Բուենոս Այրես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Բուենոս Այրես (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Բուենոս Այրես
Buenos Aires
Դրոշ Զինանշան
Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg Nuevo escudo de la Ciudad de Buenos Aires.png

Pasaje Barolo vista La Inmobiliaria.jpg
Կոորդինատներ: 34°35′59″ հվ. լ. 58°22′55″ ամ. ե. / 34.59972° հս․. լ. 58.38194° ավ. ե. / 34.59972; 58.38194
Երկիր Արգենտինա Արգենտինա
Ներքին բաժանում Ագրոնոմիա, Ալմարգո, Բալվաներա, Բառակաս, Բելգրանո, Բուենոս Այրես, Բոեդո, Կաբալյիտո, Չակարտիա, Կոգլան, Կոլեգիալես, Կոնստիտուսիոն, Ֆլորես, Ֆլորեստա, Լա Բոկա, Լա Պատերնալ, Լինիերս, Մատադերոս, Մոնտե Կաստրո, Մոնսեռատ, Նուեվա Պոմպեյա, Նունյես, Պալերմո, Պարկե Ավելանեդա, Պարկե Չակաբուկո, Պարկե Չաս, Պարկե Պատրիսիոս, Պուերտո Մադերո, Ռեկոլետա, Ռետիրո, Սաավեդրա, Սան Կրիստոբալ, Սան Նիկոլաս, Սան Տելմո, Վելեզ Սարսֆելդ, Վերսալ, Վիլլա Կրեսպո, Վիլլա դել Պարկե, Վիլլա Դևոտո, Վիլլա Գեներալ Միտրե, Վիլլա Լուգանո, Վիլյա Լուրո, Վիլյա Օրտուզար, Վիլյա Պուեյրեդոն, Վիլյա Ռեալ, Վիլյա Ռիաչուելո, Վիլյա Սանտա Ռիտա, Վիլյա Սոլդատի և Վիլյա Ուրկիսա
Քաղաքապետ Օրասիո Ռոդրիգես Լարետա
Հիմնադրված է 1536 թ.
Առաջին հիշատակում 1536
Տվյալ կարգավիճակում 1580 թվականից
Մակերես 203 կմ²
ԲԾՄ 25±1 մետր
Բնակչություն 2 890 151 մարդ (2010)[1]
Խտություն 64 443.6 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա 14 598 065
Ազգային կազմ արգենտինացիներ, իսպանացիներ, հայեր, իտալացիներ, արաբներ,
Կրոնական կազմ Կաթոլիկություն, Հայ Առաքելական եկեղեցի, Ուղղափառություն, աթեիզմ, իսլամ
Տեղաբնականուն բուենոսայրեսցի
Ժամային գոտի UTC-3
Հեռախոսային կոդ 011
Փոստային ինդեքսներ C1000-14xx
Պաշտոնական կայք buenosaires.gov.ar (իսպ.)
##Բուենոս Այրես (Արգենտինա)
Red pog.png

Բուենոս Այրես (իսպ.՝ Buenos Aires, բառացի՝ «լավ օդ» կամ «բարի քամիներ», /ˌbweɪnəs ˈɛəriːz/ կամ /-ˈaɪrɪs/[4], Իսպաներեն արտասանություն՝ [ˈbwenos ˈaiɾes][5], իսպ.՝ Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Nuestra Señora de Santa María de los Buenos Aires, բառացիորեն՝ «Սուրբ Երրորդության քաղաք և Բարի Քամիների մեր Տիրուհի Սուրբ Մարիամի Նավահանգիստ»), Արգենտինայի մայրաքաղաքը, երկրի վարչական, մշակութային ու տնտեսական կենտրոնը և Հարավային Ամերիկայի խոշորագույն քաղաքներից մեկը։ Բուենոս Այրեսը գտնվում է երկրի կենտրոնաարևելյան մասում՝ խոշորագույն Ռիո դե լա Պլատա ծովածոցի արևմտյան ափին, որը Հարավային Ամերիկայի երկարությամբ երկրորդ գետի՝ Պարանայի շարունակությունն է։ Իր ժամանակակից կարճ անվանումը՝ «Բուենոս Այրես», քաղաքը կրում է 17-րդ դարից։ Մինչ այդ քաղաքը պաշտոնապես կոչվել է հետևյալ լրիվ անունով՝ Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Nuestra Señora de Santa María de los Buenos Aires, իսպաներենից բառացի թարգմանությամբ՝ «Սուրբ Երրորդության քաղաք և Բարի Քամիների մեր Տիրուհի Սուրբ Մարիամի նավահանգիստ»։

Արգենտինայում մայրաքաղաքը երբեմն կոչվում է «քաղաք տարբեր անուններով»։ «Կապիտալ ֆեդերալ» (իսպ.՝ Capital Federal)՝ «դաշնային մայրաքաղաք» անվանումը համարվում է քաղաքի ամենաշատ օգտագործվող անուններից մեկը։ Հաճախ այն կոչվում է նաև «քաղաք Բուենոս Այրես» (իսպ.՝ Ciudad de Buenos Aires) կամ պարզապես «Բուենոս Այրես», չնայած նրան, որ երբեմն շփոթմունք է առաջանում, որովհետև կա նաև համանուն գավառ։ Քաղաքի «Ինքնավար քաղաք Բուենոս Այրես» անվանումը (իսպ.՝ Ciudad Autónoma de Buenos Aires, համառոտ՝ CABA) պաշտոնապես ընդունվել է 1996 թվականին քաղաքի կանոնադրությամբ։ Հաճախ խոսակցականում քաղաքը կոչվում է «Բայրես» (իսպ.՝ Baires), որը քաղաքում տարածված (հատկապես երիտասարդության շրջանում) ինքնատիպ ձևի կրճատում է, բայց չի օգտագործվում պաշտոնական փաստաթղթերում[6][7]։ Արգենտինայում մայրաքաղաքի բնակիչներին կոչում են «պորտենյոս» (իսպ.՝ porteños), այսինքն՝ «նավահանգստի բնակիչներ»։

Բուենոս Այրեսը հիմնադրվել է երկու անգամ։ Առաջին անգամ 1536 թվականին քաղաքը հիմնել է Պեդրո դը Մենդոսան[8]։ 1541 թվականին հնդկացիների հարձակման ժամանակ քաղաքը հրդեհվել է, և վերականգնվել է 1580 թվականին Խուան դը Գարայի կողմից (իրավաբան Խուան դը Մատիենսոյի պահանջով[9])։ Հիմնադրման պահին և վերականգնումից հետո քաղաքը եղել է Պերուի փոխարքայության կազմում, որն Իսպանիայի կայսրության մաս էր կազմում։ 1776 թվականին Բուենոս Այրեսը դարձել է նորաստեղծ Ռիո դե լա Պլատա փոխարքայության մայրաքաղաքը[10]։

1806 թվականին՝ բրիտանական առաջին ներխուժման ժամանակ, քաղաքը մի քանի ամիս օկուպացվել է բրիտանական զորքերի կողմից։ 1810 թվականին տեղի է ունեցել Մայիսյան հեղափոխությունը, որի ընթացքում գահընկեց է արվել իսպանական տեղապահը (փոխանորդը) և ձևավորվել ժամանակավոր կառավարություն՝ Առաջին խունտան, որը դարձել է Արգենտինայի առաջին ազգային կառավարությունը։ 20-րդ դարի սկզբին Մեծ Բուենոս Այրեսը եղել է Հարավային Ամերիկա ներգաղթելու հիմնական կենտրոններից մեկ։ 1913 թվականին քաղաքում սկսվել է մետրոյի շինարարությունը, որն առաջինն էր Լատինական Ամերիկայում։

Բուենոս Այրեսը նաև դաշնային մայրաքաղաք է, որտեղ տեղակայված է Արգենտինայի կառավարությունը։ Բուենոս Այրեսը համանուն մարզի մաս չի կազմում, այլ առանձին վարչական շրջան է, որ հիմնվել է 1880 թվականին[11]։ Պաշտոնապես քաղաքը բաժանված է 48 շրջանների. այդ բաժանումը հաստատվել է 19-րդ դարում։ 1994 թվականի սահմանադրական բարեփոխումններից հետո քաղաքն ստացել է ինքնավարություն, ինչից հետո քաղաքապետն ընտրվում է ուղղակի քվեարկությամբ, ոչ թե նշանակվում երկրի նախագահի կողմից, ինչպես նախկինում էր։

Բուենոս Այրեսը ճանաչվել է «ալֆա քաղաք» GaWC5 ուսումնասիրության արդյունքում[12] և գտնվում է Ամստերդամի, Մոսկվայի և Բրյուսելի հետ նույն շարքում[13][14]։ 2016 թվականին Բուենոս Այրեսում կյանքի որակը գնահատվել է 93-րդ աշխարհում և առաջիններից մեկը Լատինական Ամերիկայում. մեկ անձին բաժին ընկնող եկամտի չափով այն առաջին երեք քաղաքներից մեկն է տարածաշրջանում[15][16][17]։ Այն ամենաշատ այցելուներն ունեցող քաղաքն է Հարավային Ամերիկայում և երկրորդը Լատինական Ամերիկայում (Մեխիկոյից հետո)[18]։

Բուենոս Այրեսը զբոսաշրջային խոշոր կենտրոն է[19] և հայտնի է պահպանված իսպանական-եվրոպական ոճի ճարտարապետությամբ[20] և հարուստ մշակութային կյանքով[21]։ 1951 թվականին Բուենոս Այրեսում անցկացվել են առաջին Համաամերիկյան խաղերը, 1978 թվականին՝ ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության հանդիպումների մի մասը[22]։ 2018 թվականին Բուենոս Այրեսում են անցկացվելու Ամառային երիտասարդական օլիմպիական խաղերը[23] և Մեծ քսանյակի գագաթնաժողովը[24]։

Բովանդակություն

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեբաստյան Կաբոտը, Բարտոլոմե դե Լաս Կասասը, Խուան դե Գարայը և Պեդրո դե Մենդոսան, քանդակը՝ Արտուրո Դրեսկոյի, Իսպանիայի հուշարձան, 1936 թվական

Արագոնյան արխիվների տվյալներով՝ կատալոնացի միսիոներները և ճիզվիտները ժամանել են իսպանական գերիշխանության տակ գտնվող Կալիարի (Սարդինիա) 1324 թվականին Պիզայից այն գրավելուց հետո և հիմնել են իրենց գլխավոր վարչությունը բլրի գագաթին[25]։ Այդ բլուրը նրանց շրջանում հայտնի էր որպես «Բուեն Այրե» (կամ Բոնարիա սարդիներենով), քանի որ այն զերծ էր ճահճին մոտ տեղակայված հին քաղաքում տիրող տհաճ հոտերից։ Կալիարիի պաշարման ժամանակ արագոնցիները կառուցել են Կույս Մարիամի սրբավայրը բլրի գագաթին։ 1335 թվականին Ալֆոնսո Հեզաբարո թագավորը եկեղեցին նվիրել է մերսեդարիաներին, որոնք կառուցել են աբբայություն, որը կանգում է մինչ օրս։ Հետագա տարիներին տարածվել է պատմություն այն մասին, թե Սուրբ Մարիամի արձանը հանվել է ծովից այն բանից հետո, երբ հրաշք կերպով հանդարտեցրել է փոթորիկը Միջերկրական ծովում։ Արձանը տեղադրվել է աբբայությունում։ Իսպանացի և հատկապես անդալուզիացի նավաստիներըները պաշտել են այդ պատկերը և հաճախ են դիմել «Բարի (արդար) քամիներին»՝ խնդրելով օգնել իրենց նավարկության ժամանակ ու կանխել նավաբեկությունը։ Բուեն Այրեի Կույսի տաճարը հետագայում կառուցվել է Սևիլյայում[25]։

Բուենոս Այրեսի առաջին հիմնադրման ժամանակ իսպանացի նավագնացները հասել են Ռիո դել լա Պլատա ծովածոցին. նրանք իրենց ճանապարհորդության բարեհաջող ընթացքը վերագրել են «Սանտա Մարիա դե լոս Բուենոս Այրեսին»՝ Բարի Քամիների Սուրբ Կույս Մարիամին, որի ուղարկած քամիների շնորհիվ իրենք հասել էին այն ափին, ուր ներկայում տեղակայված է ժամանակակից Բուենոս Այրեսը[26]։ Պեդրո դե Մենդոսան քաղաքը կոչել է «Բարի Քամիների Սուրբ Մարիամ» իր արշավախմբի քահանայի առաջարկով, որը Բուեն Այրեի Կույսի (սարդիներեն՝ Մադոննա դե Բոնարիա) նվիրյալներից էր[27] (որ մինչ այժմ հանդիսանում է Սարդինիայի հովանավորը[28])։ Մենդոսայի հիմնած բնակավայրը շուտով ենթարկվել է հարձակման տեղաբնիկների կողմից և լքվել 1541 թվականին[26]։

Երկար տարիներ քաղաքի անվան ստեղծումը վերագրվել է Սանչո դե Կամպոյին, որն իբր թե ափին հասնելու ժամանակ գոռացել է. «Ինչքա՜ն արդարացի են այս երկրի քամիները»։ Սակայն Էդուարդո Մադերոն իսպանական արխիվներում անցկացրած լայնամասշտաբ ուսումնասիրությունների արդյունքում 1882 թվականին պարզել է, որ այդ անվանումն իրականում կապված է Բուեն Այրեի Տիրուհու նվիրյալ նավաստիների հետ[29]։

Երկրորդ (ժամանակակից) բնակավայրը հիմնադրվել է 1580 թվականին Խուան դե Գարայի կողմից, որը Պարանա գետով նավարկել է դեպի ներքև Ասունսյոնից (ներկայում՝ Պարագվայի մայրաքաղաքը)։ Գարայը պահպանել է Մենդոսայի տված անունը՝ քաղաքը կոչելով Ciudad de la Santísima Trinidad y Puerto de Santa María del Buen Aire («Ամենասուրբ Երրորդության քաղաք և Բարի Քամիների Մեր Տիրուհի Սուրբ Մարիամի նավահանգիստ»)։ Կարճ տարբերակը՝ Բուենոս Այրես, տարածում է գտել 17-րդ դարում[30]։

Իսպաներում Բուենոս Այրես քաղաքի անվան տարածված հապավումն է՝ Bs.As.[31]։ Ընդունված են նաև B.A. և BA տարբերակները[32]։ BA տարբերակն ավելի հաճախ օգտագործում են ներգաղթյալները, իսկ տեղաբնիկները նախընտրում են քաղաքը կոչել Բայրես։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսը 1536 թվականին հիմնադրվելուց հետո

Հիմնադրումից մինչև 1810 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1536 թվականի փետրվարի 2-ին[33] իսպանացի կոնկիստադոր Պեդրո դե Մենդոսան հիմնադրել է բնակավայր կերանդի բնիկներով բնակեցված վայրում[34][35], որտեղ ներկայում տեղակայված է Բուենոս Այրեսի Սան Տելմո շրջանը (քաղաքի կենտրոնից դեպի հարավ)։ Մենդոսայի արշավախմբին սպառնացել է սովը, և իրավիճակն ավելի է վատացել չարուա հնդկացիների հետ մշտական բախումների պատճառով։ Հիվանդության պատճառով, ինչպես նաև զգուշանալով արշավախմբի կործանումից՝ Մենդոսան որոշել է հեռանալ Հարավային Ամերիկայից և վերադառնալ Իսպանիա, սակայն նա մահացել է վերադարձի ճանապարհին։ Բնակավայրում մնացած գաղութաբնակները հինգ տարի հետ են մղել հնդկացիների հարձակումները, սակայն 1541 թվականին ստիպված են եղել գնալ գետի հոսանքով դեպի վեր՝ Ասունսիոն քաղաք, որը հիմնադրվել էր 1537 թվականին Մենդոսայի արշավախմբի կողմից։ Բուենոս Այրեսի տեղում հիմնադրված բնակավայրը լքվել է ու հրդեհվել[36]։ 1580 թվականի հունիսի 11-ին Խուան դե Գարայը նորից հիմնադրել է քաղաքը, որ կոչվել է Սուրբ Երրորդության պատվին։ Այդ շրջանում քաղաքի բնակչությունը կազմել է 65 մարդ՝ չհաշված գուարանի հնդկացիներին[37][38][39][40]։ Նավահանգստի և նրանից ոչ հեռու տեղակայված քաղաքի միացումից հետո միավորվել են նաև նրանց անվանումները և բնակավայրը կոչվել է «Սուրբ Երրորդության քաղաք և Բարի Քամիների մեր Տիրուհի Սուրբ Մարիամի նավահանգիստ» (իսպ.՝ Ciudad de la Trinidad, Puerto de Nuestra Señora Santa María del Buen Ayre

Հիմնադրման պահին և վերահիմնադրումից հետո քաղաքը եղել է Պերուի փոխարքայության կազմում, որը մտել է Իսպանական կայսրության կազմի մեջ։ Բուենոս Այրեսը հեռու է եղել առևտրային ուղիներից, որ անցել են Լիմայով, և քաղաքում կյանքի եվրոպական դրվածքի տարածման համար չեն բավականացրել անհրաժեշտ իրերը[40][41]։ 1610 թվականին քաղաքի բնակչության թվաքանակը հասել է 500 մարդու[42], որոնցից շատերն զբաղվել են Բրազիլիայից մաքսանենգ ապրանքների տեղափոխմամբ[40][41]։ 1680 թվականին Լա Պլատա ծովածոցի ձախ ափին պորտուգալացիների կողմից հիմնադրվել է Կոլոնիա դել Սակրամենտո ամրոցը։ Դրա միջոցով պորտուգալացիները անօրինական ճանապարհով ապրանքներ են ներկրել Բուենոս Այրես։ Մաքսանենգներից պաշտպանվելու համար իսպանացիները հիմնադրել են Մոնտեվիդեո քաղաքը։ Մինչ 18-րդ դարի կեսերը Բուենոս Այրեսը դարձել է կաշվի արդյունաբերության կենտրոն[40]։

Քաղաքային խորհուրդը 1817 թվականին
1810 թվականի մայիսի 22, քաղաքային խորհրդի նիստում, որ տեղի է ունեցել Մայիսյան հեղափոխության դեպքերից հետո, նկարը՝ Պեդրո Սուբերկասոյի, 1910 թվական

1776 թվականին քաղաքը դարձել է նորից կազմավորված Ռիո դե լա Պլատա փոխարքայության մայրաքաղաք։ Փոխարքայության ստեղծման համար հիմնական պատճառը եղել է իսպանական ու պորտուգալական գաղութների միջև սահման անցկացնելը և մաքսանենգությանը վերջ տալու ցանկությունը[43]։ 1785 թվականին իսպանական իշխանությունները Ռիո դե լա Պլատա փոխարքայությանը թույլ են տվել վարել ինքնուրույն առևտուր[44]։ Այդ ժամանակից սկսվել է Բուենոս Այրեսի ծաղկման շրջանը, որը վարել է բաց առևտուր։ Քաղաք ներմուծվել են արտասահմանյան ապրանքներ, իսկ քաղաքից նավեր են մեկնել այլ նավահանգիստներ։ Վերացել է կոմերցիոն և քաղաքական կախվածությունը Լիմայից։ Քաղաքի ծաղկման շնորհիվ ավելացել է ներգաղթը հիմնականում իսպանցիների հաշվին, ավելի քիչ՝ ֆրանսիացիների ու իտալացիների[40][41]։ Այդ ժամանակ Բուենոս Այրեսի հիմնական բնակչությունը կազմել են առևտրականներն ու ֆերմերները։

Հիմնադրման ժամանակից մինչև 1807 թվականի Բուենոս Այրեսը տարել է մի քանի ներխուժումներ։ 1582 թվականին անգլիական կապերներն ափ են իջել Մարտին Գարսիա կղզում, սակայն վտարվել են այնտեղից։ 1587 թվականին անգլիացի Թոմաս Կևենդիշը փորձել է գրավել քաղաքը, սակայն անհաջողություն է կրել։ 1658 թվականին ֆրանսիացիները, Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ի հրամանով, երեք անգամ գրոհել են քաղաքի վրա, սակայն դոն Պեդրո դե Բաիգորի Ռուիսը, որն այդ ժամանակ եղել է Բուենոս Այրեսի նահանգապետը, կարողացել է կազմակերպել նավահանգստի հաջող պաշտպանությունը։ Չորրորդ փորձը ձեռնարկել է արկածախնդիր դե Պինտիսը, որը նույնպես պարտություն է կրել։ 1699 թվականին տեղի է ունեցել չորրորդ ներխուժումը, որի արդյունքում պարտության է մատնվել դանիացի ծովահենների նավակազմը։ Բրունո Մաուրիսիո դե Զաբալի նահանգապետության ժամանակ ֆրանսիացիները Էտիեն Մորոյի գլխավորությամբ ափ են իջել Ռիո դե լա Պլատայի արևելյան ափին, որտեղ ջախջախվել են իսպանական զորքերի կողմից։

Բրիտանական կայսրությունը ցանկացել է Բուենոս Այրեսը միացնել իր հետաքրքրության տարածքներին, մանավանդ որ Իսպանիան համագործակցում էր Ֆրանսիայի՝ Բրիտանական կայսրության նախկին թնամու հետ։ Ռիո դե լա Պլատա փոխարքայություն առաջին ներխուժումը դարձել է 1806 թվականի հունիսի 27-ի հարձակումը։ Գեներալ-մայոր Ուիլյամ Կար Բերեսֆոլդի ջոկատը գրավել է Բուենոս Այրեսը։ Նա իրեն հայտարարել է նահանգապետ, սակայն 1806 թվականի օգոստոսի 12-ին ստիպված է եղել անձնատուր լինել և վեց ամսվա գերությունից հետո կարողացել է փախչել Անգլիա[40][45][46]։ 1807 թվականին անգլիացիները Ջոն Ուիտլոքի գլխավորությամբ գրավել են Մոնտեվիդեո ամրոցն ու այն իրենց ձեռքում պահել մի քանի ամիս։ 1807 թվականի հուլիսի 5-ին Ուիտլոքը փորձել է գրավել Բուենոս Այրեսը, սակայն քաղաքի բնակիչներն ու Սանտյագո Լինիերսի ջոկատը դիմադրություն են ցույց տվել և ջախջախել անգլիացիներին[40][45][46][47]։ Քաղաքի բնակիչների դիմադրությունը, որոնց մեծ մասը եղել են կրեոլներ, և նրանց ակտիվ մասնակցությունը պաշտպանությանը օգնել են պահպանել Բուենոս Այրեսի անկախությունը։ Նապոլեոնի զորքերի կողմից Իսպանիայի օկուպացիայից հետո Հարավային Ամերիկայում սկիզբ են առել շարժումներ հանուն անկախության, որոնք հանգեցրել են 1810 թվականին տեղի ունեցած Մայիսյան հեղափոխությանը և առաջին ազգային կառավարության ստեղծմանը[48]։ 19-րդ դարի սկզբին քաղաքի բնակչությունը կազմել է շուրջ 40 000 մարդ[49], այն դարձել է կարևոր նավահանգիստ Ատլանտյան օվկիանոսում և դուրս է եկել Ռիո դե լա Պլատա փոխարքայության կազմից[40]։

