այն ցեղից, որն օգնել էր նրանց ողջ մնալ անծանոթ պայմաններում: Հնդկացիների հետ համատեղ անցկացված այդ ճաշկերույթը դարձավ Երախտագիտության օրվա առաջին նշումը: Հետագայում գաղթականները լավ բերքը տոնակատարությամբ նշում էին դեպքից դեպք:

Փենսիլվանիա նահանգի ընտանիքներից մեկը Երախտագիտության տոնն է նշում ընտանեկան սեղանի շուրջ. 1942 թվականի լուսանկար

Անկախության նվաճումից և միասնական պետության՝ ԱՄՆ-ի ստեղծումից հետո երկրի առաջին նախագահը՝ Ջորջ Վաշինգտոնը առաջարկեց ամեն տարի՝ նոյեմբերի 26-ին Երախտագիտության օրը նշել որպես ազգային տոն:

1864 թվականին՝ Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո ԱՄՆ-ի այդ ժամանակվա նախագահը՝ Աբրահամ Լինքոլնը յուրաքանչյուր տարվա նոյեմբերի վերջին հինգշաբթին հռչակեց Երախտագիտության օր: 1939 թվականին Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտը այդ օրը փոխարինեց նոյեմբերի նախավերջին հինգշաբթիով, սակայն նրա հռչակագիրը պարտադիր ուժ չուներ: Ուստի նահանգների միջև խզում առաջացավ. 23 նահանգ Երախտագիտության օրը նշում էին նոյեմբերի նախավերջին հինգշաբթի օրը, իսկ 22 նահանգ՝ վերջին հինգշաբթի օրը: Մնացած մի քանի նահանգներ էլ երկու օրն էլ հայտարարեցին տոնական (օրինակ՝ Թեքսասը):

1941 թվականին ԱՄՆ կոնգրեսը ընդունեց մի բիլ, ըստ որի Երախտագիտության օրը պետք է տոնվի նոյեմբերի չորրորդ հինգշաբթի օրը: ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտը 1941 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ստորագրեց այդ բիլը, այդպիսով սահմանելով, որ Երախտագիտության օրը տոնվի մինչև այսօր գործող սխեմայով:

Տոնման ավանդույթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնդկահավի պատրաստումը Երախտագիտության օրվա համար

Վաղեմի ավանդույթի համաձայն՝ նույն ընտանիքի մի քանի սերունդներ հավաքվում են ավագների տանը՝ տոնական ճաշի: Յուրաքանչյուրն արտասանում է երախտագիտության խոսքեր՝ այն բոլոր բարիքների համար, որոնք տեղի են ունեցել իր կյանքում: Ժամանակակից ամերիկացիները այդ օրն ուտում են նույն այն կերակուրները, որոնք կերել են իրենց հեռավոր նախնիները՝ 1621 թվականին՝ ի պատիվ Երախտագիտության օրվա տեղի ունեցած առաջին ճաշի ժամանակ:

Շատ ուտեստներ ոչ միայն ավանդական են դարձել, այլև՝ տոնի յուրօրինակ խորհրդանիշը, ինչպես օրինակ՝ Լոռամրգու սուսով հնդկահավը և մեծ քաղցր դդումի թխվածքը: Վառ գույնի մատղաշ դդումները, «հնդկացիական» եգիպտացորենի այսինքն՝ մաիսի մատղաշ ծիլերը, խնձորները, նարինջները, շագանակները, ընկույզները, խաղողի ողկույզներն ու տերևները, որոնք կախվում են ամաններից՝ կարծես առատության եղջյուրից, ոչ միայն Երախտագիտության տոնի ճոխ սեղանի ավանդական զարդն են, այլև խորհրդանշում են բնության աշնանային պարգևների առատությունը: Ոսկե, նարնջագույն և կարմրա-շագանակագույն քրիզանթեմների փնջերն էլ՝ պտուղներով ծանրաբեռնված ճյուղերով լրացված, լրացնում են բնության առատաձեռնության ու ճոխության զգացումը և հարուստ բերքի իսկական տոնի գեղեցիկ պատկերը:

«Մեյսի՛զ»-ի շքերթը 1979 թվականին

Նյու-Յորքում չափազանց ճոխ ու գունագեղ շքերթ է տեղի ունենում, որը կազմակերպում է ամենամեծ սուպերմարկետը՝ Macy’s, սկսած 1927 թվականից: Այս շքերթի ամենամեծ զարդը հսկայական չափերի փչովի խաղալիքներն են (մուլտֆիլմերի, հեքիաթների և հեռուստասերիալների հերոսներ), որոնք անցկացնում են Կենտրոնական զբոսայգուց մինչև Մեյսիզ հանրախանութի մուտքը՝ Հերալդ-սքվեր (գտնվում է Վեցերորդ ավենյուի և Բրոդվեյի միջև): Շքերթի նախօրեին տեղի է ունենում խաղալիքների փչելու արարողությունը: Շքերթը ցուցադրում են հեռուստատեսության ուղիղ եթերում:

Երախտագիտության օրվան հաջորդող օրը կոչվում է Սև ուրբաթ: Սև ուրբաթ օրը սկսվում են նախածննդյանտոնական զեղչերով վաճառքները խանութներում և ինտերնետում: Այդ օրը երեխաները հնդկահավի տեսքով խաղալիքներ են սարքում տարբեր իրերից՝ եղևնու և սոճու կոներից, փայտիկներից և այլն:

Տոնի նշման աշխարհագրությունը և ժամանակացույցը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2016 թվականին Երախտագիտության օրը նշվեց հոկտեմբերի 10-ին՝ Կանադա պետությունում, Նոյեմբերի 3-ին՝ Լիբերիա պետությունում, նոյեմբերի 30-ին Նորֆոլք կղզում, և այսօր՝ նոյեմբերի 24-ին՝ ԱՄՆ-ում և Պուերտո Ռիկո կղզում:

2017 թվականին Երախտագիտության տոնը նշվելու է.

հոկտեմբերի 9-ին՝ Կանադայում, նոյեմբերի 2-ին՝ Լիբերիայում, նոյեմբերի 29-ին՝ Նորֆոլք կղզում, նոյեմբերի 23-ին՝ ԱՄՆ-ում և Պուերտո Ռիկո կղզում:


Երախտագիտության օրը Կանադայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ-ի բնակիչների պես, կանադացիները, իսկ ավելի ճիշտ՝ անգլոկանադացիները, Երախտագիտության օրը հնդկահավ են տապակում, նույնպես խնդրում են Տեր Աստծուց, որպեսզի բարօրություն տա իրենց երկրին: Բացի այդ, կանադացիները այդ օրը պատրաստում են խնձորով թխվածք և հնդկահավի մսով լցոնված խմորագնդիկներ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Holidays» (անգլերեն)։ Embassy of the United States Ottawa, Canada։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-04-20-ին։ Վերցված է 2013-04-19 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]