Բուենոս Այրեսը մինչև 19-րդ դարի վերջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1810 թվականի մայիսին Բուենոս Այրեսի իսպանական կուսակալ Բալտասար Հիդալգո դե Սիսներոսի պաշտոնազրկումից հետո իշխանությունն ստանձնած առաջին խունտան պահպանել է նրա կառավարման քաղաքական ուղղվածությունը։ Իրար հաջորդել են Գրանդեի խունտան, Առաջին ու Երկրորդ եռապետությունները և դիրեկտորիան։ Առաջին խունտան նշանակել է նաև նահանգապետերին ու քաղաքապետերին, պահել բանակը և հավաքել մաքսային տուրքերը։ Դա մյուս փոխարքայությունների ղեկավարներին թույլ է տվել ասել, որ հեղափոխության արդյունքում միայն իսպանական բյուրոկրատիային փոխարինել է տեղական կառավարությունը՝ արտոնություններ չտալով քաղաքի բնակչությանը[40]։

1815 թվականին գավառի բնակչությունը քննադատել է Լա Պլատայի միացյալ պրովինցիաների գերագույն ղեկավար Կառլոս Մարիա դե Ալվեարի գործունեությունը։ Նա պաշտոնից հեռացվել է 1815 թվականի ապրիլի 20-ին՝ պաշտոնն զբաղեցնելուց չորս ամիս անց։ 1816 թվականի հունիսի 9-ին քաղաքը դարձել է Հքարավային Ամերիկայի միացյալ պրովինցիաների մայրաքաղաք, այնտեղ մշակվել է 1819 թվականի Սահմանադրությունը։ 1820 թվականին քաղաքացիական պատերազմի շրջանակներում ֆեդերալիստների զորքերը Սեպեդայի ճակատամարտում ջախջախել են Բուենոս Այրես պրովինցիայի զորքերին, որ գլխավորում էր նահանգապետ Մանուել դե Սարատեան։ Բուենոս Այրեսի պրովինցիայի պարտության արդյունքում կնքվել է Պիլարի պայմանագիրը[30]։ Անկայության ժամանաշրջանից հետո քաղաքի նահանգապետ է ընտրվել Մարտին Ռոդրիգեսը, իսկ նրա նախարար Բեռնարդինո Ռիվադավիան 1826 թվականին դարձել է Արգենտինական համադաշնության նախագահ[30][50][51]։ Ռիվադավիայի նախագահության ընթացքում քաղաքը դարձել է գիտության ու մշակույթի կենտրոն։ Սկսվել է կարգուկանոնի ու բարեփոխումների ժամանակաշրջան. ստեղծվել է Բուենոս Այրեսի գլխավոր արխիվը, բացվել ապրանքային բիրժա[51][52]։ Իր գործունեությունն է սկսել Բուենոս Այրեսի համալսարանը[51][52], ստեղծվել է Ֆիզիկայի ու մաթեմատիկայի միությունը։

Բուենոս Այրես նահանգի Սահմանադրության օրը 1854 թվականին
Բուենոս Այրեսի պլանը 1870 թվականին

Ռիվադավիան Կոնգրեսին է ներկայացրել Բունեոս Այրեսի վերակառուցման պլանը, քաղաքը հայտարարվել է պետության մայրաքաղաք։ Ըստ նոր օրենքի՝ նավահանգիստը դարձել է եկամտի հիմնական աղբյուր Բուենոս Այրես պրովինցիայի համար[30][50][51]։

1825 թվականին սկսվել է արգենտինա-բրազիլական պատերազմը, որի արդյուքում Արգենտինան մտադրվել էր իր ձեռքը վերցնել բրազիլական Սիսպլատինա պրովինցիայի (ժամանակակից Ուրուգվայ) վերահսկողությունը։ Սիսպլատինան նախկինում պատկանել էր իսպանական Ռիո դե լա Պլատա փոխարքայությանը, որի իրավահաջորդը իրեն համարում էր Արգենտինան։ Բրազիլիայի պարտությունից և Ուրուգվայի՝ անկախության հռչակումից հետո, զինված ապստամբության բռնկման արդյունքում Ռիվադավիան 1827 թվականի հունիսի 29-ին հրաժարական է տվել[50][51]։ 1829 թվականին երկրի նախագահ է դարձել Խուան Մանուել դե Ռոսասը[40][50]։ 1831 թվականից մինչև 1852 թվականը քաղաքը եղել է Արգենտինական համադաշնության մայրաքաղաքը։ Ըստ 1836 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքում ապրել է 62 000 մարդ։ Ռոսասը, կատարելագործելով մաքսային տուրքերը, զգալիորեն ավելացրել է Բուենոս Այրեսի եկամուտները[53]։ 1852 թվականին քաղաքն առանձնացել է համադաշնությունից և իրեն հայտարարել անկախ։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում Բուենոս Այրես պրովինցիան համադաշնության կազմի մեջ վերադարձնելու բոլոր փորձերն ավարտվել են անհաջողությամբ։ 1859 թվականին Բուենոս Այրես պրովինցիայի զորքերը ջախջախվել են Խուստո Ուրկիսայի կողմից Վենադայի մոտ։ 1859 թվականի նոյեմբերի 10-ին ստորագրվել է հաշտության պայմանագիր Սան Խոզե դե Ֆլորեսում, ըստ որի՝ Բուենոս Այրեսը միացվել է համադաշնությանը, իսկ 1860 թվականի հունիսի 6-ին քաղաքը վերջնականապես ընդգրկվել է Արգենտինայի կազմում[30]։

Բուենոս Այրեսը բացվել է ներգաղթի համար։ Հազարավոր եվրոպացիներ, հիմնականում Իտալիայից ու Իսպանիայից, փոխել են քաղաքի արտաքին տեսքն ու նրա տեսարժան վայրերը։ Քաղաքում կատարվել է ակտիվ շինարարություն, նոր տներն ու պալատները կառուցվել են իտալական ոճով, այդ ժամանակ գերիշխող «գաղութային ոճի» փոխարեն։ Հայտնվել է նաև առաջին երկաթուղին Արգենտինայում, որը կապել է քաղաքը Ֆլորես արվարձանի հետ[54]։ 1871 թվականին քաղաքի բնակչության զգալի մասը մահացել է դեղին տենդի համաճարակից[55]։ 1875 թվականին հիմնադրվել է Տրես դե Ֆեբրերո (Փետրվարի 3-ի անվան) այգին (իսպ.՝ Parque 3 de Febrero կամ Parque Tres de Febrero)[56]։

Արգենտինական պետության կազմավորման երկարատև գործընթացում Բուենոս Այրեսն ընտրվել է որպես այն վայրը, որետեղ տեղակայվել է Արգենտինայի ազգային կառավարությունը, թեև այն չի ունեցել լիակատար վարչական իշխանություն քաղաքի վրա, որն ընդգրկված է եղել Բուենոս Այրես պրովինցիայի կազմում[30]։ Դաշնային զորքերի ու պրովինցիայի զորքերի (որոնց գլխավորել է նահանգապետ Կառլոս Տեխեդորը) բախման արդյունքում, որը տեղի է ունեցել 1880 թվականին և ավարտվել պրովինցիայի պարտությամբ, քաղաքին շնորհվել է դաշնային մայրաքաղաքի կարգավիճակ։ 1880 թվականին Բուենոս Այրես քաղաքը վարչական տեսանկյունից առանձնացվել է Բուենոս Այրես պրովինցիայից և հայտարարվել առանձին դաշնային շրջան։ Հետագայում շրջանին միացվել են Ֆլորես և Բելգրանո արվարձանները[30][57]։ 1882 թվականին Կոնգրեսի կողմից սահմանվել են քաղաքապտի պաշտոնն ու Բուենոս Այրեսի քաղաքային խորհուրդը։ Քաղաքապետը ոչ թե ընտրվել է համաժողովրդական քվեարկությամբ, այլ նշանակվել նախագահի վարչության կողմից Սենատի որոշմամբ։ Առաջին քաղաքապետի թեկնածությունը 1883 թվականին հաստատել է նախագահ Խուլիո Ռոկան։

իԻտարբերություն երկրի մնացած մասի՝ քաղաքն արագորեն զարգացել է, ինչին նպաստել է նրա ֆինանսական ու մշակութային ներուժը։ 1880 թվականին Բուենոս Այրեսի բնակչությունը կազմել է 337 617 մարդ,իսկ 1895 թվականին՝ 649 000 մարդ, որոնցից միայն 320 000-ն են եղել քաղաքի բնիկներ[58]։

19-րդ դարի վերջից մինչ այժմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1937 թվականի հոկտեմբերի 12-ին բացվել է Հուլիսի 9-ի պողոտան

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին ակտիվ շինարարության շնորհիվ քաղաքը խիստ փոխվել է։ 1913 թվականին Բուենոս Այրեսում կառուցվել է մետրո, որ առաջինն էր Լատինական Ամերիկայում և Բուենոս Այրեսում կոչվում է «Սուբտե» (Subte)։ Քաղաքում հայտնվել են ճարտարապետական տարբեր ոճերի շենքեր։ Ճարտարապետները մշակել են նոր նախագծեր՝ նպատակ ունենալով երկրի մայրաքաղաքը դարձնել առաջընթացի խորհրդանիշ[40]։

1880 թվականից մինչև 1950 թվականը երկիր է ներգաղթել ավելի քան 5 մլն մարդ Եվրոպայից ու Ասիայից[59]։ 1914 թվականին Բուենոս Այրեսը եղել է աշխարհի՝ մեծությամբ տասներկուերորդ քաղաքը 1 575 000 մարդ բնակչությամբ։ Բնակարանների անբավարարության պատճառով նրանցից շատերն ստիպված են եղել ապրել ետնախորշերում[60][61]։

Կոմերցիոն երթերի քանակի ավելանալուց հետո պահանջվել է նոր ժամանակակից նավահանգիստ։ Էդուարդո Մադերոն դիտարկել է նավահանգստի կառուցման նախագծեր 1861 և 1869 թվականներին, սակայն միայն 1882 թվականին է Արգենտինայի փոխնախագահ Ֆրանսիսկո Մադերոն ընդունել նախագիծը։ Նոր նավահանգստի բացումը կայացել է 1884 թվականին, սակայն աշխատանքները վերջնականապես ավարտվել են 1897 թվականին։ Այդ նավահանգիստն ունեցել է բազմաթիվ թերություններ, այդ պատճառով էլ 1908 թվականին Ազգային կոնգրեսը որոշել է սկսել Պուերտո Նուևո նավահանգստի շինարարությունը, որն սկսել է գործել 1919 թվականին, իսկ շինարարությունն ավարտվել է 1928 թվականին։ Նոր նավահանգստի մոտից սկիզբ է առնում Ավենիդա Կորդոբա փողոցը[62][63]։

20-րդ դարում Բուենոս Այրեսում բազմիցս դարձել է Արգենտինական Հանրապետությունում տեղի ունեցող դասային բախումների թատերաբեմ։ 1909 թվականին բանվորների համընդհանուր գործադուլի ժամանակ զոհվել է ութ և վիրավորվել 100 մարդ ցույցի ցրման արդյունքում, որ տեղի է ունեցել Կոնգրեսի հրապարակում։ Արգենտինայի պատմության մեջ այդ իրադարձությունը հայտնի է որպես «Արյունոտ շաբաթ»[64][65][66]։ Գործադուլի ճնշումից հետո՝ 1919 թվականի հունվարին, Արգենտինայի ողջ տարածքում տեղի են ունեցել ժողովրդական խռովություններ, որոնք հանգեցրել են ապստամբության, որը հայտնի է որպես «Ողբերգական շաբաթ»[67]։ Այդ իրադարձությունների ընթացքում սպանվել է 700 և վիրավորվել շուրջ 4000 մարդ Բուենոս Այրեսում, Ռոսարիոյում, Սանտա Ֆեում և այլ քաղաքներում[66]։

2010 թվականին, երբ նշվել է Արգենտինայի անկախության 200-ամյակը, Բուենոս Այրես է այցելել շուրջ մեկ միլիոն զբոսաշրջիկ
Մետրոյի կայարաններից մեկի (Սաենս Պենյա) շինարարությունը 1912 թվականին

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին մեծ զարգացում է ապրել քաղաքային տրամվայի ցանցը։ Քաղաքում տրամվայի առաջին գիծը բացվել է 1863 թվականի հուլիսի 14-ին։ 1920 թվականին տրամվայի երթուղիների ընդհանուր երկարությունը կազմել է 875 կմ։ Քաղաքում հաշվվել է 3000 տրամվայ, իսկ տրամվայների դեպոյում աշխատել է 12000 մարդ։ Տրամվայը եղել է հիմնական հասարակական տրանսպորտը մինչև 1963 թվականի փետրվարի 19-ը[68], որից հետո տրամվայի գծերն սկսել են աստիճանաբար հանել քաղաքի փողոցներից՝ դրանք փոխարինելով մետրոյի կայարաններով։ Բացառություն է կազմել Բուենոս Այրեսի պատմական տրամվայի գծերը, որը շարունակել է աշխատել տոնական և ազատ օրերին[69]։ 1930 թվականին մայրաքաղաքում իշխանության գլուխ են անցել զինվորականները, որոնք աջակցել են օտարերկրյա կապտալի ներմուծումը մայրաքաղաք և նոր բուրժուազիայի կազմավորումը։ 1936 թվականին Բուենոս Այրեսում կառուցվել է Օբելիսկը (իսպ.՝ Obelisco de Buenos Aires, El Obelisco), իսկ հաջորդ տարի բացվել է Հուլիսի 9-ի պողոտան, որը ժամանակի ընթացքում զգալիորեն երկարացվել է[70]։ 1941 թվականին՝ քառամյա շինարարական աշխատանքներից հետո, բացվել է Ավենիդա Գեներալ Պաս խճուղին։ Այդ ժամանակից ի վեր այն կազմել է սահման Բուենոս Այրես պրովինցիայի հետ[57][71]։

1950-ական թվականներին քաղաքում տեղի են ունեցել մի շարք գործադուլներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը նշանավորվել է նախագահի պաշտոնում Խուան Դոմինգո Պերոնի ընտրությամբ, որը Բուենոս Այրեսում տեղի ունեցած հետագա խռովությունների ընթացքում հեռացվել է պաշտոնից։ Այդ ժամանակ քաղաքի են միացվել արվարձաններ, ինչը հանգեցրել է մեգապոլիսի ստեղծմանը, որը հայտնի է որպես Մեծ Բուենոս Այրես[57][72]։

1976 թվականի մարտի 24-ին բանակը Խորխե Ռաֆայել Վիդելայի գլխավորությամբ կատարել է հեղաշրջում և տապալել նախագահ Իսաբել Պերոնին։ Զինվորականների օգնությամբ Վիդելան ստացել է լայն լիազորություններ, ինչը հանգեցրել է Արգենտինայում մարդու իրավունքների խախտումների։ Կատարվել են զանգվածային ձերբակալություններ, կալանավորվածները ենթարկվել են տանջանքների, նրանց հաճախ սպանել են։ Վերջին դիկտատուրայի ընթացքում սպանվել է 10 հազար մարդ, 30 հազար մարդ անհետ կորել է, ևս 60 հազարը քաղաքական պատճառներով ազատազրկվել են երկար ժամկետներով, ենթարկվել տանջանքների ու բռնության։ «Կեղտոտ պատերազմի» հիմնական զոհերը դարձել են ձախ ակտիվիստները, ներառյալ արհմիութենական շարժման գործիչներ, ուսանողներ, լրագրողներ, մարքսիստներ ու պերոնականներ[73]։

Մինչ 1976 թվականը, երբ իշխանությունը պատկանում էր զինվորականներին, այդ ժամանակվա քաղաքապետի գլխավորությամբ մշակվել է ավտոճանապարհների պլան, ինչը նպաստել է ճանապարհների ցանցի զարգացմանը[74]։ Շինարարությունն սկսվել է 1978 թվականին, իսկ 1980 թվականի դեկտեմբերի 6-ին բացվել է Պերիտո Մորենոյի խճուղին[75]։ Մայրաքաղաքն ու երկիրն ընդհանրապես հետագա տասնամյակների ընթացքում գտնվել են զինվորականների վերահսկողության ներքո, ինչը հանգեցրել է տնտեսական ճգնաժամի։ Միայն 1990-ական թվականների կեսերից է քաղաքը կրկին սկսել ակտիվորեն զարգանալ։

1992 թվականի մարտի 17-ին՝ ժամը 14:45, պայթուցիկ նյութերով լցված մեքենան պայթել է Իսրայելի դեսպանատնից ոչ հեռու[76]։ Նմանատիպ ահաբեկչություն կրկնվել է 1994 թվականի հուլիսի 18-ին՝ առավոտյան ժամը 9:53, հրեական համայնքի AMIA գրասենյակի դիմաց։ Երկրորդ ահաբեկչության արդյունքում զոհվել է 85 և վիրավորվել 300 մարդ[77]։

1994 թվականի սահմանադրական բարեփոխումից հետո քաղաքն ստացել է իր սահմանադրությունն ու ինքնավարություն[57]։ 1996 թվականին անցկացված քաղաքապետի առաջին ընտրություններում հաղթել է Ֆեռնանդո դե լա Ռուան Քաղաքացիական ծայրահեղական միություն կուսակցությունից[78]։ Ֆեռնանդո դե լա Ռուան 1999 թվականին դարձել է Արգենտինայի նախագահ, և քաղաքապետի պաշտոնում նրան փոխարինել է Էնրիկե Օլիվերան[79]։ Հետագա տարիներին շարունակվել է Բուենոս Այրեսի մշակույթի ու ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Կառուցվել են մետրոյի նոր կայարաններ, վերակառուցվել ու բացվել են մի շարք թանգարաններ, թատրոններ ու մշակութային կենտրոններ։

2001 թվականի դեկտեմբերին տնտեսական ճգնաժամի պատճառով քաղաքում տեղի են ունեցել աղմկալի ցույցեր ու քայլերթեր, որոնց մասնակիցները պահանջել են էկոնոմիկայի նախարար Դոմինգո Կավալյոյի և նախագահ Ֆերնանդո դե լա Ռուայի հրաժարականը։ Ոստիկանների կողմից ցույցերը ցրելու ժամանակ զոհվել է մի քանի մարդ Ազգային կոնգրեսի շենքի մոտ։ Կոնֆլիկտն ավարտվել է նախագահի հրաժարականով, ինչը հանգեցրել է վատագույն սահմանադրական ճգնաժամներից մեկին Արգենտինայի պատմության մեջ[79]։

2003 թվականին պաշտոնապես թույլատրվել են միասեռական զույգերի ամուսնությունները. Բուենոս Այրեսը դարձել է Լատինական Ամերիկայի առաջին քաղաքը, որտեղ թույլատրվել են նման ամուսնությունները[80]։

2004 թվականին տեղի է ունեցել հրդեհ «República Cromañón» գիշերային ակումբում։ 2004 թվականի դեկտեմբերի 30-ին պայթուցիկ նյութերի կայծերից բռնկվել են կառուցի պատերն ու առաստաղը, որ պատրաստված են եղել հրդեհավտանգ նյութերից։ Ակումբում գտնվել է մոտ 3000 մարդ, որոնց տարհանումը կատարվել է վեց ելքերից երկուսով, քանի որ մյուսները փակ էին անտոմս հաճախորդների մուտքը կանխելու համար։ Հրդեհի արդյունքում զոհվել է 194 և վիրավորվել առնվազն 1432 մարդ։ Այն դարձել է խոշորագույն աղետը երկրի նորագույն պատմության մեջ[81]։

2007 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Բուենոս Այրեսի քաղաքապետի պաշտոնն զբաղեցրել է Մաուրիսիո Մակրին, որն ստացել է նույն թվականի հունիսին անցկացված ընտրությունների եկրորդ փուլին մասնակցածների ձայների 60,96 %-ը՝ առաջ անցնելով Դանիել Ֆիլմուսից։ Առաջին փուլում Մակրին ստացել էր ձայների 45,62 %-ը՝ ավելի քան 20 %-ով առաջ անցնելով իր հիմնական հակառակորդներից։ Քաղաքապետի տեղակալ է ընտրվել Գաբրիելա Միկետին, որն այդ պաշտոնն զբաղեցրել է մինչև 2009 թվականի ապրիլի 9-ը։ 2011 թվականին Մաուրիսի Մակրին, հավաքելով ընտրության մասնակիցների ձայների 64,25 %-ը, վերընտրվել է քաղաքապետի պաշտոնում[82]։

2010 թվականին Բուենոս Այրեսում է անցկացվել Արգենտինայի անկախության 200-ամյակին նվիրված միջոցառումների հիմնական մասը, որոնց ընթացքում նաև վերակառուցումից հետո վերաբացվել է Կոլոն թատրոնը[83]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսը տեղակայված է հարավային կիսագնդում՝ 34° 36' հարավային լայնության և 58° 26' արևմտյան երկայնության վրա։ Գտնվում է Հարավային Ամերիկա մայրցամաքի հարավային մասում՝ Ատլանտյան օվկիանոսից 275 կմ հեռավորության վրա՝ Լա Պլատա ծովածոցի ծովախորշում՝ Ռիաչուելո գետի ձախ ափին[84]։ Բուենոս Այրեսից 220 կմ հեռավորության վրա՝ Լա Պլատա ծովածոցի մյուս ափին տեղակայված է Ուրուգվայի մայրաքաղաք Մոնտեվիդեոն։ Լա Պլատա ծովածոցն ու Ռիաչուելո գետը ծառայում են որպես քաղաքի բնական սահման արևելքից ու հարավից, իսկ կիսաշրջանաձև տեղակայված Ավենիդա Գեներալ Պաս պողոտան շրջապատում է քաղաքը հյուսիսից արևմուտք։

Բուենոս Այրեսը, նրա մայրաքաղաքային շրջանն ու Լա Պլատան, 2014 թվական

Բուենոս Այրեսը տեղակայված է պամպա տարածաշրջանում, բացառությամբ որոշ հատվածների, ինչպիսիք են Բուենոս Այրեսի բնապահպանական արգելոցի, «Բոկա Խունիորս» ակումբի «սպորտային քաղաքի», Խորխե Նյուբերի օդանավակայանի, Պուերտո Մադերո շրջանի և նավահանգստի, որ կառուցվել են Ռիո դե լա Պլատա ծովածոցի երկայնքով մելիորացված հողերի վրա[85][86][87]։ Լա Պլատա ծովածոցի ափին գտնվում են պարբերաբար ջրով ծածկվող հողատարածքներ, որոնք հայտնի են որպես «պոյմա»։ Առավել լայն պոյման գտնվում է Ռիաչուելո գետի ափին։ Քաղաքի ամենաբարձր կետը գտնվում է Մոնտե Կաստրո շրջանում։

Քաղաքի տարածքում նախկինում եղել են բազմաթիվ գետեր ու լճակներ։ Հիմնական գետերից են Մալդոնադոն, Վեգան, Մեդրանոն, Սիլդանեսը և Ուայթը։ 1908 թվականին սկսվել են փոքր գետերի հուների փոխման աշխատանքները՝ նպատակ ունենալով պայքարել ամեն տարի քաղաքում տեղի ունեցող հեղեղումների դեմ։ Արդեն 1919 թվականին գետերի մեծ մասը հոսում էր խողովակների միջով։ Այդպիսի գետերից է Մալդոնադոն, որը խողովակների միջով հոսում է սկսած 1954 թվականից, իսկ դրա վրա ձգվում է Խուան Բ. Խուստո փողոցը[88]։

Արգենտինան մեծ մասամբ տեղակայված է տեկտոնական տեսանկյունից կայուն Հարավամերիկյան լիթոսֆերային սալի վրա, և սեյսմիկ ակտիվությունը նրա արևելյան հատվածում բավական ցածր է։ Այն հատվածը, որտեղ գտնվում է Բուենոս Այրեսը, համապատասխանում է «Պունտա դել Էստե խորխորատին», որն ունի ցածր սեյսմայնություն։ Ռիխտերի սանդղակով 5,5 բալ հզորությամբ վերջին երկրաշարժը տեղի է ունեցել 1888 թվականի հունիսի 5-ին[89]։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման համաձայն՝ Բուենոս Այրեսն ունի խոնավ մերձարևադարձային կլիմա (Cfa) չորս եղանակներով (ամառը՝ փետրվարից դեկտեմբեր, ձմեռը՝ հունիսից օգոստոս)[90][91]։ Մերձակա Ատլանտյան օվկիանոսի ազդեցության պատճառով[92] քաղաքի կլիման բարեխառն է, և էքստրեմալ ջերմաստիճաններ հազվադեպ են լինում[93]։ Քանի որ քաղաքը տեղակայված է Պամպերո և Սուդեստադա քամիների անցման վայրում[94], եղանակը փոփոխական է և կախված է այդ հակադիր օդային զանգվածներից[95]։

Ամառները տաք են և խոնավ[93]։ Ամենատաք ամիսը հունվարն է, երբ օրական միջին ջերմաստիճանը լինում է 24.9 °C (76.8 °F)[96]։ Տաք քամիները սովորական են ամռան ընթացքում[97]։ Սակայն տաք ալիքները մեծ մասամբ լինում են կարճատև (մեկ շաբաթից քիչ), ինչից հետո լինում է սառը, չոր Պամպերո, որ հանգեցնում է ուժեղ ամպրոպների, ապա ջերմաստիճանի իջեցման[95][98]։ Երբևէ գրանցված ամենաբարձր ջերմասիտիճանը եղել է 43.3 °C (110 °F) 1957 թվականի հունվարի 29-ին[97]։

Բուենոս Այրես Պլայա՝ հանրային լողափ Լա Պլատայի ափին

Ձմեռները ցուրտ են՝ մեղմ ցերեկներով և ցուրտ գիշերներով[93]։ Ամենաբարձր միջին ջերմաստիճանը լինում է 16.3 °C (61.3 °F), ամենացածրը՝ 8.1 °C (46.6 °F)[99]։ Հարաբերական միջին խոնավությունը բարձր է 70 %-ից, այսինքն՝ աշնան և ձմռան ընթացքում քաղաքում լինում է միջին ու խիտ մառախուղ[100]։ Ամենացուրտ ամիսը հուլիսն է, երբ միջին ջերմաստիճանը կազմում է 11.0 °C (51.8 °F)[96]։ Ատարկտիկայի ազդեցությամբ ցրտերը պատահում են գրեթե ամեն տարի և կարող են տևել մի քանի օր[99]։ Երբեմն հյուսիսից եկող տաք օդային զանգվածների շնորհիվ օդի ջերմաստիճանը բարձրանում է[101]։ Կենտրոնական Բուենոս Այրեսում (Բուենոս Այրեսի կենտրոնական աստղադիտարան) գրանցված ամենացածր ջերմաստիճանը եղել է −5.4 °C (22 °F) 1918 թվականի հուլիսի 9-ին[99]։ Քաղաքում ձյուն հազվադեպ է տեղում. վերջին անգամ ձյուն տեղացել է 2007 թվականի հուլիսի 9-ին, երբ Արգենտինայում վերջին գրեթե 30 տարիների ամենացուրտ ձմեռվա ընթացքում երկրում եղել են ձյան առատ տեղումներ ու ձնաբքեր։ Դա եղել է քաղաքում տեղացած առաջին առատ ձյունը 89 տարիների ընթացքում[102][103]։

Գարունը և ամառը բնութագրվում են փոփոխական եղանակային պայմաններով[104]։ Հարավից եկող օդային սառը հոսանքները դառնում են ջերմաստիճանի իջեցման պատճառ, իսկ հյուսիսից եկող տաք հոսանքները՝ ջերմաստիճանի բարձրացման[95]։

Քաղաքում տարեկան տեղումները կազմում են 1236,3 մմ[96]։ Իր գեոմորֆոլոգիայի, ինչպես նաև ոչ բավարար կոյուղային ցանցի պատճառով քաղաքում հաճախ են լինում հեղեղումներ առատ անձրևների ժամանակ[105][106][107][108]։

Բուենոս Այրեսի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 30.1
(86.2)
28.6
(83.5)
26.8
(80.2)
22.9
(73.2)
19.3
(66.7)
16.0
(60.8)
15.4
(59.7)
17.7
(63.9)
19.3
(66.7)
22.6
(72.7)
25.6
(78.1)
28.5
(83.3)
22.7
(72.9)
Միջին օրական °C (°F) 24.9
(76.8)
23.6
(74.5)
21.9
(71.4)
17.9
(64.2)
14.5
(58.1)
11.7
(53.1)
11.0
(51.8)
12.8
(55)
14.6
(58.3)
17.8
(64)
20.7
(69.3)
23.3
(73.9)
17.9
(64.2)
Միջին ցածր °C (°F) 20.1
(68.2)
19.3
(66.7)
17.7
(63.9)
13.8
(56.8)
10.7
(51.3)
8.0
(46.4)
7.4
(45.3)
8.8
(47.8)
10.3
(50.5)
13.3
(55.9)
15.9
(60.6)
18.4
(65.1)
13.6
(56.5)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 138.8
(5.465)
127.1
(5.004)
140.1
(5.516)
119.0
(4.685)
92.3
(3.634)
58.8
(2.315)
60.6
(2.386)
64.2
(2.528)
72.0
(2.835)
127.2
(5.008)
117.3
(4.618)
118.9
(4.681)
1236,3
(48,673)
Միջ. տեղումների օրեր (≥ 0.1 mm) 9.0 8.0 8.8 9.1 7.1 7.1 7.2 6.8 7.4 10.2 9.8 9.2 99.7
Միջին ամսական արևային ժամ 279.0 240.8 229.0 220.0 173.6 132.0 142.6 173.6 189.0 227.0 252.0 266.6 2525,2
Աղբյուր #1: Servicio Meteorológico Nacional[96][109]
Աղբյուր #2: Deutscher Wetterdienst (sun, 1961–1990)[110][111]

Բնապահպանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրես մեգապոլիսում առկա են բնապահպանական բազմաթիվ խնդիրներ։ Չնայած համեմատաբար քամոտ եղանակի պատճառով սմոգը երկար չի մնում քաղաքում, նրա տարբեր շրջաններում նկատելի է օդի զգալի աղտոտվածություն արդյունաբերական ու տրանսպորտային արտանետումների պատճառով, ինչը հանգեցնում է թոքերի քաղցկեղով հիվանդների թվի աճին։ Քաղաքում օդի աղտոտվածության մակարդակի բարձրացմանը նպաստում է փողոցային ինտենսիվ երթևեկությունը։ Քաղաքի շատ նեղ փողոցներում, որոնց կողքերին կառուցված են բարձր շենքեր, առկա է թարմ օդի հոսքի անբավարարություն (օրինակ՝ ծովից)։ Դրանից բացի քաղաքում և նրա ծայրամասերում քիչ են այգիները, ջրամբարներն ու բաց տարածությունները[112]։

Բնապահպանական խնդիրներից մեկն էլ կեղտաջրերով Լա Պլատա ծովածոցի և այնտեղ թափվող գետերի աղտոտումն է։ Քաղաքով հոսող մյուս գետերը՝ Ռիաչուելոն և Ռեկոնկիստան նույնպես խիստ աղտոտված են, և դրանցում առկա ձկնատեսակները ոչնչացել են։ Ռիաչուելո գետի էկոհամակարգի վերականգնումը նախատեսված է եղել 1990-ական թվականներին, սակայն նախագիծը չի իրականացվել։ Լա Պլատա ծովածոցում լողալը թույլատրվել է մինչև 1980 թվականը, իսկ 21-րդ դարի սկզբին Բուենոս Այրեսում դա արգելված է ջրի աղտոտվածության պատճառով (սակայն ծովածոցի մյուս ափին՝ Ուրուգվայում, նման արգելք դեռևս չի գործում)։

Քաղաքի ետնախորշերը նպաստում են ջրի աղտոտման ու աղբը քաղաքի սահմաններից դուրս տանելու խնդիրների ծառացմանը։ Այդ խնդիրը կապված է ոչ միայն աղբի քանակի հետ, որը հիմնականում կազմված է այլումինե ու պլաստիկ տարաներից, պոլիէթիլենից։ Նախկինում աղբի հավաքումը եղել է ապակենտրոնացված, և աղբը հիմնականում օգտագործվել է որպես անվճար վառելիք տների տաքացման համար։ Սակայն չվերահսկվող աղբանոցների ի հայտ գալուց հետո այն տարվում է քաղաքից դուրս, որտեղ աղբը հավաքվում է մեծ քանակով դրա վերամշակման հետ կապված խնդիրների պատճառով։ Աղբի զբաղեցրած տարածքներում լինում է գրունտային ջրերի թունավորում։ Կոյուղաջրերի ու աղբի՝ ծովը թափելը վնաս է հասցում նրա կենդանական ու բուսական աշխարհին[112]։

Բուենոս Այրեսում մեկ մարդուն բաժին է ընկնում 2 քառ. մետրից էլ պակաս տարածք, ինչը տասն անգամ քիչ է Նյու Յորքից, յոթ անգամ՝ Մադրիդից և հինգ անգամ՝ Փարիզից։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը պատրաստել է փաստաթուղթ, ըստ որի՝ յուրաքանչյուր քաղաք պետք է ունենա առնվազն 9 մ² կանաչ տարածք յուրաքանչյուր մարդու համար։ Օպտիմալ չափը կազմում է 10-15 մ² յուրաքանչյուր մարդու հաշվով[113][114]։

Պաշտոնական խորհրդանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի գերբը

Գերբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի գերբը քաղաքի խորհրդանիշն է և օգտագործվում է նրա իշխանությունների կողմից։

1580 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Լա Տրինիդադ քաղաքի և Բուեն Այր նավահանգստի ղեկավարությունը Խուան դե Գարայի գլխավորությամբ մշակել է քաղաքի գերբը առաջին նախագիծը։ Նրա վրա նկարված էր արծիվ, որը նայում էր դեպի ձախ (դիտողի կողմից՝ դեպի աջ), ինչը հերալդիկայում նշանակում է իշխանության ոչ լեգիտիմություն։ Դրանից բացի երբի վրա պատկերված է եղել թագավորական թագ, ինչը թուլատրելի էր միայն գերագույն ազնվականությանը։ Հերալդիկայի մասնագետները գերբը հաստատել են միայն 1596 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, երբ ուղղվել են սխալները[115]։ 1856 թվականի հուլիսի 7-ին գերբը հաստատվել է Բուենոս Այրեսի քաղաքային խորհրդի կողմից և ստացել քաղաքի պաշտոնական խորհրդանիշի կարգավիճակ 1923 թվականի դեկտեմբերի 3-ի հրամանով։

2012 թվականի նոյեմբերի 29-ին Բուենոս Այրեսի օրենսդիր խորհուրդը ընդունել է օրենք, համաձայն որի փոխվել է քաղաքի գերբը։ Նոր գերբն օվալաձև է, որի վրա պատկերված է Լա Պլատան, երկու նավեր, որոնք խորհրդանշում են քաղաքի երկու հիմնադրումները, ինչպես նաև թևերը տարածած սպիտակ աղավնի[116][117][118]։

Դրոշ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg

Բուենոս Այրեսի դրոշը պաշտոնապես հաստատվել է 1995 թվականի հոկտեմբերի 24-ին. նրա վրա պատկերված է արծիվ՝ Հաբսբուրգների դինաստիայի խորհրդանիշը, որին պատկանում էր Իսպանիայի թագավոր Կառլոս V-ը, որի կառավարման տարիներին տեղի է ունեցել Բուենոս Այրեսի առաջին հիմնադրումը[115]։

Որպես իսպանական գաղութ եղած լինելու խորհրդանիշ՝ նոր ժամանակներում այդ դրոշը բազմաթիվ վեճերի տեղիք է տվել դեմոկրատիայի ու հանրապետության կողմնակիցների շրջանում։ Քաղաքային խորհրդի անդամ Ադրիան Կամպը, որ ներկայացնում էր Արգենտինայի Ազգային կոնգրեսի անդամ Ֆերնանդո Սոլանասի գլխավորած ձախակողմնյան Proyecto Sur կուսակցությունը, 1995 թվականին առաջարկել է չեղարկել Բուենոս Այրեսի ընթացիկ դրոշն ու ընտրել նորը, որն ավելի լավ կարտահայտի քաղաքի կոսմոպոլիտական, դեմոկրատական ու հանդուրժողական ոգին[115]։

Ղեկավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի գործադիր իշխանությունը պատկանում է քաղաքապետին (կառավարության ղեկավար, իսպ.՝ Jefe de Gobierno), որն ընտրվում է չորս տարի ժամկետով իր տեղակալի հետ միասին, որը հանդես է գալիս որպես քաղաքի օրենսդիր խորհրդի նախագահ։ Բուենոս Այրեսի օրենսդիր խորհրդի յուրաքանչյուր անդամ ընտրվում է չորս տարի ժամկետով, նրանց կեսը փոխվում է ամեն երկու տարին մեկ։ Ընտրություններ անցկացվում են համամասնական ընտրակարգով՝ D'Hondt մեթոդով։ Բուենոս Այրեսի № 24588 օրենքի համաձայն՝ քաղաքի դատական իշխանությունը կազմված է Գերագույն դատարանից, Դատարանների խորհրդից, դատախազությունից և քաղաքի շրջանային դատարաններից[119][120]։ Այնուամենայնիվ, որոշումների ընդունման գործում քաղաքի դատական իշխանությունն ավելի քիչ լիազորություններ ունի, քան Արգենտինայի մյուս նահանգներից յուրաքանչյուրում[121]։ Բուենոս Այրես քաղաքի 1996 թվականի Սահմանադրության հոդված 61-ի համաձայն՝ ընտրություններն անցկացվում են ազատ, հավասար, գաղտնի և օտարերկրացի բնակիչները նույնպես ունեն ընտրություններին մասնակցելու իրավունք Արգենտինայի քաղաքացիների հետ միասին՝ օրենքով սահմանված կարգով[122]։

Իրավական տեսանկյունից քաղաքն ունի ավելի քիչ ինքնավարություն, քան Արգենտինայի մյուս նահանգները։ 1996 թվականի հունիսին՝ քաղաքապետի առաջին ընտրությունների անցկացումից կարճ ժամանակ առաջ, Արգենտինայի ազգային կոնգրեսը հրապարակել է ազգային անվտանգության մասին 24.588 օրենքը (հայտնի է որպես Կաֆիերոյի օրենք՝ ի պատիվ այն պատգամավորի, որն առաջադրել է այդ օրինագիծը), որի համաձայն՝ քաղաքում աշխատում է Արգենտինայի դաշնային ոստիկանությունը[121] (ստեղծվել է 1943 թվականի դեկտեմբերի 24-ին այն ոստիկանության հիման վրա, որ գոյություն է ունեցել 1880-1943 թվականներին, և իր գործունեությունն սկսել է 1945 թվականի հունվարի 1-ին) և պատասխանատու է քաղաքում տեղակայված դաշնային կառույցների համար։ Նաև հայտարարվել է, որ Բուենոս Այրես նավահանգիստը մի շարք այլ վայրերի հետ միասին մնալու է դաշնային իշխանությունների վերահսկողության ներքո[123]։ Կարգի պահպանությանը հետևում է նաև Բուենոս Այրեսի մայրաքաղաքային ոստիկանությունը (իսպ.՝ Policía Metropolitana de la Ciudad de Buenos Aires), որն սկսել է աշխատել 2010 թվականի փետրվարի 5-ին[124][125]։

2007 թվականին քաղաքն անցել է ապակենտրոնացման նոր ծրագրի. ստեղծվել են նոր կոմունաներ, որոնք ղեկավարվում են յոթ հոգուց բաղկացած ընտրովի կոմիտեները։ Բուենոս Այրեսն Արգենտինայի կոնգրեսում ներկայացնում են երեք սենատորներ[126]։ Քաղաքի բնակչությունն ընտրում է նաև 25 պատգամավորների Արգենտինայի պատգամավորների պալատում։

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարդահամարի տվյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պուերտո Մադերոն քաղաքի նորացման ամենահաջող նախագիծն է Բուենոս Այրեսում[127]

2010 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով՝ քաղաքում բնակվում է 2,891,082 մարդ[128]։ Մեծ Բուենոս Այրեսի բնակչությունը, ըստ 2010 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալների, կազմում է 13,147,638 մարդ[129]։ Բուենոս Այրեսի բնակչության խտությունը կազմում է 13680 մարդ/կմ², իսկ արվարձաններում՝ շուրջ 2400 մարդ/կմ²։

Բուենոս Այրեսի բնակչությունը մնացել է շուրջ 3 մլն՝ սկսած 1947 թվականից, ինչի պատճառներից են ծնելիության ցածր մակարդակը և դանդաղ միգրացիայի դեպի արվարձաններ։ Շրջակա նահանգների բնակչությունը այդ նույն ժամանակում ավելացել է ավելի քան հինգ անգամ (մինչև շուրջ 10 մլն)[128]։

2001 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը համեմատաբար ծեր է. բնակչության 17%-ը փոքր է տասնհինգ տարեկանից, իսկ 22%-ը մեծ է վաթսուն տարեկանից։ Բուենոս Այրեսի բնակչությունն իր տարիքային կառուցվածքով նման է եվրոպական քաղաքների մեծ մասին։ Քաղաքի բնակչությունն ավելի ծեր է, քան Արգենտինայի ընդհանուր բնակչությունը (որի 28%-ը փոքր է 15 տարեկանից և 14%-ը մեծ է վաթսուն տարեկանից)[130]։

Քաղաքի բնակչության երկու երրորդն ապրում է բազմաբնակարան շենքերում, 30 %-ը՝ մեկ ընտանիքի համար նախատեսված առանձնատներում, 4 %-ը՝ ոչ ստանդարտ տներում[131]։ Ըստ բնակչության եկամտի՝ քաղաքում աղքատության մակարդակը եղել է 8,4% 2007 թվականին, Մեծ Բուենոս Այրեսում՝ 20.6%[132]։ Մեկ այլ ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ Բունեոս Այրես մետրոպոլիտենի տարածքում աղքատության մեջ է ապրում 4 մլն մարդ[133]։

Քաղաքի աշխատուժը կազմել է 1,2 մլն մարդ 2001 թվականին, որոնց մեծ մասն զբաղված է եղել ծառայությունների ոլորտում, մասնավորապես՝ սոցիալական ծառայությունների (25 %), առևտրի և զբոսաշրջության (20 %) և բիզնեսի ու ֆինանսական ծառայությունների (17 %) ոլորտներում։ Չնայած Բուենոս Այրեսը հանդիսանում է Արգենտինայի մայրաքաղաքը, պետական վարչություններում աշխատում է բնակչության 6 %-ը։ Արդյունաբերության ոլորտում աշխատում է բնակչության 10%-ը[131]։

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը բաժանված է թաղամասերի կամ տարածքային միավորների[134], որոնցից առավել հների անունները գալիս են 19-րդ դարում առանձնացված կաթոլիկական ծխերի անուններից[135]։ 19-րդ դարի վերջերից քաղաքն սկսել է բաժանվել բարիոների[136], որոնք կոչել են քաղաքի զարգացման գործում մեծ ներդրում ունեցած հայտնի մարդկանց անուններով։ Օրինակ՝ Պուերտո Մադերոն կոչվել է ի պատիվ հայտնի ճարտարապետ Էդուարդո Մադերոյի[134]։ Թեև տարածված է Cien barrios porteños («Հարյուր մայրաքաղաքային շրջաններ») արտահայտությունը, որ կապված է 1940-ական թվականների տանգո երգիչ Ալբերտո Կաստիլոյի հետ, սակայն քաղաքը պաշտոնապես բաժանված է 48 բարիոների։ Այդ շրջանները կարող են ունենալ իրենց ենթաբաժանումները, օրինակ՝ քաղաքի ամենամեծ թաղամասը՝ Պալերմոն, բաժանվել է տարբեր բարիոների՝ Պալերմո Սոհոն, Պալերմո Հոլիվուդը, Լաս Կանիտասը և Հին Պալերմոն (իսպ.՝ Palermo Viejo) և այլն։ Ըստ նոր սխեմայի՝ քաղաքը բաժանված է 15 կոմունաների[137], որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է ներառել մեկ կամ մի քանի բարիո.

  • C1 – Ռետիրո, Սան Նիկոլաս, Պուերտո Մադերո, Սան Տելմո, Մոնսեռատ, Կոնստիտուսիոն
  • C2Ռեկոլետա
  • C3 – Սան Կրիստոբալ, Բալվաներա
  • C4 – Լա Բոկա, Բառակաս, Պարկե Պետրիսիոս, Նուևա Պոմպեա
  • C5 – Ալմագրո, Բոեդո
  • C6Կաբալիտո
  • C7 – Ֆլորես, Պարկե Չակաբուկո
  • C8 – Վիլյա Սոլդատի, Վիլյա Ռիաչուելո, Վիլյա Լուգանո
  • C9 – Պարկե Ավելյանեդա, Լինիերս, Մատադերոս
  • C10 – Վիլյա Ռեալ, Մոնտե Կաստրո, Վերսելես, Ֆլորեստա, Վելես Սարսֆիլդ, Վիլյա Լուրո
  • C11 – Վիլյա Խեներալ Միտրե, Վիլյա Դևոտո, Վիլյա դել Պարկե, Վիլյա Սանտա Ռիտա
  • C12 – Կոլյան, Սաավեդրա, Վիլյա Ուրկիսա, Վիլյա Պուեյռեդոն
  • C13 – Բելգրանո, Նունիես, Կոլեխիալես
  • C14Պալերմո
  • C15Չակարիտա, Վիլյա Կրեսպո, Պատերնալ, Վիլյա Օրտուզար, Ագրոնոմիա, Պարկե Չաս
Buenos Aires map.

Սաավեդրա
Նունյես
Վիլյա Ուրկիսա
Կոլյան
Բելգրանո
Վիլյա
Պուեյռեդոն
Պարկե
Չաս
Վիլյա
Օրտուզար
Կոլեխիալես
Պալերմո
Ագրոնոմիա
Պատերնալ
Չակարիտա
Վիլյա Կրեսպո
Ռեկոլետա
Ռետիրո
Վիլյա Դևոտո
Վիլյա դել Պարկե
Վիլյա
Ռեալ
Մոնտե
Կաստրո
Վիլյա
Սանտա Ռիտա
Վիլյա
Խ. Միտրե
Կաբալիտո
Ալմագրո
Բալվաներա
Սան Նիկոլաս
Մոնսեռատ
Պուերտո Մադերո
Վերսալես
Վիլյա Լուրո
Վելես
Սարսֆիլդ
Ֆլորեստա
Ֆլորես
Պարկե
Չակաբուկո
Բոեդո
Սան
Կրիստոբալ
Կոստի
տուսիոն
Սան
Տելմո
Լինիերս
Մատադերոս
Պարկե
Ավելյանեդա
Վիլյա Լուգանո
Վիլյա Ռիաչուելո
Վիլյա Սոլդատի
Պարկե
Պատրիսիոս
Նուևա Պոմպեա
Բառակաս
Լա Բոկա

Comunas.svg

Ազգային կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներգաղթյալների հյուրանոցը, որ կառուցվել է 1906 թվականին, ընդունել և օգնել է քաղաք ժամանած հազարավոր ներգաղթյալների. ներկայում հյուրանոցում տեղակայված է Ազգային թանգարանը
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին (ներքին տեսք)

Բուենոս Այրեսի բնիկների կիսակատակ մականունն է պորտենյո (իսպ.՝ porteño, բառացի թարգմանությամբ՝ նավահանգստի բնակիչներ)։ Նրանց մեծ մասն ունի եվրոպական արմատներ և Արգենտինա են գաղթել Իտալիայի Կալաբրիա, Լիգուրիա, Պիեմոնտ, Լոմբարդիա, Սիցիլիա, Կամպանիա ու Իսպանիայի Անդալուզիա, Գալիսիա, Աստուրիա, Բասկերի Երկիր շրջաններից[138][139]։ Դեպի Արգենտինա եվրոպացիների չվերահսկվող ներգաղթի շնորհիվ սկսած 19-րդ դարի կեսերից զգալիորեն աճել է երկրի բնակչությունը, որ եռապատկվել է 1887 թվականից մինչև 1915 թվականը՝ 500000-ից հասնելով 1,5 միլիոնի[140]։

Մեծ թիվ են կազմում նաև Բուենոս Այրեսի այն բնակիչները, որոնք ունեն գերմանական, իռլանդական, նորվեգական, լեհական, ֆրանսիական, պորտուգալական, շվեդական, հունական, չեխական, խորվաթական, հոլանդական, ռուսական, չեռնոգորական, անգլիական հունգարական և բուլղարական արմատներ։ 1980-ական և 1990-ական թվականներին եղել է ներգաղթի փոքր ալիք Ռումինիայից և Ուկրաինայից[141]։ Բունեոս Այրեսն ունի փոքրաթիվ կրյոլո բնակիչներ, որ վերաբերում են այդ տարածքի՝ Իսպանիայի գաղութ եղած լինելու ժամանակներին։ Կրյոլոների և իսպանական աբորիգենների թվաքանակը քաղաքում ավելացել է հիմնականում ներքին նահանգներից և այլ երկրներից ներգաղթի հաշվին, ինչպիսիք են հարևան Բոլիվիան, Պարագվայը, Չիլին և Պերուն՝ սկսած 20-րդ դարի երկրորդ կեսից։

Մեծ Բուենոս Այրեսի հրեական համայնքը կազմում է շուրջ 250000 մարդ և ամենամեծն է Լատինական Ամերիկայում։ Նրանցից շատերը ծագում են Հյուսիսային, Արևմտյան, Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի աշկենազներից, մասնավերապես Շվեդիայի, Հոլանդիայի, Լեհաստանի, Գերմանիայի և Ռուսաստանի հրեաներից, իսկ սեֆարդները կազմում են փոքրամասնություն և ծագում են հիմնականում Սիրիայի ու Լիբանանի հրեաներից[142]։ Լիբանանցիները, վրացիները, սիրիացիներն ու հայերը նշանակալի դեր են կատարում առևտրի ոլորտում և քաղաքացիական կյանքում 20-րդ դարի սկզբից ի վեր։

Արևելյան Ասիայից ներգաղթածների մեծ մասը Բուենոս Այրես ժամանել է Չինաստանից։ Չինացի ներգաղթյալների թվաքանակը չորրորդ ամենամեծն է Արգենտինայում, և նրանց մեծ մասը բնակվում է Բուենոս Այրեսում ու նրա մայրաքաղաքային շրջանում[143]։ 1980-ական թվականներին նրանցից շատերը եղել են Թայվանից, սակայն 1990-ական թվականներից սկսած չինացի ներգաղթյալների մեծ մասը գալիս է Ֆուցզյան մայրցամաքային գավառից[143]։ Ֆուցզյանից եկած չինացիների մեծ մասը բացել են սուպերմարկետներ քաղաքում և նրա արվարձաններում։ Այդ սուպերմարկետներն շատ տարածված են Բուենոս Այրեսում, և բոլորը կոչվում են էլ չինո (el chino, «չինական»)[143][144]։ Ճապոնացի ներգաղթյալները հիմնականում եկել են Օկինավա պրեֆեկտուրայից։ Նրանք Արգենտինայում հիմնել են չոր մաքրման բիզնես, որը Բուենոս Այրեսում համարվում է առանձնահատուկ ճապոնացի ներգաղթյալներին[145]։ Կորեացիների ներգաղթն սկսվել է Կորեայի բաժանումից հետո, և նրանք հիմնականում բնակություն են հաստատել Ֆլորեսում և Once-ում[146]։

2010 թվականի մարդահամարի ժամանակ քաղաքի բնակչության 2,1%-ը կամ 61876 մարդ իրեն հայտարարել է հնդկացի (ամերինդիո) կամ հնդկացիների առաջին սերնդի ժառանգներ (հաշվի չառնելով 24 հարևան պարտիդոները, որ կազմում են Մեծ Բուենոս Այրեսը)[147]։ Հնդկացիական արմատներ ունեցող 61876 մարդկանց 15,9%-ը կեչուաներ են, 15,9%-ը՝ գուարանի, 15,5%-ը՝ այմարա, 11%-ը՝ մապուչե[147]։ 24 հարևան պարտիդոների ընդհանուր բնակչության 1,9%-ը կամ 186 640 մարդ իրեն հայտարարել է հնդկացի[147]։ Այդ 186 640 մարդկանց 21,2%-ը՝ գուարանի են, 19%-ը՝ տոբա, 11,3%-ը՝ մապուչե, 10,5%-ը՝ կեչուա, 7,6%-ը՝ դիագիտա[147]։

Քաղաքի 15 764 բնակիչներ իրենց համարել են աֆրոարգենտինացիներ 2010 թվականի մարդահամարի ժամանակ[148]։

Կրոնական կազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2008 թվականին Ազգային գիտական և տեխնիկական հետազոտությունների խորհուրդը (իսպ.՝ Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas, CONICET) անցկացրել է հարցում բնակչության կրոնական հավատալիքների վերաբերյալ, ինչի արդյունքում պարզվել է, որ Բուենոս Այրեսում ամենատարածված կրոնը քրիստոնեությունն է, և նրա բնակիչների մեծ մասը դավանում է կաթոլիկություն (70%)[149], թեև հետագա տասնամյակների ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հավատացյալները քիչ են 20%-ից[150], ինչի պատճառը կյանքի աշխարհիկ-լիբերալ դրվածքն է։ Բուենոս Այրեսում գործում են Սուրբ Աստվածամոր բարեխոսության թեմը, Բուենոս Այրեսի մայր տաճարը, Սուրբ Շերբելի թեմը, Ազատության տաճարի սինագոգը, Ռուս ուղղափառ եկեղեցու Մոսկովյան պատրիարքության Արգենտինայի ու Հարավային Ամերիկայի թեմը Սուրբ Աստվածամոր ավետմանը նվիրված մայր տաճարով, Սուրբ Երրորդության եկեղեցին[151][152][153]։

Բուենոս Այրեսի արքեպիսկոպոսությունն ստեղծվել է 1620 թվականի ապրիլի 6-ին։ Բուենոս Այրեսի թեմական քաղաքի կազմում ընդգրկված են Ավելյանեդ-Լանուսի, Գրեգորիո դե Լաֆերերեի, Լոմես դե Սամորայի, Մերլո Մորենոյի, Մորոնի, Սան Իսիդրոյի, Սան Մարտինի, Սան Միգելի, Սան Խուստոյի թեմերը։ Արքեպիսկոպոսության կազմում ներառված են Մարտին Գարսիա կղզին ու Բուենոս Այրես քաղաքը։ Բուենոս Այրեսի արքեպիսկոպոսության մայր տաճարը Սուրբ Երրորդության եկեղեցին է։ 2013 թվականի մարտի 28-ին Բուենոս Այրեսի արքեպիսկոպոս է դարձել եպիսկոպոս Մարիո Աուրելիո Պոլին[154]։ Նրա նախորդը՝ կարդինալ Խորխե Մարիո Բերգոլիոն, որ ծնվել է Բուենոս Այրեսում, 2013 թվականի մարտի 13-ին ընտրվել է Հռոմի պապ և կոչվել Ֆրանցիսկոս[155]։

Արգենտինայի հրեական սփյուռքը հրեական երրորդ ամենամեծ համայնքն է Ամերիկայում (Միացյալ Նահանգներից և Կանադայից հետո) և ամենամեծը Լատինական Ամերիկայում[156]։ Այն կազմում է Արգենտինայի բնակչության ընդհանուր թվաքանակի շուրջ 0,5 %-ը. 2010 թվականին հրեական ծագմամբ արգենտինացիների թվաքանակը կազմել է շուրջ 182 300 մարդ, որոնցից Բուենոս Այրեսում 2010 թվականին բնակվում էր շուրջ 165 000 մարդ[157][158][159]։ Առավել շատ հրեաներ ապրում են Բուենոս Այրեսի Բալվաներա, Վիլյա Կրեսպո, Բելգրանո շրջաններում։ Քաղաքում գործում են մի քանի սինագոգ և հրեական ակումբներ։ Առավել հայտնի է հրեական AMIA կենտրոնը Բուենոս Այրեսում։ 1994 թվականի հուլիսի 18-ին այն ավերվել է ահաբեկչական գործողության հետևանքով, որի ժամանակ զոհվել է 85 մարդ, սակայն վերականգնվելուց հետո կրկին դարձել է քաղաքի հրեական համայնքի կենտրոններից մեկը[160]։

Բուենոս Այրեսում տեղակայված են իսլամական մշակույթի երեք կենտրոններ՝ Իսլամական մշակույթի Ֆահդ թագավորի անվան կենտրոնը, Արգենտինայի Հանրապետությունում իսլամական կենտրոնը և Արգենտինայի իսլամական կազմակերպությունը։ Իսլամական մշակույթի Ֆահդ թագավորի անվան կենտրոնը բացվել է 2000 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Պալերմո շրջանում և ամենամեծ իսլամական կրոնական կառույցն է Լատինական Ամերիկայում[161][162]։ Արգենտինայի Հանրապետությունում իսլամական կենտրոնը (Centro Islámico de la República Argentina) տեղակայված է Ֆլորեստա շրջանում, Արգենտինայի իսլամական կազմակերպությունը (Organización Islámica Argentina)՝ Պարկե Պետրիսիոս շրջանում[163][164][165]։

Կաթոլիկներից, ուղղափառներից, բողոքականներից, մահմեդականներից ու հրեաներից բացի Բուենոս Այրեսում կան նաև Եհովայի վկաներ, մորմոններ, բուդդայականներ։ Այնուամենայնիվ, Բուենոս Այրեսում անհավատների թիվն ավելի շատ է, քան երկրի մյուս հատվածներում. մայրաքաղաքի բնակիչների շուրջ 18 %-ն իրեն համարում է աթեիստ կամ ագնոստիկ[149]։

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգենտինայի ազգային բանկի գլխավոր վարչության շենքը
Բուենոս Այրեսի ֆոնդային բորսան

Բուենոս Այրեսն Արգենտինայի ֆինանսական, արդյունաբերական և առևտրային կենտրոնն է։ Քաղաքի տնտեսությունը, ըստ համախառն տարածաշրջանային արդյունքի ((հաշվի առնելով գնողունակությունը) եղել է 84,7 մլրդ դոլար (US $34,200 մեկ մարդու հաշվով) 2011 թվականին[166] կազմել է Արգենտինայի ընդհանուր արդյունքի շուրջ քառորդ մասը[167]։ Քաղաքում տեղակայված են Bridas Corporation, Enarsa, Zanella, YPF, Aluar և այլ ընկերությունների գլխավոր գրասենյակները։ Այն մեքենաշինական, թեթև և պոլիգրաֆիական արդյունաբերության կենտրոն է։ Մեծ Բուենոս Այրեսը, ըստ ուսումնասիրություններից մեկի, տնտեսության տեսանկյունից 13-րդն է աշխարհում[168]։ Տարեկան միջին եկամուտը աշխատող քաղաքացիների համար կազմել է 80 400 արգենտինական պեսո (շուրջ 23 400 ԱՄՆ դոլար)[169], իսկ նվազագույն աշխատավարձը 2011 թվականի սեպտեմբերի 1-ից կազմել է 2,3 հազար պեսո (շուրջ 550 դոլար)[170]։ Բուենոս Այրեսի մարդկային զարգացման ինդեքսը (0,923 1998 թվականին) նույնպես բարձր է ըստ միջազգային չափանիշների[171]։

Նավահանգիստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի նավահանգիստը ամենածանրաբեռնվածներից մեկն է Հարավային Ամերիկայում. նավարկելի գետերը Լա Պլատայի նեղուցով քաղաքը կապում են հյուսիսարևելյան Արգենտինայի, Բրազիլիայի, Ուրուգվայի և Պարագվայի հետ, ինչի շնորհիվ այն ծառայում է որպես բաշխիչ կենտրոն մայրցամաքի հարավարևելյան հսկայական տարածքների համար։ Բուենոս Այրեսի նավահանգիստը տարեկան սպասարկում է ավելի քան 11 եկամտային տոննա բեռ[172], իսկ Dock Sud-ը, որ տեղակայված է քաղաքից հարավ, սպասարկում է ևս 17 մետրական տոննա[173]։ Նավահանգստի հետ կապված հարկերի հավաքումը բազմաթիվ քաղաքական վեճերի տեղիք է տվել նախկինում, որոնց թվում են 2008 թվականին տեղի ունեցած բողոքի ցույցերն ու գործադուլը գյուղատնտեսության ոլորտում այն բանից հետո, երբ կառավարությունը բարձրացրել է արտահանման սակագները[174]։

Ծառայությունների ոլորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի ծառայությունների մատուցման ոլորտը բազմազան է և լավ զարգացած՝ ըստ միջազգային չափանիշների։ Այն կազմում է քաղաքի տնտեսության 76 %-ը (59 % ամբողջ Արգենտինայի համար)[175]: Գովազդը մասնավորապես կարևոր դեր է կատարում երկրում և արտասահմանում ապրանքների վաճառքի համար։ Ֆինանսների և անշարժ գույքի ոլորտում ծառայությունների սեկտորն ամենամեծն է և կազմում է քաղաքի տնտեսության 31%-ը։ Բուենոս Այրեսը կարևոր դեր ունի Արգենտինայի բանկային համակարգում, որին բաժին է ընկնում բանկային ավանդների ու վարկերի մոտ կեսը[175]։ Մոտ 300 հյուրանոցներ և ևս 300 հոսթելներ ու հյուրատներ ունեն զբոսաշրջիկների ընդունելու թույլտվություն, իսկ սենյակների կեսից ավելին տեղակայված է չորս կամ ավելի աստղեր ունեցող հիմնարկներում[176]։ 2011 թվականի չորրորդ եռամսյակում Բուենոս Այրեսում առևտրի ոլորտում աշխատել է 316 046 մարդ, իսկ միջին աշխատավարձն այդ ոլորտում կազմել է 3 439 արգենտինական պեսո[177]։ Բուենոս Այրեսի տարածքում գործում են շուրջ 15 խոշոր առևտրի կենտրոններ, որոնցից առավել հայտնի են՝ Galerías Pacífico, Abasto Shopping, Alto Palermo, Patio Bullrich, ինչպես նաև 10 խոշոր շուկաներ, 65 տոնավաճառներ և հարյուրից ավելի գրանցված մասնագիտացված փոքր շուկաներ (հին իրերի, գրքերի և այլն)։ Բուենոս այրեսի ամենամեծ շուկան Լա Սալադան է, որ հիմնադրվել է քաղաքի հարավում՝ Մատանսա գետի ափին 1990-ական թվականների սկզբին երկրի նախագահ Մենեմ Կառլոսի կատարած բարեփոխումների արդյունքում։ Շուկայում գործում են 30 000 առևտրի կետեր օրական շուրջ $50 մլն շրջանառությամբ։ Այնտեղ վաճառվում է հիմնականում հագուստ, որի մեծ մասը կարվում է տեղում։ Շուկայում աշխատում է շուրջ 6000 մարդ՝ չհաշված վարձակալներին ու վաճառողներին[178]։ Դրանից բացի քաղաքում կա տարատեսակ խանութների լայն ցանց[179]։

Բուենոս Այրեսի առևտրի կենտրոններ
Abasto de Buenos Aires.jpg
Alto Palermo (Avenida Santa Fe).jpg
Bsasdesign.jpg
Patio Bullrich Mall.jpg
Abasto Shopping Alto Palermo Buenos Aires Design Patio Bullrich

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արդյունաբերությունը մնում է քաղաքի տնտեսության կարևոր բաղադրիչներից մեկը (16%) և կենտրոնացված է հիմնականում քաղաքի հարավային հատվածում։ Դրան նպաստում են տեղի բնակչության բարձր գնողունակությունն ու համապատասխան որակավորում ունեցող աշխատուժի առկայությունը։ Շինարարությունը Բուենոս Այրեսում պատմականորեն եղել է ազգային տնտեսական կարգավիճակի ստույգ ցուցիչներից մեկը, և 2006 թվականից ի վեր տարեկան տրվում է 3000 մլն մ² շինարարության թույլտվություն[175]։ Շինարարության ոլորտում ներդրումների քանակը 2006 թվականին հասել է 7 մլրդ 480 մլն պեսոյի[180]։ Մեծ Բուենոս Այրեսի տարածքում տեղակայված են մեքենաշինական (Ford, Chrysler, Toyota, Peugeot և այլ ընկերությունների գործտնարաններ), գյուղատնտեսական մեքենաշինության, սննդի արդյունաբերության համար անհրաժեշտ տեխնիկայի, կենցաղային և համակարգչային տեխնիկայի արտադրության (IBM, Siemens ընկերությունների գործարաններ) ձեռնարկություններ։ Մեծ զարգացում են ապրել սննդի արդյունաբերությամբ զբաղվող ձեռնարկությունները, որ աշխատում են բուսական յուղերի, ալյուրի արտադրության, գինեգործության բնագավառում։ Քաղաքում գործում են նաև պտղաբանջարեղենային, պահածոների, շաքարի, խմիչքների արտադրություններ։ Բուենոս Այրեսը նավաշինության կենտրոն է. նավաշինարանները պատկանում են պետական կառույցների՝ Astillero Río Santiago, պաշտպանության նախարարության CINAR (իսպ.՝ Complejo Industrial Naval Argentino) համալիրին։ Խոշոր նավաշինարաններ են Tandanor-ը և Astillero Almirante Storni-ը։ Քաղաքի տնտեսության նշանակալի բաղադրիչներից է կաշեգործական-կոշկակարական ոլորտը[181][182][183]։

Կոմունալ ծառայություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1993 թվականից մինչև 2006 թվականը Բուենոս Այրեսում կոյուղու և ջրամատակարարման ծառայություններն ապահովել է Aguas Argentinas ընկերությունը, որի հետ պայմանագիրը խզվել է 2006 թվականի մարտին։ Քաղաքի ղեկավարությունն ստեղծել է AYSA պետական համակարգը[184]։ Այդ ծառայությունների կատարումն ավահովում են General San Martín և General Belgrano գործարանների մաքրիչ կառույցները[185]։ General San Martín գործարանի մաքրիչ կառույցները բացվել են 1913 թվականին։ Դրանք տեղակայված են Պալերմո շրջանում, ունեն 28,5 հա մակերես և օրական 3100000 մ3 ջրի մատակարարման արտադրական հզորություն[186]։ General Belgrano գործարանի մաքրիչ կառույցները տեղակայված են Բուենոս Այրես նահանգում՝ Բեռնալ քաղաքում։ Դրանք բացվել են 1978 թվականին, զբաղեցնում են 36 հա տարածք և քաղաքին մատակարարում են օրական 1700000 մ3 ջուր[187]։ Բնական գազը վաճառում է MetroGAS ընկերությունը՝ սկսած 1992 թվականի դեկտեմբերից։ 2006 թվականին գազի ընդհանուր ծախսը կազմել է 4398286000 մ3, որից 1031385000 մ3 օգտագործվել է բնակչության, 169 264 000 մ3՝ կոմերցիոն օգտատերերի, 173 411 000 մ3՝ արդյունաբերական հիմնարկների, 2629972000 մ3՝ էլեկտրակայանների և 55007000 մ3 պետական մարմինների կողմից։

Էլեկտրաէներգիա քաղաքի մատակարարում են երկու ընկերություններ՝ Edesur և Edenor։ Edenor ընկերությունն էլեկտրաէներգիա մատակարարում է քաղաքի սահմանափակ տարածքի՝ սկսած ծովափից, Ավենիդա Պուեյռեդոն, Ավենիդա Կորդովա, Ավենիդա Խեներալ Սան Մարտին, Ավենիդա Խեներալ Պաս փողոցներով մինչև Ռիո դե լա Պլատա, իսկ Edesur ընկերությունը՝ քաղաքի մնացած մասին։ Ըստ նախնական հաշվարկների՝ 2004 թվականին արտադրվել է 14 783 018 կվտ էլեկտրաէներգիա, իսկ ծախսը կազմել է 9 689 504 152։ Քաղաքի հարավային մասում գործում է «Կոստաներա» (իսպ.՝ Central térmica Costanera) ջերմաէլեկտրակայանը, որն արտադրում է 2304 կվտ[188]։

Ֆիքսված հեռախոսային կապը քաղաքում ապահովում են երկու ընկերություններ՝ Telecom Argentina և Telefonica de Argentina, որոնք երկուսն էլ հիմնադրվել են 1990 թվականին։ 2006 թվականին հաշվվում էր 1 604 750 հեռախոսագիծ, իսկ 2005 թվականին գրանցված է եղել բջջային կապի 9 491 787 օգտատեր[189]։

2010 թվականի սկզբին Արգենտինայի բնակչության 64,4 %-ն ունեցել է ինտերնետային կապ[190], և երկրում եղել է շուրջ 26 մլն օգտատեր։ 2010 թվականի դեկտեմբերին 4 507 703 արգենտինացիներ (բնակչության շուրջ 11,2 %-ը) անցել է լայնաշերտ ինտերնետի։ Բուենոս Այրեսում 2009 թվականի դեկտեմբերին եղել է լայնաշերտ ինտերնետի 955 548 օգտվող, իսկ 2010 թվականի դեկտեմբերին նրանց թիվը կազմել է 1 173 304 (ավելացել է շուրջ 22,8 %)[191]։ Երկրի կոդով (.ar) գրանցված կայքերի թիվը 2008 թվականի օգոստոսին կազմել է գրեթե 1 700 000[192]։

Աղբահանությունն ապահովում են վեց ընկերություններ՝ Cliba, EASA, URBASUR, Níttida, Entity Urbana, INTEGRA[193]։

Բուենոս Այրեսի բնակիչներն հնարավորություն ունեն օգտվելու այն բոլոր ծառայություններից, որոնց մատուցումն ապահովում է պետությունը. բնակչության 99,9 %-ն ունի ջրամատակարարում և էլեկտրամատակարարում, 92,8 %-ն ապահովված է բնական գազով, տների 99,6 %-ն ունի փողոցային լուսավորություն, 89,7 % ընտանիքներ ունեն հեռախոս։ Արվարձաններում ապրող մարդկանց դեպքում դրությունը մի քիչ այլ է, թեև բոլորն ունեն ջրամատակարարում, 99,5 %-ն ստանում է էլեկտրամատակարարում, տների 93,1 %-ն ունի փողոցային լուսավորություն, բնակչության 87,8 %-ին մատուցվում է աղբահանության ծառայություն[194]։

Բյուջե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի բյուջեն, ըստ քաղաքապետ Մակրիի՝ 2011 թվականի զեկույցի, ներառել է 6 մլրդ ԱՄՆ դոլար եկամուտ և 3 մլրդ ԱՄՆ դոլար ծախսեր։ Եկամուտների 61 %-ը կազմում են տեղական եկամուտներն ու կապիտալի ավելացման հարկերը, 11 %-ը՝ ֆեդերալ եկամուտները, 9 %-ը՝ անշարժ գույքի հարկերը, 6 %-ը՝ տրանսպորտային միջոցների հարկերը։ Եկամուտների մնացած մասը կազմում են օգտագործման վճարները, տուգանքներն ու ազարտային խաղերի համար գանձվող հարկերը։ Քաղաքի բյուջեի 26 %-ը հատկացվում է կրթության, 22 %-ը՝ առողջապահության, 17 %-ը՝ հանրային ծառայությունների և ենթակառուցվածքների, 16 %-ը՝ սոցիալական ապահովության և մշակույթի ոլորտներին, 12 %-ը՝ վարչական ծախսերին, իսկ 4 %-ը՝ իրավապաշտպան մարմիններին։ Բուենոս Այրեսը պահպանում է պարտքի ցածր մակարդակ, որ կազմում է բյուջեի ընդամենը 3 %-ը[195]։


Մշակույթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիրխներ մշակութային կենտրոնն ամենամեծն է Լատինական Ամերիկայում

Կրելով եվրոպական մշակույթի խիստ ազդեցությունը՝ Բուենոս Այրեսը երբեմն կոչվում է «Հարավային Ամերիկայի Փարիզ»[3][196]։ Քաղաքն ունի ամենաաշխույժ թատերական կյանքը Լատինական Ամերիկայում՝ իր բազմաթիվ թատրոններով ու բեմադրություններով[197]։ Ամեն շաբաթ և կիրակի օրերին ակտիվ են շուրջ 300 թատրոններ, որոնց ներկայացումների թվով Բուենոս Այրեսըն առաջինն է աշխարհում՝ առաջ անցնելով Լոնդոնից, Նյու Յորքից և Փարիզից։ Ավելի քան 10 օբյեկտ և հինգ տարվա պատմություն ունեցող մշակութային փառատոնների թվով Բուենոս Այրեսն աշխարհում զբաղեցնում է երկրորդ տեղը՝ զիջելով Էդինբուրգին[198]։ Կիրխներ մշակութային կենտրոնն ամենամեծն է Լատինական Ամերիկայում[199][200] և երրորդն աշխարհում[201]։

Բուենոս Այրեսում է գտնվում Կոլոն թատրոնը, որ համաշխարհային ճանաչում ունեցող օպերային թատրոն է[202]։ Քաղաքում գործում են մի քանի սիմֆոնիկ նվագախմբեր և երգչախմբեր։ Այնտեղ կան բազմաթիվ թանգարաններ՝ նվիրված պատմությանը, կերպարվեստին, ժամանակակից արվեստներին, դեկորատիվ արվեստին, ժողովրդական արվեստին, կրոնական արվեստին, թատրոնին և փոփ երաժշտությանը, ինչպես նաև հայտնի գրողների, կոմպոզիտորների, նկարիչների ու արվեստի կոլեկցիոներների տուն-թանգարաններ։ Քաղաքում գործում են հարյուրավոր գրախանութներ, հանրային գրադարաններ և մշակութային միություններ (այն երբեմն կոչվում է «գրքերի քաղաք»)։ Այն ունի համաշխարհային ճանաչում ունեցող կենդանաբանական և բուսաբանական այգիներ, մեծ թվով զբոսայգիներ ու պուրակներ, ինչպես նաև մեծ թվով եկեղեցիներ ու կրոնական կառույցներ, որոնցից շատերն ունեն ճարտարապետական արժեք[202]։

Պորտենոյի ինքնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պորտենոյի (porteño) ինքնությունն ունի հարուստ և բարդ պատմություն և եղել է բազմաթիվ վերլուծությունների ու քննարկումների առարկա[203]։ Եվրոպական մեծ ներգաղթի ալիքը 20-րդ դարի սկզբին մեծ դեր է ունեցել «Բուենոս Այրեսի առաջատար դերի մեծացման» և Արգենտինայի քաղաքական ու գյուղական վայրերի տարբերակման խորացման գործում[204]։ Ներգաղթյալները նոր ավանդույթներ ու նոր մշակույթ են բերել քաղաք, որն այդ ժամանակ վերահարմարվել է պորտենո կոնտեքստին[205]։ Իշխանությունները փորձում են մեծացնել երկրի ժողովրդականությունը և վերանայել ազգային ինքնության էությունը, որ արդյունք է քաղաքում ու դրա արվարձաններում ներգաղթյալների խտացման, որոնք ձևավորել են այդ մշակույթը, որն «արդյունք է ինտեգրման հարցում նրանց կոնֆլիկտների, նրանց ապրելու դժվարությունների» և այլն[206]։ Ի պատասխան ներգաղթի ալիքի՝ 1920-ական և 1930-ական թվականներին Արգենտինայի ազգայնական տրամադրություններ ունեցող մտավորական վերնախավն սկսել է փառաբանել գաուչոյի կերպարը՝ որպես Արգենտինական մշակույթի արքետիպ. եվրոպական ավանդույթների հետ դրա սինթեզի արդյունքում ձևավորվել է Բուենոս Այրեսի քաղաքային նոր ինքնությունը[207]։ Բուենոս Այրեսում ինտեգրվելու և ինքնության ձևավորման դժվարությունները շատացել են այն ժամանակ, երբ ներգաղթյալները գիտակցել են, որ եվրոպական մշակույթն իրենց կարող է օգնել ձեռք բերել ավելի բարձր սոցիալական կարգավիճակ[208]։ Երբ գյուղական վայրերի բնակիչներն սկսել են տեղափոխվել արդյունաբերական քաղաք սկսած 1930-ական թվականներից, նրանք վերահաստատել են իրենց եվրոպական արմատները[209]՝ ընդունելով էնդոգամիա և հիմնելով մասնավոր դպրոցներ, օտարալեզու թերթեր և միություններ, որոնք նպաստում են իրենց նախնիների հայրենի երկրի հետ կապի պահպանմանը[208]։

Պորտենոները սովորաբար բնութագրվում են որպես «գիշերային բուեր», բարեկիրթ, զրուցասեր, անզուսպ, զգայուն, դիտողունակ և գոռոզ[21][203]։ Բուենոս Այրեսից դուրս բնակվող արգենտինացիները նրա բնակիչներին համարում են եսասեր, իսկ Լատինական Ամերիկայի բնակիչներն այդպիսին համարում են ողջ Արգենտինայի բնակչությանը և դա օգտագործում որպես հումորի թեմա[210]։ BBC Mundo-ում Քրիստինա Պերեսը գրել է, թե «[Արգենտինացիների] մեծապես զարգացած էգոյի գաղափարի համոզիչ ապացույց ունի լունֆարդո բառապաշարի» այնպիսի բառերում, ինչպիսիք են՝ engrupido (նշանակում է փառամոլ կամ սնապարծ) և compadrito (նշանակում է քաջ և պարծենկոտ). վերջինը տանգոյի արքետիպային կերպար է[211]։ Միևնույն ժամանակ պորտենոները բնութագրվում են որպես չափազանց ինքնաքննադատ մարդիկ, ինչը կոչվել է «էգոյի մետաղադրամի հակառակ կողմ»[211]։ Գրողները կարծում են, որ նմանատիպ վարքն արդյունք է եվրոպական ներգաղթի ու քաղաքի ծաղկման, որ տեղի է ունեցել 20-րդ դարի սկզբին և ստեղծել է գերազանցության զգացում բնակչության որոշ շերտերի մոտ [210]։

Կերպարվեստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսում ծաղկում է կերպարվեստը[212], և այնտեղ գործում են մեծ թվով թանգարաններ՝ անհայտներից մինչև համաշխարհային ճանաչում ունեցողները[213]։ Պալերմո և Ռեկոլետա բարիոները քաղաքում արվեստի տարածման գլխավոր կենտրոններն են, չնայած վերջին տարիներին նկատելի է միտում ցուցահանդեսներ կազմակերպել այլ շրջաններում, ինչպիսիք են Պուերտո Մադերոն կամ Լա Բոկան։ Ցուցահանդեսների կազմակերպման հայտնի վայրերից են Լատինաամերիկյան արվեստի թանգարանը Բուենոս Այրեսում (իսպ.՝ Museo de Arte Latinoamericano de Buenos Aires, MALBA), Կիրառական ազգային թանգարանը, Fundación Proa, Ֆաենա արվեստի կենտրոնը և Usina del Arte-ն[214]։ Հայտնի են նաև Բուենոս Այրեսի ժամանակակից արվեստի թանգարանը, Քվինքվելա Մարտինի թանգարանը, Եվիտա թանգարանը, Ֆերնանդես Բլանկոյի թանգարանը, Խոսե Էռնանդեսի թանգարանը, Palais de Glace-ն և այլն[215]։ Ամեն տարի անցկացվում է Թանգարանային գիշեր (La Noche de los Museos) միջոցառումը, երբ քաղաքի թանգարանները, համալսարաններն ու նկարչական կազմակերպությունները բացում են իրենց դռները այցելուների համար մինչև առավոտ։ Այն սովորաբար անցկացվում է նոյեմբերին[216][217]։

Բուենոս Այրեսը մի շարք նկարիչների ծննդավայր է, այնտեղ սկիզբ են առել ազգային ու միջազգային նշանակության շարժումներ, այն դարձել է արգենտինական նկարչության կենտրոնական մոտիվ հատկապես 20-րդ դարից սկսած[218]։ Արգենտինայում առաջին խոշոր գեղարվեստական շարժումները համընկել են երկրում քաղաքական ազատության առաջին նշանների հետ, ինչպիսիք էին 1913 թվականի գաղտնի քվեարկությունն ու տղամարդկանց քվեարկելու համընդհանուր իրավունքը, առաջին անգամ ժողովրդի կողմից նախագահի ընտրումը (1916) և մշակութային հեղափոխությունը, որ ներառել է 1918 թվականի համալսարանական բարեփոխումը։ Այդ համատեքստում, երբ շարունակվել է Փարիզի դպրոցի ազդեցութունը (Մոդիլյանի, Շագալ, Խայիմ Սուտին, Պաուլ Կլեե), ձևավորվել են երեք գլխավոր խմբերը։ Փարիզի խումբը, որն այդպես է կոչվել Փարիզի դպրոցից կրած ազդեցության պատճառով, իր կազմում ընդգրկել է Անտոնիո Բեռնիին, Աքվիլիս Բադիին, Լինո Ենեա Սպիլիմբերգոյին, Ռաքվել Ֆորներին, Ալֆրեդո Բիգատիին և այլոց[219]։ Լա Բոկայի նկարիչների խմբում եղել են Բենիտո Քվինքվելա Մարտինը, Ալֆրեդո Լազարին և այլք, որոնք մեծ մասամբ ունեին իտալական ծագում և հիմնականում նկարում էին տեսարաններ նավահանգստի շրջանի աշխատավորական դասի կյանքից[220]։ 1960-ական թվականներին Torcuato di Tella Iինստիտուտը, որ տեղակայված է Ֆլորիդա փողոցում, դարձել է փոփ արտի, պերֆորմանսի, ինստալյացիոն արվեստի, փորձարարական թատրոնի և կոնցեպտուալ արվեստի առաջատար կենտրոն։ Նկարիչների այդ սերնդի ներկայացուցիչներից են Մարթա Մինուխինը, Դալիլա Պուզովիոն, Դեյվիդ Լամելասը և Քլորինդո Տեստան։

Բուենոս Այրեսը նաև ժամանակակից փողոցային արվեստի հայտնի կենտրոն է. այն դարձել է նմանատիպ արվեստի գլխավոր մայրաքաղաքներից մեկն աշխարհում դրա հանդեպ իր բարյացակամ վերաբերմունքի շնորհիվ[221][222]։ Քաղաքի ժամանակակից բուռն քաղաքական կյանքը մշակել է «արտահայտման ուժգին զգացում պորտենոների մոտ», և քաղաքային արվեստն օգտագործվում է որպես այդ պատմութունների ներկայացման և բողոքի միջոց[212][222]։ Սակայն փողոցային արվեստի ոչ բելեր նմուշներն են վերաբերում քաղաքականությանը։ այն նաև ժողովրդավարության և ինքնարտահայտման ազատության խորհրդանիշ է[212]։ Որմնանկարներն ու գրաֆիտիներն այնքան տարածված են, որ համարվում են «սովորական երևույթ» և դարձել են քաղաքային բնապատկերի մաս այնպիսի բարիոներում, ինչպիսիք են Պալերմոն, Ուրկիսան, Կոգլանը և Սան Տելմոն[223]։ Դա պայմանավորված է նմանատիպ գործունեության օրինականությամբ (պայմանով, որ կառույցի սեփականատերը տա իր համաձայնությունը) և տեղական իշխանությունների բարյացակամ վերաբերմունքով, որոնք նույնիսկ ֆինանսապես օժանդակում են որոշ աշխատանքների կատարմանը[221]։ Քաղաքային նկարիչների ստեղծագործելու համար ընդարձակ տեղի առկայությունն ու համեմատաբար մեղմ կանոնները գրավել են միջազգային ճանաչում ունեցող այնպիսի նկարիչների, ինչպիսիք են՝ Blu, Jef Aérosol, Aryz, ROA, and Ron English[221]։ Գնալով աճում է քաղաքի որմնանկարներն ու գրաֆիտիները տեսնելու համար կազմակերպվող ուղերթերի թիվը[224]։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորխե Լուիս Բորխեսը ծնվել է Բուենոս Այրեսում 1899 թվականին

Չնայած իր կարճ պատմությանը՝ Բուենոս Այրեսում ստեղծվել է լայնածավալ գրականություն[225]։ Քաղաքն ունի առնվազն 734 գրախանութ, այսինքն՝ ավելի շատ գրախանութ մեկ մարդու հաշվով, քան աշխարհի ցանկացած այլ քաղաք[226][227][228]։ Գաբրիելա Ադամոն՝ քաղաքի գրքերի ամենամյա տոնավաճառի նախկին նախագահը, բնակիչների շրջանում ընթերցանության վայելած ժողովրդականությունը բացատրել է 19-րդ դարի վերջին ու 20-րդ դարի սկզբին կատարված ազատ ներգաղթի ալիքով, որի արդյունքում ձևավորվել է «բազմամշակութային միջավայր, որտեղ ծաղկել են մշակույթն ու արվեստը»[226]։ Տպագրական գործի մասնագետները դա կապել են նաև հոգեվերլուծության նկատմամբ քաղաքի ունեցած հակվածության հետ[226]։ Քաղաքն աշխարհում գրավում է երրորդ տեղը գրքերի վերավաճառքով զբաղվող խանութների քանակով մեկ մարդու հաշվով, որոնց մեծ մասը տեղակայված է Կորիենտես պողոտայում[226]։ Ամենահայտնի և ամենամեծ գրախանութը El Ateneo Grand Splendid-ն է, որ տեղակայված է նախկին թատրոնի շենքում։ The Guardian պարբերականը այն ընդգրկել է «Աշխարհի տասը լավագույն գրախանութների» ցանկի երկրորդ հորիզոնականում 2008 թվականին[229]։

Արգենտինական գրականությունն սկիզբ է առել շուրջ 1550 թվականին Մաթիաս Ռոխաս դե Օքենդոյի և Պեդրո Գոնսալես դե Պրադոյի (Սանտյագո դել Էստերոյից, որ եղել է առաջին նշանակալի բնակավայրն Արգենտինայում), որ ստեղծագործել են արձակ և չափածո։ Նրանք մասամբ ոգեշնչվել են տեղաբնիկների բանավոր պոեզիայից, մասնավորապես, ինչպես նշում է Կառլոս Աբրեգու Վիրեյրան, լուլեներից, դիագիտաներից, տոնոկոտեներից և այլն։ Տեղաբնիկների և իսպանական ավանդույթների սիմբիոզի արդյունքում ստեղծվել է յուրահատուկ գրականություն, որն աշխարհագրական տեսանկյունից սահմանափակված էր (մինչև 18-րդ դար) Արգենտինայի հյուսիսային ու կենտրոնական շրջաններում, իսկ նրա կենտրոնը եղել է Կորդովա նահանգը, որտեղ հիմնադրվել է Կորդովայի ազգային համալսարանը։ Այդ ժամանակաշրջանից առավել հայտնի են Գասպար Խուարես Բավիանոն և Անտոնիո դե լա Պաս ի Ֆիգերոան, որ հայտնի է նաև որպես «Բեատա Անտուլա»։

Նավահանգստի տնտեսական զարգացմանը զուգընթաց քաղաքի մշակութային առանցքն աստիճանաբար տեղափոխվել է դեպի արևելք։ Գաղութային ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունները (նեոկլասիցիստական, բարոկկո և էպիկական) ստեղծվել են անկախության կողմնակիցների հովանու ներքո. այդ շրջանում ստեղծագործել են Վիսենտե Լոպես ի Պլանեսը, Պանտալեոն Ռիվարոլան և Էստեբան դե Լուկան։

El Ateneo Grand Splendid-ը երկրորդ ամենագեղեցիկ գրախանութն է աշխարհում

Երկրի գրականության պատմությունը կապված է Բուենոս Այրեսի սրճարանների հետ. հներից որոշները գոյություն ունեն մինչ օրս, ինչպիսիք են՝ Café Tortoni, Café La Biela, Esquina Homero Manzi, Confitería Las Violetas, Confitería London City և Confitería Hotel Castelar։ Բուենոս Այրեսում են գտնվում Արգենտինայի Հանրապետության ազգային գրադարանը, որն ամենամեծն է երկրում։ Ամեն տարվա ապրիլին անցկացվում է Բուենոս Այրեսի գրքի միջազգային տոնավաճառը, որն իր կազմակերպիչների կողմից բնութագրվում է որպես «կարևորագույն ամենամյա գրական միջոցառումն իսպանախոս աշխարհում»[230]։ Ամեն տարի այն ունենում է ավելի քան մեկ միլիոն այցելու, ինչպես նաև սովորաբար ներկա են լինում հեղինակավոր գրողներ։

Լեզու[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի իսպաներենի համար, որը հայտնի է որպես Ռիոպլատական իսպաներեն (իսպ.՝ Español rioplatense) անվանումով (այլ քաղաքների նման, ինչպիսիք են Ռոսարիոն և Մոնտեվիդեոն, Ուրուգվայ), բնութագրական են վոսեոն, եիզմը (իսպ.՝ yeísmo) և s-ի հնչեղությունը տարբեր համատեքստերում։ Այն կրում է իսպաներենի Անդալուզիայի և Մուրսիայի բարբառների խիստ ազդեցությունը։

20-րդ դարի սկզբին Արգենտինա են ժամանել միլիոնավոր ներգաղթյալներ, որոնց մեծ մասը եղել են իտալացիներ, որոնց խոսել են հիմնականում իրենց բարբառներով (գլխավորապես նապոլիտանական, սիցիլիական ու ջենովական)։ Իսպաներենին նրանց անցումը տեղի է ունեցել աստիճանաբար, ինչի արդյունքում ստեղծվել է իտալական բարբառների ու իսպաներենի խառնուրդ, որ կոչվել է կոկոլիչե։ Դրա օգտագործումը նվազել է շուրջ 1950-ական թվականներին։

Ազգային գիտական և տեխնիկական հետազոտությունների խորհրդի Զգայական հետազոտությունների լաբորատորիայի և Տորոնտոյի համալսարանի անցկացրած հնչյունաբանական ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ պորտենոների վանկաչափությունն ավելի շատ մոտ է նեապոլիտաներենին, քան որևէ այլ լեզվի[231]։

Բազմաթիվ իսպանացի ներգաղթյալներ եղել են Գալիսիայից, և իսպանացիները նախկինի նման Արգենտինայում շարունակում են հիմնականում կոչվել գալեգոսներ (գալիսիացիներ)։ Գալիսերենը, Գալիսիայի խոհանոցն ու մշակույթը տարածված է եղել քաղաքում 20-րդ դարի մեծ մասում։

Իդիշը նույնպես տարածված է Բուենոս Այրեսում և հատկապես Բալվաներայում և Վիլյա Կրեսպոյում մինչև 1960-ական թվականներ։ Նոր ներգաղթածների մեծ մասն արագորե սովորում է իսպաներեն և ներգրավվում քաղաքի կյանքում։

Լունֆարդո ծածկալեզուն ստեղծվել է կալանավորների միջավայրում և ժամանակի հետ տարածվել պորտենոների շրջանում։ Լունֆարդոն օգտագործում է բառեր իտալերենի բարբառներից, բրազիլական պորտուգալերենից, աֆրիկյան և կարիբյան լեզուներից և նույնիսկ անգլերենից։ Այն օգտագործում է կատակային տարբեր հնարքներ, ինչպիսին է բառի վանկերի շրջումը (վեսրե)։ Ներկայում լունֆարդոն հիմնականում օգտագործվում է տանգոյի տեքստերում[232], երիտասարդ սերունդների ժարգոնը զարգացել է դրանից։

Բուենոս Այրեսը եղել է առաջին քաղաքը, որ հյուրընկալել է Mundo Lingo միջոցառումը 2011 թվականի հուլիսի 7-ին, որը հետագայում անցկացվել է տարբեր երկրների բազմաթիվ քաղաքներում[233]։

Երաժշտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տանգո պարողներ Տանգոյի աշխարհի առաջնության ժամանակ

Ըստ Հարվարդի երաժշտության բառարանի՝ «Արգենտինան ունի ակադեմիական երաժշտության ամենահարուստ ավանդույթներից մեկը և հավանաբար ամենաակտիվ երաժշտական կյանքը» Հարավային Ամերիկայում[234]։ Բուենոս Այրեսն ունի մի քանի պրոֆեսիոնալ նվագախմբեր, այդ թվում՝ Արգենտինայի ազգային սիմֆոնիկ նվագախումբը, Ensamble Musical de Buenos Aires և Camerata Bariloche, ինչպես նաև երաժշտական մասնագիտական ուսուցում իրականացնող տարբեր կոնսերվատորիաներ, ինչպիսին է Արգենտինայի ազգային կոնսերվատորիան (իսպ.՝ Conservatorio Nacional Superior de Música)[234]։ Քաղաքի զարգացման և առևտրի ծաղկման արդյունքում 18-րդ դարի վերջին թատրոնը դարձել է արգենտինական երաժշտական կյանքի կարևորագույն կողմերից մեկը՝ առաջարկելով իտալական ու ֆրանսիական օպերաներ և իսպանական սարսուելաներ[234]։ Իտալական երաժշտությունը եղել է շատ ազդեցիկ 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբին մասամբ ներգաղթյալների շնորհիվ, սակայն օպերաներ և սալոնային երաժշտություն ստեղծել են նաև արգենտինացիներ, որոնց թվում էին Ֆրանսիսկո Հարգրիվզը և Խուան Գուտիերեսը[234]։ Ազգայնական տենդենցը, որ հիմնված էր արգենտինական ավանդույթների, գրականության և ժողովրդական երաժշտության վրա, ունեցել է կարևոր նշանակություն 19-րդ դարում. այդ կոմպոզիտորների թվում են եղել Ալբերտո Վիլյամսը, Խուլիան Ագիրեն, Արթուրո Բերուտին և Ֆելիպե Բոերոն[234]։ 1930-ական թվականներին այնպիսի կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Խուան Կառլոս Պասը և Ալբերտո Խինաստերան, հակվել են դեպի կոսմոպոլիտական և մոդեռնիստական ոճը՝ ազդվելով դոդեկաֆոնիսից և սերիական երաժշտությունից, իսկ ավանգարդ երաժշտությունը ծաղկում է ապրել 1960-ական թվականներին, երբ Ռոքֆելլերի հիմնադրամը ֆինանսավորել է Centro Interamericano de Altos Estudios Musicales-ը, որի շնորհիվ Բուենոս Այրեսում աշխատել և դասավանդել են համաշխարհային ճանաչում ունեցող կոմպոզիտորներ, ինչպես նաև հիմնադրվել է էլեկտրոնային երաժշտության ստուդիա[234]։

Ռիո դե լա Պլատան հայտնի է որպես տանգոյի հայրենիք, որը հայտարարվել է Բուենոս Այրեսի խորհրդանիշ[235]։ Քաղաքը հայտարարվել է Տանգոյի համաշխարհային մայրաքաղաք և հյուրընկալում է բազմաթիվ միջոցառումներ, որոնցից ամենանշանակալին ամենամյա փառատոնն ու աշխարհի առաջնությունն է[235]։ Այդ ժանրի ամենահայտնի ներկայացուցիչը Կառլոս Գարդելն է, որին հետևել է Անիբալ Տրոյլոն։ Այլ հայտնի կոմպոզիտորներից են Ալֆրեդո Գոբին, Աստոր Պիացոլան, Օսվալդո Պուլիեզեն, Մարիանո Մորեսը, Խուան Դ'Արիենցոն և Խուան Կառլոս Կոբիանը[236]։ Տանգոյի երաժշտությունը ծաղկում է ապրել 1940-ական թվականներին, իսկ 1960-ական և 1970-ական թվականներին ստեղծվել է նուևո տանգոն, որ ներառում է դասական երաժշտության և ջազի տարրեր։ Ժամանակակից միտումներից է նեոտանգոն (հայտնի է նաև որպես էլեկտրոտանգո), որի ներկայացուցիչներից են Bajofondo և Gotan Project խմբերը։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 30-ին տանգոն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության միջկառավարական կոմիտեի կողմից ճանաչվել է աշխարհի մշակութային ժառանգություն՝ Արգենտինային հնարավորություն տալով ստանալ ֆինանսական աջակցություն տանգոն ապագա սերունդների համար պահպանելու նպատակով[237]։

Ամեն տարի Բուենոս Այրեսը հյուրընկալում է մի շարք երաժշտական փառատոններ։ Ամենամեծ ժողովրդականությունը վայելում է էլեկտրոնային պարային երաժշտությունը, որ ներառում է Creamfields BA, SAMC (Հարավային Ամերիկայի երաժշտական կոնֆերանս), Moonpark[238] փառատոնները և Ultra Music Festival-ի տեղական տարբերակը։ Մյուս հայտնի միջոցառումներից են՝ Բուենոս Այրեսի ջազի փառատոն[239], Personal Fest, Quilmes Rock և Pepsi Music։ Մի շարք երաժշտական փառատոններ անցկացվում են Մեծ Բուենոս Այրեսում, ինչպիսին է Lollapalooza-ն, որ անցկացվում է Սան Իսիդրոյում։

Կինո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Cine Gaumont-ը հիմնադրվել է 1912 թվականին

Արգենտինական կինոյի պատմությունն սկիզբ է առել Բուենոս Այրեսում անցկացված առաջին կինոցուցադրությունից, որ եղել է 1896 թվականի հուլիսի 18-ին Օդեոն թատրոնում[240][241]։ 1897 թվականին նկարահանված «Արգենտինայի դրոշը» (իսպ.՝ La bandera Argentina)[242] իր առաջին վավերագրական ֆիլմով Էժեն Պին դարձել է երկրի առաջին ռեժիսորներից մեկը. այդ ֆիլմում ցուցադրվում է Արգենտինայի ծածանվող դրոշը Պլազա դե Մայոյում՝ Մայիսի հրապարակում[241]։ 20-րդ դարի սկզբին երկրում առաջին կինոթատրոնները բացվել են Բուենոս Այրեսում, և հայտնվել են առաջին կինորոնիկաները, որոնցից առավել նշանակալին է El Viaje de Campos Salles a Buenos Aires[241]։ Իսկական կինոարտադրությունն սկիզբ է առել հնչյունային կինոյի հայտնագործումից հետո, և արգենտինական առաջին հնչյունային ֆիլմը եղել է Muñequitas porteñas (1931)[240][241]։ Նորաստեղծ Argentina Sono Film ընկերությունը 1933 թվականին թողարկել է «Տանգո» (¡Tango!) կինոնկարը, որն Արգենտինայում նկարահանված առաջին ամբողջական հնչյունային ֆիլմն է[241]։ 1930-ական և 1940-ական թվականներին (որ սովորաբար համարվում է արգենտինական կինոյի ոսկեդարը) նկարահանվել են Բուենոս Այրեսին ու տանգոյի մշակույթին նվիրված բազմաթիվ ֆիլմեր, որոնցից են՝ La vida es un tango, El alma del bandoneón, «Ցտեսություն, Բուենոս Այրես» (իսպ.՝ Adiós Buenos Aires), El Cantor de Buenos Aires և «Բուենոս Այրեսի երգերը» (իսպ.՝ Buenos Aires canta)։ Արգենտինական ֆիլմերը տարածվել են ողջ Լատինական Ամերիկայում. դա վերաբերում է մասնավորապես Լիբերտադ Լամարքեի մասնակցությամբ մելոդրամաներին և Լուիս Սանդրինիի ու Նինի Մարշալի մասնակցությամբ կատակերգություններին։ Արգենտինական կինոյի ժողովրդականությունն իսպանախոս աշխարհում կարևոր նշանակություն է ունեցել տանգոյի երաժշտության տարածման գործում։ Կառլոս Գարդելը՝ տանգոյի ու Բուենոս Այրեսի ականավոր գործիչներից մեկը, արժանացել է միջազգային ճանաչման՝ նկարահանվելով այդ դարաշրջանի մի շարք ֆիլմերում։

Ի պատասխան խոշոր ստուդիաների կինոարտադրության՝ ձևավորվել է «60-ականների սերունդը»՝ ռեժիսորների մի ումբ, որ ստեղծել է արգենտինական առաջին մոդեռնիստական ֆիլմերն այդ տասնամյակի սկզբում։ Նրանց թվում են եղել Մանուել Անտինը, Լաուտարո Մուրուան, Ռենե Մուջիկան և այլք[243]։ Տասնամյակի երկրորդ կեսին Grupo Cine Liberación և Grupo Cine de la Base շարժումների շրջանակներոյմ գաղտնի ցուցադրություններում ներկայացվել են սոցիալական բողոք արտահայտող ֆիլմեր, որ նրանք կոչել են «Երրորդ կինեմատոգրաֆ» ((իսպ.՝ Tercer Cine))։ Այդ ժամանակ երկիր գտնվում էր ռազմական բռնապետության գերիշխանության ներքո պետական հեղաշրջումից հետո, որը հայտնի է որպես Արգենտինական հեղափոխություն։ Այդ շարժման ամենանշանակալի ֆիլմերից մեկն է «Հնոցի ժամ» (իսպ.՝ La hora de los hornos, 1968) կինոնկարը, որ նկարահանել է Ֆերնանդո Սոլանեսը։ 1973 և 1975 թվականների միջև ընկած դեմոկրատիայի շրջանում տեղական կինեմատոգրաֆիան ունեցել է քննադատական ու կոմերցիոն հաջողություն. այդ շրջանում նկարահանվել են «Խուան Մորեյրա» (անգլ.՝ Juan Moreira, 1973), «Խռովարար Պատագոնիա» (անգլ.՝ La Patagonia rebelde, 1974), La Raulito (1975), «Զինադադար» (իսպ.՝ La tregua, 1974) ֆիլմերը։ Վերջինս դարձել է արգենտինական առաջին ֆիլմը, որ ներկայացվել է «Օսկարի» օտարալեզու լավագույն ֆիլմ անվանակարգում։ Սակայն գրաքննության ևնոր ռազմական կառավարության պատճառով արգենտինական կինոյի զարգացումն ընդհատվել է մինչև դեմոկրատիայի վերականգնումը 1980-ական թվականներին։ Այդ սերունդը, որը հայտնի է որպես «Արգենտինական կինոն ազատության և ժողովրդավարության պայմաններում», եղել են հիմնականում երիտասարդ կամ իրենց ժամանակին սպասած ռեժիսորներ, որոնք ձեռք են բերել միջազգային ճանաչում։ Մարիա Լուիզա Բեմբերգի «Կամիլա» (1984) ֆիլմը ներկայացվել է «Օսկարի» որպես օտարալեզու լավագույն ֆիլմ, իսկ Լուիս Պուենսոյի «Պաշտոնական պատմություն» (իսպ.՝ La historia oficial, 1985) ֆիլմը դարձել է արգենտինական առաջին կինոնկարը, որ արժանացել է «Օսկարի»։

Բուենոս Այրեսում գործում է Museo del Cine Pablo Ducrós Hicken կինոյի թանգարանը, որը միակն է երկրում և նվիրված է Արգենտինայի կինեմատոգրաֆիային[244]։ Ամեն տարի քաղաքը հյուրընկալում է Բուենոս Այրեսի անկախ կինոյի միջազգային փառատոնը (իսպ.՝ Buenos Aires Festival Internacional de Cine Independiente), որը 2015 թվականին ընդունել է 412 ֆիլմ 37 երկրներից և 380 հազար այցելու[245]։ Բուենոս Այրեսում անցկացվում են նաև այլ փառատոններ և կինեմատոգրաֆիական շարքեր, ինչպիսին է Buenos Aires Rojo Sangre-ն, որ նվիրված է սարսափ ժանրին։

Նորաձևություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորաձևության շոու Պլանետարիումում 2013 թվականին՝ BAFWEEK-ի շրջանակներում

Բուենոս Այրեսի բնակիչները պատմականորեն բնութագրվում են որպես «նորաձևությանը հետևող»[246][247][248]։ Տեղի դիզայներներն ամեն տարի ցուցադրում են իրենց հավաքածուները Բուենոս Այրեսի նորաձևության շաբաթվա (BAFWEEK) և դրա հետ կապված միջոցառումների ժամանակ[249]։ Այն չի արժանացել միջազգային ուշադրության[250], սակայն քաղաքը մնում է նորաձևության տարածաշրջանային կարևոր մայրաքաղաք։ Ըստ Global Language Monitor-ի՝ 2012 թվականին քաղաքը եղել է երրորդը Լատինական Ամերիկայում Սան Պաուլոից և Ռիո դե Ժանեյրոյից հետո[251][252]։ 2005 թվականին Բուենոս Այրեսը առաջինը նշանակվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դիզայնի քաղաք[253] և այդ տիտղոսը կրկին ստացել 2007 թվականին[254]։ 2015 թվականից սկսած անցկացվում է Բուենոս Այրեսի միջազգային նորաձևության կինոյի փառատոնը, որ հովանավորում են քաղաքն ու Mercedes-Benz[255]։ Քաղաքի ղեկավարությունը կազմակերպում է նաև «Նորաձևության քաղաք» (իսպ.՝ La Ciudad de Moda) ամենամյա միջոցառումը, որ ծառայում է որպես հարթակ սկսնակների ներկայանալու համար և փորձում է խթանել այդ ոլորտի զարգացումը[256]։

Պալերմո շրջանում, մասնավորապես Սոհո կոչվող վայրում ներկայացվում են նորաձևության ու դիզայնի վերջին տենդենցները[257]։ Հին Պալերմո ենթաբարիոն նույնպես քաղաքի նորաձևության կենտրոններից է[258]։ Գնալով մեծանում է այն երիտասարդ, անկախ դիզայներների թիվը, որոնք բացում են իրենց խանութները Սան Տելմո շրջանում, որը հայտնի է իր շուկաների ու խանութների բազմազանությամբ[257]։ Ռեկոլետա շրջանում տեղակայված են բացառիկ ու թանկարժեք նորաձևության տներ[257]։ Մասնավորապես Ավենիդա Ալվեարում են կենտրոնացած բարձր նորաձևության ամենաականավոր ներկայացուցիչները քաղաքում[258]։

Զանգվածային լրատվամիջոցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

7 ալիքի շենքը

Հրատարակչական գործունեությունը Բուենոս Այրեսում ամենամրցունակներից մեկն է տարածաշրջանում։ Մայրաքաղաքը երկրի հրատարակչական խոշորագույն կենտրոնն է, որտեղ ապրում և աշխատում են մեծ տպաքանակով լույս տեսնող թերթերի ու ամսագրերի լրագրողներ ու խմբագիրներ։ Օրինակ՝ Clarin հրատարակչությունը տպագրում է Արգենտինայում ամենամեծ ժողովրդականություն վայելող համանուն թերթը, որն իսպանալեզու հիմնական թերթերից մեկն է աշխարհում։ Նրա տպաքանակը 2011 թվականին կազմել է 300 837 օրինակ օրական[259]։ Աշխարհի հնագույն թերթերից մեկը համարվող այդ պարբերականի առաջին համարը լույս է տեսել 1870 թվականի հունվարի 4-ին։

Հեռուստատեսություն
Բուենոս Այրեսի հիմնական հեռուստաալիքներից են՝ ալիք 2՝ Ամերիկա (LS86), Ազգային պետական ալիք 7՝ Հանրային հեռուստատեսություն (LS82), ալիք 9 (LS83), ալիք 11՝ Դաշնային հեռուստատեսություն (TELEFE, LS84), ալիք 13՝ «Արգենտինական ռադիո և հեռուստատեսություն» (ARTEAR, LS85) և այլ ալիքներ (21, 26, 31)։ Քաղաքում տեղակայված են 9, 11, 13, 26 և 31 ալիքների գրասենյակները[260][261][262]։ 2006 թվականին քաղաքում եղել է կաբելային հեռուստատեսության 2.752.323 բաժանորդ[263]։

Ռադիո
Բուենոս Այրեսն ունի АМ և FM դիապազոնի բազմաթիվ ռադիոկայաններ։ Տասնհինգ ամենահայտնի ռադիոալիքներից են՝ La 100, Pop Radio, Rock & Pop, FM Metro, Los 40 Principales, Radio Disney, FM Aspen, Mega, Vale, Radio 10, Radio Mitre, Continental, La Red y Radio Nacional. Radio El Mundo և Radio Rivadavia, որոնք Արգենտինայի ամենահին ռադիոալիքներից են[264][265]։

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազգային կոնգրես

Բուենոս Այրեսի ճարտարապետությունը բազմաբնույթ է և նման է Փարիզին ու Մադրիդին։ Ներգաղթյալների շնորհիվ այն կազմում է գաղութային, ար-դեկո, մոդեռն, նեոգոթիկա և ֆրանսիական Բուրբոնների ոճերի խառնուրդ[266]։ Իտալական և ֆրանսիական ազդեցություններն ուժեղացել են 19-րդ դարի սկզբում Արգենտինայի անկախության հռչակումից հետո, թեև ակադեմիական ոճը պահպանվել է մինչև 20-րդ դարի առաջին տասնամյակներ։

Պալասիո Բարալո
Կավանա շենք

Թարմացման փորձեր են արվել 19-րդ դարի երկրորդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին, երբ երկիր են ներթափանցել եվրոպական ազդեցությունները, ինչի արտահայտությունն են դարձել Բուենոս Այրեսի մի շարք կառույսներ, ինչպիսիք են Էռնեստո Բունգեի հեղինակած Iglesia Santa Felicitas-ը, Վիտորիո Մեանոյի հեղինակած Արդարադատության պալատն ու Ազգային կոնգրեսի շենքը, Ֆրանչեսկո Տամբուրինիի և Վիտորիո Մեանոյի հեղինակած Կոլոն թատրոնը։

Ռիոպլատական բարոկկո ոճի պարզությունը տեսանելի է Բուենոս Այրեսում իտալացի ճարտարապետների աշխատանքներում, ինչպիսիք են Անդրե Բլանկին և Անտոնիո Մասելան, Սան Իգնասիո, Nuestra Señora del Pilar եկեղեցիներում, Բուենոս Այրեսի մայր տաճարում, Կաբիլդոյում (քաղաքապետարան)։

1912 թվականին բացվել է Սանտիսիմո Սակրամենտո բազիլիկան։ Ամբողջովին կառուցված լինելով Արգենտինայի ամենանշանավոր ընտանիքներից մեկի ներկայացուցիչ Մերսեդես Կաստելանոս դե Անխորենայի նվիրատվության հաշվին՝ եկեղեցին ֆրանսիական նեոկլասիցիզմի լավագույն նմուշներից է։ Ներսում տեղակայված է Mutin-Cavaillé երգեհոն, որ բաղկացած է ավելի քան չորս հազար խողովակներից և չորս ստեղնաշարից, ամենամեծն է Արգենտինայում։ Եկեղեցու բեմը, որ կառուցված է մարմարից և սկզբնական շրջանում եղել է ամենամեծը Հարավային Ամերիկայում[267]։

1919 թվականին Իտալազի ճարտարապեետ Մարիո Պալանտիի գլխավորությամբ սկսվել է Պալասիո Բարոլոի շինարարությունը։ Սկզբնական շրջանում այն եղել է Հարավային Ամերիկայի ամենաբարձր շինությունը և Արգենտինայի առաջին երկնաքերը, որ կառուցվել է բետոնով (1919-1923)[268]։ Պալասիո Բարոլոն կառուցվել է նեոգոթական ոճով, ունի 100 մետր բարձրություն և ներառում է 22 հարկ։ Պալանտին կառույցը նախագծել է՝ հիմնվելով Դանթե Ալիգիերիի «Աստվածային կատակերգության» վրա և նրա հարկերը բաժանելով երեք մասի. նկուղը խորդրդանշում է դժոխքը, 1-14-րդ հարկերը՝ քավարանը, իսկ 15-22-րդ հարկերը՝ դրախտը։ Կառույցն ունի ինը վերելակ և 20 մետր բարձրություն ունեցող սրահ, որի առաստաղը զարդարված է որմնանկարներով ու ոսկեզօծ բրոնզե տառերով գրված լատիներեն արտահայտություններով։ Կառույցի վերևում տեղակայված է 300,000 կանդելա հզորությամբ փարոս, որը տեսանելի է անգամ Ուրուգվայից։ 2009 թվականին Պալասիո Բարոլոն վերակառուցվել է, և փարոսը կրկին սկսել է գործել։

1936 թվականին բացվել է Կավանա շենքը[269]։ Այն կառուցվել է ճարտարապետներ Գրեգորիո Սանչեսի, Էռնեստո Լագոսի ու Լուիս Մարիա դե լա Տերրոյի կողմից[270][271] 14 ամսում, երբ իռլանդական ծագում ունեցող միլիոնատեր Կորինա Կավանան 39 տարեկանում վաճառել է իր երկու ռանչոները, որպեսզի կառուցի սեփական երկնաքեր[272][273]։ Կառույցն ունի 120 մ բարձրություն, 31 հարկ[274], 12 վերելակ։ Այնտեղ է տեղադրվել աշխարհում առաջին կենտրոնական օդափոխման համակարգը (հյուսիսամերիկյան Carrier ընկերության կողմից)։ Կավանա շենքը 1999 թվականին Արգենտինայի կառավարության կողմից հայտարարվել է ազգային պատմական հուշարձան[275][276]։

20-րդ դարի երկրորդ կեսի ճարտարապետությունը կրել է ֆրանսիական նեոկլասիցիզմի ազդեցությունը. այդ շրջանի կառույցներից են Արգենտինայի Ազգային բանկի շենքը (ճարտարապետ՝ Ալեխանդրո Բուստիլլո) և Բուենոս Այրեսի իսպանա-ամերիկյան թանգարանի շենքը (ճարտարապետ՝ Մարտին Նոել)։ Սակայն 1930-ական թվականներից սկսած Լե Կորբյուսեի ու եվրոպական ռացիոնալիզմի ազդեցությունն են կրել արգենտինացի մի շարք երիտասարդ ճարտարապետներ Տոկումանի ազգային համալսարանից, որոնց շարքում առնձնանում է Ամանսիո Վիլյամսը։ Երկնաքերների կառուցումը Բուենոս Այրեսում շարունակվել է մինչև 1950-ական թվականներ։ 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին արգենտինացի ճարտարապետների կողմից կառուցված ժամանակակից բարձր տեխնոլոգիաներով կառույցների թվում են՝ Torre Le Parc (ճարտարապետ՝ Մարիո Ալվարես), Torre Fortabat (ճարտարապետ՝ Սանչես Էլիա) և Repsol-YPF tower (ճարտարապետ՝ Սեզար Պելլի)[277]։

Բուենոս Այրեսի կենտրոնի համայնապատկերը
Բուենոս Այրեսի կենտրոնի համայնապատկերը


Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Colegio Nacional de Buenos Aires - պետական ավագ դպրոց Բուենոս Այրեսում, ամենահեղինակավորներից մեկն Արգենտինայում և Լատինական Ամերիկայում
Բուենոս Այրեսի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետի շենքը Ռեկոլետայում

Արգենտինայում տարրական կրթությունը տևում է 1-7 տարի։ Բուենոս Այրեսի տարրական դպրոցների մեծ մասը հետևում է այդ ավանդույթին, սակայն որոշ երեխաներ կարող են տարրական դօրոցում սովորել վեց տարի, եթե նրանց ավագ դպրոցներում կրթության տևողությունը վեց տարի է։

Միջնակարգ կրթությունն Արգենտինայում կոչվում է Polimodal (այսինքն՝ ունի բազմաթիվ ձևեր), քանի որ այն սովորողին թույլ է տալիս ընտրել իր ուղղվածությունը։ Polimodal-ը սովորաբար ներառում է դպրոցական կրթության տարիներից երեքը, չնայած որոշ դպրոցներ ունեն նաև չորրորդը։ Նախքան polimodal-ի առաջին տարին սկսելը սովորողներն ընտրում են ուղղվածությունը հնարավոր հինգից՝ Հումանիտար և սոցիալական գիտություններ, Տնտեսագիտություն և կազմակերպության կառավարում, Արվեստ և դիզայն, Առողջություն և սպորտ և Կենսաբանություն և բնական գիտություններ։

Այնուամենայնիվ, Բուենոս Այրեսում միջնակարգ կրթությունը տևում է հինգ տարի, որոնք կոչվում են 1-5-րդ տարիներ ի տարբերություն տարրական դպրոցի, որ բաժանվում է 1-7-րդ դասարանների։ Շատ դպրոցներ սովորողներին չեն ստիպում ընտրել որևէ ուղղվածութուն, և նրանք սովորում են հիմնական առարկաները, ինչպիսիք են մաթեմատիկան, կենսաբանությունը, արվեստը, պատմությունն ու տեխնոլոգիան, սակայն որոշ դպրոցներ ստիպում են ընտրել որոշակի մասնագիտություն կամ որևէ ուղղվածություն կրթության որոշակի տարվա հասնելուց հետո։

Որոշ ավագ դպրոցներ կախված են Բուենոս Այրեսի համալսարանից, և դրանց սովորողներից պահանջվում է ընտրել որոշակի ուղղվածություն, երբ հասնում են ավագ դպրոցի վերջին տարվան։ Այդ ավագ դպրոցներն են՝ Instituto Libre de Segunda Enseñanza (ILSE), CNBA, Escuela Superior de Comercio Carlos Pellegrini և Escuela de Educación Técnica Profesional en Producción Agropecuaria y Agroalimentaria (Գյուղատնտեսության և գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության ոլորտում մասնագիտական տեխնիկական կրթության դպրոց)։ Վերջին երկուսն ունեն որոշակի ուղղվածութուն։

2006 թվականի դեկտեմբերին Արգենտինայի ազգային կոնգրեսի պատգամավորների պալատն ընդունել է նոր օրենք ազգային կրթության վերաբերյալ, որով վերականգնվել է հին համակարգը, երբ տարրական կրթությանը հաջորդում է միջնակարգ կրթությունը, վերջինս դարձվել է պարտադիր, և պարտադիր կրթության տևողությունը հասցվել է 13 տարվա։ Կառավարությունը խոստացել է օրենքն ի կատար ածել աստիճանաբար՝ սկսած 2007 թվականից[278]։

Արգենտինայում գործում են բազմաթիվ պետական, ինչպես նաև մասնավոր համալսարաններ։ Բուենոս Այրեսի համալսարանը լավագույն ուսումնական հաստատություններից մեկն է Լատինական Ամերիկայում, որտեղ սովորում են ուսանողներ ամբողջ աշխարհից, իսկ նրա շրջանավարտներից հինգն ստացել են Նոբելյան մրցանակ[279][280][281]։ Բուենոս Այրեսը հոգեվերլուծության և մասնավորապես Լականյան դպրոցի հիմնական կենտրոններից է։ Բուենոս Այրեսում գործում են մի շարք մասնավոր համալսարաններ, որոնցից են՝ Universidad Argentina de la Empresa, Բուենոս Այրեսի տեխնոլոգիական համալսարան, CEMA համալսարան, Ֆավալորո համալսարան, Արգենտինայի հայրապետական կաթոլիկ համալսարան, Բելգրանոյի համալսարան, Պալերմոյի համալսարան, Սալվադորի համալսարան, Universidad Abierta Interamericana, Ջոն Ֆ. Քենեդու համալսարան, Universidad de Ciencias Empresariales y Sociales, Universidad del Museo Social Argentino, Universidad Austral և Torcuato di Tella University։

Զբոսաշրջություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի զբոսաշրջային ավտոբուս. ըստ պաշտոնական տվյալների՝ ավտոբուսն օրական տեղափոխում է 700-800 ուղևոր[282]

Ճանապարհորդությունների և զբոսաշրջության հարցերով համաշխարհային խորհրդի տվյալների[283] համաձայն՝ զբոսաշրջությունը ծաղկում է ապրում Արգենտինայի մայրաքաղաքում 2002 թվականից ի վեր։ Ըստ Travel + Leisure ամսագրի՝ 2008 թվականին անցկացրած հարցումների՝ ճանապարհորդներն ընտրել են Բուենոս Այրեսը՝ որպես երկրորդ քաղաքը Իտալիայի Ֆլորենցիա քաղաքից հետո, ուր ամենաշատը կցանկանային այցելել[284]։ 2008 թվականին քաղաք այցելել է 2,5 մլն մարդ[285]։

Այցելուներին առաջարկվում են բազմաթիվ տարբերակներ, ինչպիսիք են այցելությունները տանգոյի շոուի, էստանսիա Բուենոս Այրեսի նահանգում կամ ավանդական ասադո։ Մշակվել են զբոսաշրջային նոր երթուղիներ՝ նվիրված հայտնի արգենտինացիների, օրինակ՝ Կառլոս Գարդելին, Էվա Պերոնին և Խորխե Լուիս Բորխեսին։ Նախքան 2011 թվականը շահավետ փոխարժեքի պատճառով զբոսաշրջիկները հաճախ այցելում էին առևտրի կենտրոններ, ինչպիսիք են՝ Alto Palermo, Paseo Alcorta, Patio Bullrich, Abasto de Buenos Aires և Galerías Pacífico, սակայն ներկայում փոխարժեքը խանգարում է զբոսաշրջությանն ու առևտրին մասնավորապես։ Հայտնի սպառողական ապրանքանիշներ, ինչպիսիք են Burberry-ն և Louis Vuitton-ը, հեռացել են երկրից փոխարժեքի և արտահանման սահմանափակումների պատճառով։ Քաղաքը նաև հյուրընկալում է երաժշտական փառատոններ, որոնցից են՝ Quilmes Rock, Creamfields BA, Ultra Music Festival և Բուենոս Այրեսի ջազի փառատոն։

Զբոսաշրջային ամենամեծ ժողովրդականություն վայելող վայրերը տեղակայված են քաղաքի պատմական կենտրոնում՝ Մոնսերատ և Սան Տելմո շրջաններում։ Բուենոս Այրեսը նախագծվել է Պլազա դե Մայոյի՝ գաղութի վարչական կենտրոնի շուրջը։ Հրապարակից արևելք գտնվում է Սակա Ռոսադան՝ Արգենտինայի կառավարության գործադիր իշխանության պաշտոնական նստավայրը, դեպի հյուսիս՝ Մետրոպոլիտանա մայր տաճարը, որ կառուցվել է գաղութային ժամանակաշրջանում, և Արգենտինական ազգի բանկը (իսպ.՝ Banco de la Nación Argentina) շենքը։ Արևմտյան կողմում տեղակայված է գաղութային շրջանի ևս մեկ շենք՝ Կաբիլդոն, որ վերակառուցվել է Ավենիդա դե Մայոյի շինարարության ժամանակ։ Հրապարակի հարավային կողմում տեղակայված է Ազգային կոնգրեսը (իսպ.՝ Congreso de la Nación), որը ներկայում զբաղեցնում է Պատմության ազգային ակադեմիան։ Հյուսիսարևմտյան կողմում քաղաքապետարանն է։

Զբոսայգիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի ճապոնական այգիներ

Բուենոս Այրեսն ունի ավելի քան 250 զբոսայգիներ և կանաչ տարածքներ, որոնց մեծամասնությունը գտնվում է քաղաքի արևելյան հատվածում՝ Պուերտո Մադերո, Ռեկոլետա, Պալերմո և Բելգրանո շրջաններում։ Դրանցից առավել նշանակալի են՝

  • Տրես դե Ֆեբրերո զբոսայգի, նախագծվել է ուրբանիստ Իորդան Չեսլավ Վիսոցկու և ճարտարապետ Խուլիո Դորմալի կողմից և բացվել 1875 թվականի նոյեմբերի 11-ին։ Բուենոս Այրեսի տնտեսական կտրուկ զարգացման արդյունքում այն անցել է մունիցիպալ վերահսկողության տակ 1888 թվականին, իսկ ֆրանս-արգենտինացի ուրբանիստ Կառլոս Թայսին հանձնարարվել է ընդարձակել ու ավելի գեղեցկացնել զբոսայգին 1892 թվականից մինչև 1912 թվականը։ Թայսը նախագծել է Կենդանաբանական այգին, Բուսաբանական այգին, Իտալիա պլազան ու Վարդերի այգին։
  • Բուսաբանական այգի, նախագծվել է ֆրանսիացի ճարտարապետ և լանդշաֆտի դիզայներ Կառլոս Թայսի կողմից և բացվել 1898 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։ Թայսն իր ընտանիքի հետ ապրել է այգու տարածքում գտնվող անգլիական ոճի մեծ առանձնատանը 1892-1898 թվականներին, երբ եղել է քաղաքի զբոսայգիների տնօրեն։ Առանձնատունը, որ կառուցվել է 1881 թվականին, ներկայում ծառայում է որպես համալիրի գլխավոր շինություն։
  • Բուենոս Այրեսի ճապոնական այգին իր տեսակի մեջ ամենամեծն այգին է, որ տեղակայված է Ճապոնիայի տարածքից դուրս։ Կառուցում ավարտվել է 1967 թվականին և բացվել այդ ժամանակ Ճապոնիայի թագաժառանգ արքայազն Ակիհիտոյի և արքայադուստր Միչիկոյի՝ Արգենտինա կատարած պետական այցի առթիվ։
  • Պլազա դե Մայո, եղել է 1810 թվականի մայիսի 25-ին կատարված հեղափոխության թատերաբեմ, որից հետո Արգենտինան հռչակվել է անկախ։ Այդ ժամանակից ի վեր այն երկրի քաղաքական կյանքի կենտրոնն է։
  • Սան Մարտինի հրապարակ, տեղակայված է Ռետիրո շրջանում՝ հետիոտնային Ֆլորիդա փողոցի հյուսիսային ծայրին։

Թատրոններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսն ունի ավելի քան 200 թատրոն, ինչն ավելին է, քան աշխարհի ցանկացած այլ քաղաքում[286]։ Դրա շնորհիվ Բուենոս Այրեսը հռչակվել է «Աշխարհի թատերական մայրաքաղաք»[287]։ Քաղաքի թատրոններում ցուցադրվում են տարբեր ներկայացումներ՝ մյուզիքլներից մինչև բալետ, կատակերգություններից մինչև կրկեսային ներկայացումներ[288]։ Դրանցից են՝

  • Կոլոն թատրոնը National Geographic-ի կողմից հայտարարվել է աշխարհի երրորդ լավագույն օպերային թատրոնը[289], իսկ ակուստիկայի տեսանկյունից համարվում է աշխարհի հինգ լավագույն համերգասրահներից մեկը[290]։ Ներկայիս շենքը բացվել է 1908 թվականի մայիսի 25-ին[291] Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա» օպերայով։ Այն շրջապատում են 9 դե Խուլիո պողոտան, Լիբերտադ փողոցը (գլխավոր մուտք), Արթուրո Տոսկանինի փողոցը և Տուկուման փողոցը[292]։ Այն տեղակայված է քաղաքի կենտրոնում՝ այն վայրում, որտեղ նախկինում եղել է Արևմտյան երկաթուղու Plaza Parque կայարանը։
  • Սերվանտեսի թատրոն, տեղակայված է Կորդովա պողոտայում՝ Կոլոն թատրոնից երկու թաղամաս դեպի հյուսիս և ունի ներկայացումների երեք դահլիճներ։ Մարիա Գերերոյի սալոնը թատրոնի գլխավոր դահլիճն է։ Նրա 456 մ² մակերեսով բեմն ունի 12 մետրանոց պտտվող շրջանաձև հարթակ և կարող է մեծացվել ևս 2,7 մետրով։ Գերերոյի սրահում կարող է տեղավորվել 860 հանդիսատես, այդ թվում 512-ը վերնասրահում։ Երկրորդական դահլիճը՝ Օրեստես Կավիգլիայի սալոնը, կարող է տեղավորել 150 հանդիսատես և հիմնականում ծառայում է որպես կամերային համերգների դահլիճ։ Լուիզա Վեհիլի դահլիճը բազմանպատակային է և հայտնի է ոսկեզօծ տերևներով ծավալուն ձևավորմամբ։
  • Teatro Gran Rex-ը ար-դեկո ոճի թատրոն է, որ բացվել է 1937 թվականի հուլիսի 8-ին որպես ամենամեծ կինոթատրոնը Հարավային Ամերիկայում։
  • Ավենիդա թատրոնը բացվել է Բուենոս Այրեսի կենտրոնական Ավենիդա դե Մայոյում 1908 թվականին իսպանացի դրամատուրգ Լոպե դե Վեգայի «Արդարություն առանց վրեժի» ներկայացմամբ։ Ներկայացման ռեժիսորը եղել է իսպանաարգենտինացի թատերական ռեժիսոր Մարիա Գերերոն, որ ժողովրդականացրել է դասական դրաման Արգենտինայում 19-րդ դարի վերջին։

Գեյ տուրիզմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսը ԼԳՏԲ զբոսաշրջության հայտնի վայրերից մեկն է[293][294]։ Արգենտինան եղել է առաջին պետությունը Հարավային Ամերիկայում, երկրորդը երկու Ամերիկաներում և տասներորդն ամբողջ աշխարհում, որ օրինականացրել է միասեռական ամուսնությունները 2010 թվականի հուլիսի 15-ին։ 2012 թվականին գենդերային նույնականության մասին օրենքի ընդունումից հետո Արգենտինան դարձել է միակ երկիրը, որտեղ թույլատրվում է փոխել սեռական նույնականությունն առանց խոչընդոտների, ինչպիսիք են հորմոնային թերապիան, վիրահատությունը կամ հոգեբուժական ախտորոշումը, որ նրանց պիտակում են որպես աննորմալ։ 2015 թվականին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը Արգենտինան հայտարարել է օրինակելի երկիր տրանսգենդերների իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից։ Չնայած իրավական առավելություններին՝ հոմոֆոբիան շարունակում է մնալ սոցիալական խնդիր քաղաքում և երկրում ընդհանրապես[295]։

Հյուրանոցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսում գործում են տարբեր տիպի հյուրանոցներ՝ հինգաստղանի շքեղներից մինչև բյուջետային, որ գտնվում են կենտրոնից հեռու տեղակայված շրջաններում, սակայն տրանսպորտային համակարգը թույլ է տալիս հեշտությամբ և էժան գնով հասնել քաղաքի կենտրոն։

2008 թվականի փետրվարի տվյալներով՝ Բուենոս Այրեսում գրանցված են 23 հինգաստղանի, 61 չորսաստղանի, 59 երեքաստղանի և 87 երկու կամ մեկաստղանի հյուրանոցներ, ինչպես նաև 25 բուտիկ-հյուրանոցներ, 39 բնակարան-հյուրանոց, 298 հոսթելներ և այլն։ Ընդհանուր առմամբ զբոսաշրջիկների համար հասանելի է 27000 սենյակ, որոնցից շուրջ 12000-ը պատկանում են չորս կամ հինգաստղանի կամ բուտիկ-հյուրանոցների։ Հյուրանոցների մեծ մասը տեղակայված են քաղաքի կենտրոնում՝ զբոսաշրջիկների համար գրավիչ վայրերին մոտ։

Հուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անկախության մեծ խարտիայի և արգենտինական չորս մարզերի հուշարձանը Պալերմո շրջանում
  • Կաբիլդո, օգտագործվել է որպես կառավարության շենք գաղութային ժամանակաշրջանում և Ռիո դե լա Պլատա թագավորությունում։ Նախնական շինության կառուցումն ավարտվել է 1610 թվականին, սակայն շուտով պարզվել է, որ այն փոքր է և պետք է ընդարձակել։ Տարիների ընթացքում այն ենթարկվել է բազմաթիվ փոփոխությունների։ 1940 թվականին ճարտարապետ Մարիո Բուշիազոն վերակառուցել է Կաբիլդոյի նախնական տեսքը՝ օգտագործելով արխիվային տարբեր փաստաթղթեր։
  • Կավանա շենքը տեղակայված է Ռետիրո բարիոյում՝ Ֆլորիդա փողոց, 1065 հասցեում՝ Սան Մարտին հրապարակի դիմաց։ Այն կառուցվել է 1930-ական թվականներին ռացիոնալիստական ոճով ճարտարապետներ Գրեգորիո Սանչեսի, Էռնեստո Լագոսի ու Լուիս Մարիա դե լա Տերրոյի կողմից և ավարտին է հասցվել 1936 թվականին։ Կառույցը բնութագրվում է գծերի պարզությամբ, արտաքին զարդանախշերի բացակայությամբ ու մեծ ծավալներով։ Այն հայտարարվել է ազգային պատմական հուշարձան 1999 թվականին[296] և Բուենոս Այրեսի ճարտարապետական տպավորիչ գլուխգործոցներից մեկն է։ Այն ունի 120 մետր բարձրություն և շարունակում է գերիշխող դիրք ունենալ քաղաքի կառույցների վրա։ 1939 թվականին շենքի ճակատամասի համար շնորհվել է Ամերիկայի ճարտարապետների ինստիտուտի մրցանակ[297]։
  • Մայր տաճար, կաթոլիկական գլխավոր եկեղեցին է Բուենոս Այրեսում։ Այն տեղակայված է քաղաքի կենտրոնում՝ Սան Նիկոլաս շրջանում՝ Մայիսյան հրապարակի մոտ։
  • Ազգային գրադարան, Արգենտինայի ամենամեծ գրադարանն է և կարևորագույններից մեկը Ամերիկա աշխարհամասում։
  • Օբելիսկ, կառուցվել է 1936 թվականի մայիսին, երբ նշվել է քաղաքի առաջին հիմնադրման 400-ամյակը։ Այն տեղակայված է Հանրապետական հրապարակի կենտրոնում՝ այն վայրում, որտեղ Բուենոս Այրեսում առաջին անգամ բարձրացվել է Արգենտինայի դրոշը։ Ընդհանուր բարձրությունը կազմում է 67 մետր, հիմքի մակերեսը՝ 49 մ²։ Այն նախագծվել է ճարտարապետ Ալբերտո Պրեբիշի կողմից և կառուցվել ընդամենը չորս շաբաթում։
  • Ջրային ընկերության պալատ (Պալասիո դե Ագուաս Կորիենտես, իսպ.՝ Palacio de Aguas Corrientes), տեղակայված է քաղաքի Բալվաներա շրջանում, 1989 թվականին հայտարարվել է ազգային պատմական հուշարձան։

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օդանավակայաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պիստարինիի անվան միջազգային օդանավակայան

Բուենոս Այրեսի միջազգային օդանավակայանը, որ պաշտոնապես կոչվում է Նախարար Պիստարինիի անվան միջազգային օդանավակայան, տեղակայված է Էսեյսա արվարձանում և հաճախ կոչվում է Էսեյսա միջազգային օդանավակայան։ Խորխե Նյուբերիի անվան օդանավակայանը տեղակայված է Պալերմո շրջանում և ծառայում է միայն ներքին փոխադրումների և դեպի Բրազիլիա, Չիլի, Պարագվայ և Ուրուգվայ կատարվող թռիչքների համար։ Ավելի փոքր Սան Ֆերնանդո օդանավակայանը ծառայում է միայն ընդհանուր նշանակության ավիացիայի համար։

Տեղական ճանապարհներ և մասնավոր մեքենաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավենիդա Խեներալ Պաս պողոտան Բուենոս Այրեսը բաժանում է Մեծ Բուենոս Այրեսից

Հետիոտների համար նախատեսված տարածքները, ինչպիսին է Ֆլորիդա փողոցը, մասամբ ազատ են ավտոմեքենաներից, մշտապես մարդաշատ են ու սպասարկվում են ավտոբոսներով ու մետրոյով։ Բուենոս Այրեսը մեծ մասամբ հետիոտների համար հասանելի քաղաք է, և նրա բնակիչները հիմնականում նախընտրում են օգտվել հասարակական տրանսպորտից։

Քաղաքի կենտրոնում տեղակայված երկու զուգահեռ պողոտաները թեթևացնում են երթևեկությունը և թույլ են տալիս ավելի հեշտ հասնել Մայիսյան հրապարակ։ Դեպի քաղաքի կենտրոն ձգվող և այնտեղից դուրս եկող պողոտաների մեծ մասը միակողմանի են և ունեն վեց կամ ավելի գծեր՝ համակարգչային ղեկավարմամբ կանաչ ալիքներով, որոնք թույլ են տալիս արագացնել երթևեկությունը ոչ պիկ ժամերին։

Քաղաքի գլխավոր պողոտաների թվում են 140 մետր լայնություն ունեցող Հուլիսի 9-ի պողոտան (Ավենիդա 9 դե Խուլիո[298], իսպ.՝ Avenida Nueve de Julio), ավելի քան 35 կմ երկարություն ունեցող Ռիվադավիա պողոտան[299] և Կորիենտես պողոտան՝ մշակույթի ու ժամանցի գլխավոր վայրերից մեկը։

1940-ական և 1950-ական թվականներին Խեներալ Պաս օղակաձև պողոտան, որ շրջապատում է քաղաքն ու այն առանձնացնում Բուենոս Այրես պրովինցիայից, և խճուղիները, որ տանում են դեպի նոր միջազգային օդանավակայան և դեպի հյուսիսային արվարձաններ, սկիզբ են դրել նոր դարաշրջանի Բուենոս Այրեսի երթևեկության պատմության մեջ։ Մեքենաների գնումը խրախուսող քաղաքականության շնորհիվ, որ անցկացվել է մասնավորապես Խուան Պերոնի (1955) և Արթուրո Ֆրոնդիսիի (1958-1922) ղեկավարության տարիներին, ավելացվել է մեքենաների քանակը. 1920-1957 թվականներին եղել է միջինը 30,000 մեքենա, 1970-ական թվականներին՝ շուրջ 250,000, 2008 թվականին՝ ավելի քան 600,000[300] ։ Ներկայում Բուենոս Այրեսում գրանցված է ավելի քան մեկ միլիոն տրանսպորտային միջոց (որ կազմում է Արգենտինայի տրանսպորտային միջոցների ընդհանուր քանակի շուրջ մեկ հինգերորդ մասը[301]։

Վճարովի ավտոմայրուղիներ են բացվել 1970-ական թվականների վերջին քաղաքապետ Օսվալդո Կակյատորի կողմից, որոնք թույլ են տալիս արագ հասնել քաղաքի կենտրոն և ներկայում օգտագործվում են օրական ավելի քան մեկ միլիոն տրանսպորտային միջոցների կողմից[302]։ Կակիատորեն կառուցել է նաև ֆինանսական շրջանի փողոցներ, որոնք ցերեկները փակ են մասնավոր մեքենաների համար։ Այնուամենայնիվ, խոշոր պողոտաների մեծ մասում առաջանում են խցանումներ պիկ ժամերին։ 1990-ական թվականների տնտեսական առաջընթացից հետո ռեկորդային թվով բնակիչներ ձեռք են բերել մեքենաներ, և ճանապարհների ծանրաբեռնվածությունն ավելի է մեծացել։

Հասարակական տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկաթուղի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Trenes Argentinos-ի Mitre Line գնացք Ռետիրո երկաթուղային կայարանում

Բուենոս Այրեսի մերձքաղաքային երկաթուղային համակարգն ունի յոթ գիծ.

  • Բելգրանո Նոտրե երկաթգիծ
  • Բելգրանո Սուր երկաթգիծ
  • Ռոկա երկաթգիծ
  • Սան Մարտին երկաթգիծ
  • Սարմիենտո երկաթգիծ
  • Միտրե երկաթգիծ
  • Ուրկիսա երկաթգիծ

Բուենոս Այրեսի մերձքաղաքային երկաթուղային համակարգը շատ ընդարձակ է. այն ամեն օր ավելի քան 1,3 մարդ է հասցնում Արգենտինայի մայրաքաղաք։ Այդ գնացքներն աշխատում են առավոտյան ժամը չորսից մինչև գիշերվա ժամը մեկը։ Բուենոս Այրեսի մերձքաղաքային երկաթուղին քաղաքը կապում է միջքաղաքային երկաթգծերի հետ դեպի Ռոսարիո ու Կորդովա, ինչպես նաև մայրաքաղաքային այլ շրջաններ։ Քաղաքի կենտրոնում գործում են չորս հիմնական տերմինելներ (Constitucion, Ռետիրո, Ֆեդերիկո Լակրոզե և Once) ինչպես միջքաղաքային, այնպես էլ քաղաքի ներսում ուղևորափոխադրումներ կատարելու համար։

Մերձքաղաքային երկաթուղին մեծ մասամբ վերահսկվում է պետական Trenes Argentinos ընկերության կողմից, սակայն Ուրկիսա երկաթգիծն ու Բելգրանո Նոտրե երկաթգիծը պատկանում են Metrovías և Ferrovías մասնավոր ընկերություններին համապատասխանաբար[303][304][305]։ Նախկինում բոլոր երկաթգծերը ղեկավարել է Ferrocarriles Argentinos ընկերությունը, որը մասնավորեցվել է 1993 թվականին։ Դրանից հետո երկաթուղու կառավարումն իրականացրել են մի քանի մասնավոր ընկերություններ, սակայն մի շարք խոշոր վթարներից հետո անցել է պետական վերահսկողության տակ[306][307]։

2013 թվականից համակարգում կատարվել են խոշոր ներդրումներ, և բոլոր երկաթգծերում (բացառությամբ Ուրկիսայի) կատարվել են վերանորոգման լայնամասշտաբ աշխատանքներ և կառուցվել նոր կայարաններ[308][309][310]։

Հեծանիվներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

EcoBici

2010 թվականի դեկտեմբերին քաղաքի ղեկավարությունը սկսել է հեծանիվների անվճար վարձակալման ծրագիր միայն գրանցմամբ։ Քաղաքում գործում են հեծանիվների վարձակալման 31 կետեր, որոնք հիմնականում տեղակայված են քաղաքի կենտրոնական շրջաններում։ Այդ կետերում կան ավելի քան 850 հեծանիվներ, որոնք կարելի է վերցնել և վերադարձնել ցանկացած այլ կետում մեկ ժամվա ընթացքում[311]։ 2013 թվականի տվյալներով՝ քաղաքում քաղաքում կառուցվել են 110 մ պահպանվող հեծանվային ուղիներ և ծրագրվում է կառուցվել ևս 100 կմ[312]։ 2015 թվականին հեծանիվների վարձակալումը դարձել է ավտոմատ, իսկ ծառայությունը դարձել է շուրջօրյա և դրանցից կարելի է օգտվել սմարթ քարտերի կամ բջջային հեռախոսների միջոցով։

Մետրո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի մետրոյի մուտքը Constitución հրապարակում

Բուենոս Այրեսի մետրոն (տեղացիների շրջանում հայտնի է որպես subte, որ subterráneo «մետրո» բառի կրճատ տարբերակն է) բարձր եկամուտ ունեցող համակարգ է, որ թույլ է տալիս հասնել քաղաքի տարբեր հատվածներ։ Այն բացվել է 1913 թվականին և ամենահին մետրոն է Հարավային կիսագնդում ու իսպանախոս աշխարհում։ Համակարգն ունի վեց ստորգետնյա և մեկ վերգետնյա գծեր, որ կոչվում են տառերով (A-ից E և H)։ Այն ունի 100 կայարան և 58,8 կմ երթուղի (ներառյալ պրեմետրոյի գիծը)[313]։ Մետրոյի ընդլայնման աշխատանքները շարունակվում են և նոր գծեր են անցկացվում դեպի քաղաքի այլ հատվածներ (նախատեսված է եղել 2011 թվականին դարձնել 89 կմ)։

A գիծը ամենահինն է (բացվել է 1913 թվականին), և կայարաններում պահպանվում է Հիասքանչ դարաշրջանի ձևավորումը, իսկ 1913 թվականի նախնական շարժական կազմը, որ կոչվում էր Las Brujas, հանվել է գծից 2013 թվականին։ Աշխատանքային օրերին ուղևորափոխադրումների քանակը կազմում է 1,7 մլն և ունի ավելանալու միտում[314][315]։ Ուղևորավարձը համեմատաբար էժան է, չնայած 2012 թվականի հունվարին քաղաքի իշխանություններն այն ավելացրել են 125%-ով։ Մեկ ուղևորությունը (գծերն անսահմանափակ անգամ փոխելու հնարավորությամբ) արժի AR$7,50, ինչը կազմում է մոտավորապես USD$0,45[316]։

Բուենոս Այրեսի մետրոյի մուտքը Մայիսյան հրապարակի մոտ

2013 թվականին կառուցվել են մի շարք նոր կայարաններ, որոնցից են Սան Խոսե դե Ֆլորեսն ու Սան Պեդրիտոն A գծում, Echeverría և Խուան Մանուել դե Ռոսասը B գծում, Hospitales կայարանը H գծում, ինչպես նաև H գիծը երկարացվել է դեպի հյուսիս և այլն[317][318]։ Հետագայում սկսվել է F գծի կառուցումը[319], ինչպես նաև նախատեսվել է կառուցել ևս երկուսը։

Տրամվայ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսն ունեցել է տրամվայի գծերի ընդարձակ համակարգ ավելի քան 857 կմ ընդհանուր երկարությամբ, սակայն 1960-ական թվականներին այն ապամոնտաժվել է հօգուտ ավտոբուսների։ Այնուամենայնիվ, հետագայում այդ գծերի մի մասը վերականգնվել է քաղաքի տարբեր հատվածներում։ Պրիմետրոն կամ E2 գիծն ունի 7,2 կմ երկարություն և միանում է մետրոյի E գծին Պլազա դե լոս Վիրեյս կայարանում ու հասնում մինչև Խեներալ Սավիո և Centro Cívico։ Այն ղեկավարվում է Metrovías ընկերության կողմից և պաշտոնապես բացվել է 1987 թվականի օգոստոսի 27-ին։

2007 թվականին Պուերտո Մադերոյում բացվել է 2 կմ երկարություն ունեցող ժամանակակից տրամվայի գիծ՝ Tranvía del Este, որտեղ գործում է երկու տրամվայ։ Սակայն այն հաջողություն չի ունեցել և փակվել է 2012 թվականի հոկտեմբերին[320]։

Ավտոբուսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետրոբուս, Paseo del Bajo

Բուենոս Այրեսում գործում են ավելի քա 150 ավտոբուսների գծեր, որ կոչվում են Կոլեկտիվո։ Այդ գծերից յուրաքանչյուրը պատկանում է առանձին ընկերության, որոնք մրցակցում են միմյանց հետ և գործում առանց պետական աջակցության[321]։ Հաճախականությամբ դրանք հավասարվում են այլ քաղաքների մետրոներին, սակայն ընդգրկում են ավելի մեծ տարածք, քան մետրոն։ Կոլեկտիվոները Բուենոս Այրսում չունեն հստակ ժամանակացույց, սակայն երթևեկում են չորս կամ շուրջ այդքան անգամ մեկ ժամում՝ կախված ավտոբուսային գծից և օրվա ժամից։ Լինելով էժան և ընդգրկելով մեծ տարածք՝ կոլեկտիվոները հասարակական տրանսպորտի ամենամեծ ժողովրդականություն վայելող տեսակն են Բուենոս Այրեսում[321]։

Բուենոս Այրեսում բացվել է արագ տրանզիտ իրականացնող ավտոբուսային համակարգ՝ Մետրոբաս, որի առաջին գիծը բացվել է 2011 թվականի մայիսի 31-ին, անցնում է Խուան Բ. Խուստոյի պողոտայով և ունի 21 կանգառ[322]։ Հետագայում ավելացվել են մի քանի այլ գծեր՝ բազմաթիվ կանգառներով[323]։

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արգենտինացիների շատ են սիրում ֆուտբոլ։ Բուենոս Այրեսը ֆուտբոլային ակումբների ամենամեծ խտությունն ունեցող քաղաքն է աշխարհում (ոչ քիչ, քան 24 պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ)[324], որի թիմերից շատերը հանդես են գալիս բարձրագույն լիգայում։ Ամենահայտնին «Բոկա Խունիորս» և «Ռիվեր Փլեյթ» ակումբների մրցակցութունն է, որն առավել հայտնի է որպես Սուպերկլասիկո։ Այդ երկու թիմերի խաղը դիտելն ընդգրկվել է The Observer-ի կողմից կազմված «50 մարզական երևույթ, որ պետք է անես մահվանից առաջ» ցանկում[324]։ Քաղաքի մյուս խոշոր ակումբներեն են՝ «Սան Լորենսո դե Ալմագրո», «Ատլետիկո Հուրական», «Վելես Սարսֆիլդ», «Չակարիտա Խունիորս», «Ֆերո Կարիլ Օեստե», «Ատլետիկո Նուևա Չիկագո», «Արգենտինոս Խունիորս»։

Դիեգո Մարադոնան, որ ծնվել է Բուենոս Այրես պրովինցիայի Լանուս Պարտիդո շրջանում, մեծ ճանաչում ունի որպես բոլոր ժամանակների մեծագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։ Նա իր կարիերան սկսել է «Արգենտինոս Խունիորս» ակումբում, հետագայում խաղացել «Բոկա Խունիորս» ակումբում, Արգենտինայի ազգային հավաքականում, ինչպես նաև այլ ակումբներում, որոնցից առավել հայտնի են իսպանական «Բարսելոնան» ու իտալական «Նապոլին»[325]։

Արգենտինայում են ծնվել պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտի մի շարք չեմպիոններ։ Կառլոս Մոնզոնը դարձել է աշխարհի չեմպիոն միջին քաշային կարգում (WBC, 1970-1974, 1976-1977, WBA, 1970-1977)[326]։ Բուենոս Այրեսում են բնակվել Կառոլինա Դուերը (աշխարհի նախկին չեմպիոն[327][328][329]), Մարկոս Մայդանան (աշխարհի ժամանակավոր չեմպիոն WBA վարկածով, 2009-2010, 2011), աշխարհի չեմպիոն առաջին կիսամիջին քաշային կարգում WBA վարկածով, 2011-2012), Օմար Նարվաեսը (աշխարհի չեմպիոն թեթևագույն քաշային կարգում WBO վարկածով, 2002-2009), чաշխարհի չեմպիոն երկրորդ թեթևագույն քաշային կարգում WBO վարկածով, 2010-2014), Լուկաս Մատիսոն (աշխարհի չեմպիոն առաջին կիսամիջին քաշային կարգում WBA վարկածով, 2018, աշխարհի ժամանակավոր չեմպիոն առաջին կիսամիջին քաշային կարգում WBC վարկածով, 2012-2013)։

Բուենոս Այրեսը երեք անգամ ներկայացրել է իր թեկնածությունը Ամառային օլիմպիական խաղերն անցկացնելու համար, սակայն 1956 թվականի Օլիմպիական խաղերի անցկացման համար պայքարում մեկ ձայնով պարտվել է Մելբուռնին, 1968 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերն անցկացվել են Մեխիկոյում, իսկ 2004 թվականինը՝ Աթենքում։ Բուենոս Այրեսը հյուրընկալել է առաջին Պանամերիկյան խաղերը (1951)[202] և մի քանի աշխարհի առաջնություններ, որոնց թվում եղել են 1950 և 1990 թվականների բասկետբոլի աշխարհի առաջնությունները, 1982 և 2002 թվականների տղամարդկանց վոլեյբոլի աշխարհի առաջնությունները և 1978 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը, որի հաղթող է ճանաչվել Արգենտինան՝ 1978 թվականի հունիսի 25-ին Estadio Monumental մարզադաշտում 3։1 հաշվով հաղթելով Նիդերլանդներին։ 2013 թվականի սեպտեմբերին Բուենոս Այրեսը հյուրընկալել է ՄՕԿ 125-րդ նստաշրջանը, որտեղ Տոկիոն ընտրվել է հյուրընկելալու 2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերը, իսկ Թոմաս Բախը դարձել է ՄՕԿ նոր նախագահ։ Բուենոս Այրեսը հայտ է ներկայացրել ընդունելու 2018 թվականի Ամառային պատանեկան օլիմպիական խաղերը[330]։ 2013 թվականի հուլիսի 4-ին ՄՕԿ-ն ընտրել է Բուենոս Այրեսը՝ որպես հյուրընկալող քաղաք[23]։ Բուենոս Այրեսը հյուրընկալել է նաև 2006 թվականի Հարավամերիկյան խաղերը։

Խուան Մանուել Ֆանխիոն հինգ անգամ հաղթել է Ֆորմուլա 1-ի աշխարհի առաջնություններում (1951, 1954, 1955, 1956, 1957 թվականներ) և այդ հաղթանակների քանակով զիջում է միայն Միխայել Շումախերին, որն աշխարհի չեմպիոն դարձել է յոթ անգամ։ Բուենոս Այրեսի Օսկար Ալֆրեդո Գալվեսի անվան մրցարշավարանը հյուրընկալել է Ֆորմուլա 1-ի 20 մրցումներ՝ որպես Արգենտինայի գրան պրի 1953 թվականից մինչև 1998 թվականը, սակայն դադարեցվել է ֆինանսական պատճառներով։

2009, 2010, 2011, 2015 թվականներին «Դակար» ավտոռալին սկսել և ավարտվել է Բուենոս Այրեսում։

Արգենտինայում ռեգբիի առաջին պաշտոնական խաղն անցկացվել է 1873 թվականին Բուենոս Այրեսի կրիկետի մարզադաշտում, որ տեղակայված էր Պալերմո շրջանում՝ ներկայիս Գալիլեո Գալիլեյ պլանետարիումի տեղում։ Բուենոս Այրեսի «Խագուարես» ակումբը, որ հիմնադրվել է 2015 թվականին, 2016 թվականից մասնակցում է Սուպեր Ռեգբիին։ Արգենտինայի ռեգբիի ազգային հավաքականը Բուենոս Այրեսում մասնակցում է միջազգային մրցաշարերի, ինչպիսին է Ռեգբիի առաջնությունը։

Ձիավարության ոլորտի հետ կապված Բուենոս Այրեսում գործում են Hipódromo Argentino de Palermo ձիարշավարանը, Campo Argentino de Polo պոլոյի մարզադաշտը։ Տարածված է պատո մարզաձևը՝ բասկետբոլի մի տեսակ, որ խաղում են ձիեր հեծած։ 1953 թվականին պատոն հայտարարվել է ազգային խաղ։

Բուենոս Այրեսում են ծնվել թենիսիստներ Գիլյերմո Վիլասն (մեծացել է Մար դել Պլատայում) ու Գաբրիելա Սաբատինին, որ եղել են լավագույններից մեկը 1970-ական ու 1980-ական թվականներին[202] և նպաստել Արգենտինայում թենիսի տարածմանը։ Բուենոս Այրեսում սիրված մարզաձևերից են նաև գոլֆը, բասկետբոլը և մականախաղը։

Էստադիո Մոնումենտալ Անտոնիո Վեսպուչիո Լիբերթին (հայտնի է որպես Մոնումենտալ) կարևորագույմ Օլիմպիական մարզադաշտերից մեկն է մայրցամաքում և հյուրընկալել է 1978 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ խաղը
Էստադիո Մոնումենտալ Անտոնիո Վեսպուչիո Լիբերթին (հայտնի է որպես Մոնումենտալ) կարևորագույմ Օլիմպիական մարզադաշտերից մեկն է մայրցամաքում և հյուրընկալել է 1978 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ խաղը


Հայտնի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսում ծնված հայտնի անձինք.

Միջազգային հարաբերություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քույր-քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսի քույր-քաղաքներն են[331].

Իբերոամերիկյան երկրների մայրաքաղաքների միություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բուենոս Այրեսն անդամակցում է Իբերոամերիկյան երկրների մայրաքաղաքների միությանը[342] 1982 թվականի հոկտեմբերի 12-ից։

Գործընկեր քաղաք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp
  2. Corsalini Claudio (February 4, 2017)։ «En la ‘Reina del Plata’, sólo el 3% de las calles tiene nombre de mujer»։ Perfil (Spanish)։ Վերցված է November 25, 2017 
  3. 3,0 3,1 Argentina: A Short History by Colin M. Lewis, Oneworld Publications, Oxford, 2002. 1-85168-300-3
  4. «Buenos Aires City»։ The American Heritage Dictionary of the English Language։ Boston: Houghton Mifflin Harcourt։ 2001։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 18 July 2011-ին 
  5. Wells, John C. (2008), Longman Pronunciation Dictionary (3rd տպ.), Longman, ISBN 9781405881180 
  6. «Ciudad Autónoma De Buenos Aires» (իսպաներեն)։ http://www.buenastareas.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  7. «Buenos Aires - Capital Federal - Argentina» (իսպաներեն)։ http://www.felizviaje.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  8. «Буэнос-Айрес, город»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  9. Juan de Matienzo. Gobierno del Peru. — Buenos Aires, 1910, p.VIII
  10. «Энциклопедия Вокруг света.»։ Энциклопедия Вокруг света։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2011 
  11. Ruiz Moreno Isidro (1986)։ La federalización de Buenos Aires: debates y documentos։ Buenos Aires: Buenos Aires: Hyspamerica։ ISBN 950-614-467-2 
  12. «The World According to GaWC 2010»։ Globalization and World Cities Research Network։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 October 2013-ին։ Վերցված է 15 April 2012 
  13. «The World According to GaWC 2012» (անգլերեն)։ 2014-01-13։ Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 13 
  14. Bart van Poll (2013-03-08)։ «Alpha, Beta and Gamma cities (updated 2013)» (անգլերեն)։ Spotted by Locals։ Վերցված է 2014 թ․ ապրիլի 13 
  15. «Western European Cities Top Quality of Living-ranking Mercer» 
  16. «2012 Quality Of Living Worldwide City Rankings Survey» (PDF)։ Mercer։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 December 2013-ին։ Վերցված է 27 June 2015 
  17. Cox Wendell։ «The Two Worlds of Buenos Aires»։ newgeography.com։ Վերցված է 18 January 2015 
  18. «México DF, Buenos Aires y San Pablo, los destinos turísticos favoritos»։ Infobae (իսպաներեն)։ Վերցված է 18 January 2015 
  19. «Buenos Aires Travel Guide»։ Travel + Leisure։ Վերցված է 2 May 2012 
  20. «Introduction to architecture in Buenos Aires»։ Lonely Planet։ 14 June 2011։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 18 January 2015-ին։ Վերցված է 18 January 2015 
  21. 21,0 21,1 «Buenos Aires History and Culture»։ Adventure Life։ Վերցված է 28 May 2012 
  22. «1978 FIFA World Cup» (անգլերեն)։ www.fifa.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-05-10-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  23. 23,0 23,1 «Buenos Aires elected as Host City for 2018 Youth Olympic Games»։ International Olympic Committee։ 4 July 2013։ Վերցված է 13 September 2013 
  24. Niebieskikwiat Natasha։ «Argentina fue elegida sede del G-20 para 2018»։ clarin.com 
  25. 25,0 25,1 «Origin of the name Buenos Aires»։ Todo Buenos Aires։ Վերցված է 18 January 2015 
  26. 26,0 26,1 «Nuestro Banderín» (իսպաներեն)։ Buenos Aires Rotary Club։ Վերցված է 18 January 2015 
  27. «Massimo Pittau – La Madonna di Bonaria di Cagliari e Buenos Aires»։ pittau.it 
  28. «Quel legame mariano tra Bonaria e Buenos Aires»։ avvenire.it 
  29. B. Martinez, Alberto (1889)։ Estudio topográfico é historia demografica de la ciudad de Buenos Aires։ Buenos Aires: Compañía Sud-Americana de Billetes de Banco։ էջ 14 
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 30,5 30,6 «Calendario Histórico – Segunda fundación de Buenos Aires» (իսպաներեն)։ Government of the Autonomous City of Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 24 October 2012-ին։ Վերցված է 9 February 2012 
  31. «Spanish Abbreviations»։ About.com։ Վերցված է 18 January 2015 
  32. «BA Abbreviation»։ allacronyms.com։ Վերցված է 18 January 2015 
  33. 1536 год в истории // Stankobiznes.RU
  34. «Aborígenes de la Argentina» (իսպաներեն)։ John D. Torres Barreto.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  35. «Pedro de Mendoza» (իսպաներեն)։ www.mendoza.edu.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  36. «Reseña Histórica de la Provincia» (իսպաներեն)։ Gobierno de la Provincia de Buenos Aires.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 31 января 2011 
  37. «Calendario Histórico — Segunda fundación de Buenos Aires» (իսպաներեն)։ Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  38. Historia argentina «Historia argentina» (իսպաներեն)։ Luis L. Domínguez։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  39. «Colección de obras y documentos relativos a la historia antigua y moderna del Río de La Plata, Volumen 3» (իսպաներեն)։ Pedro de Angelis։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  40. 40,00 40,01 40,02 40,03 40,04 40,05 40,06 40,07 40,08 40,09 40,10 «Buenos Aires y el país, págs 12-61, 80-82.» (իսպաներեն)։ Félix Luna։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  41. 41,0 41,1 41,2 Historia argentina «Breve Historia de los argentinos, de véase la bibliografía» (իսպաներեն)։ Félix Luna։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  42. «Primaria Presidecial» (իսպաներեն)։ www.heterogenesis.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 2011-09-24 
  43. «Buenos Aires 1536—2006, Historia urbana del Área Metropolitana» (իսպաներեն)։ de M. Gutman y J. E. Hardoy (véase la bibliografía)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 2011-09-24 
  44. «Государство: Вице-королевство Рио-де-ла-Плата с 1776 г. по 1810 г.» (իսպաներեն)։ http://states-world.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2011-09-24 
  45. 45,0 45,1 «Cronista Mayor de Buenos Aires Nº 54 (Julio de 2006)» (իսպաներեն)։ Instituto Histórico de la Ciudad de Buenos Aires.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  46. 46,0 46,1 «Bicentenario de la Reconquista de Buenos Aires» (իսպաներեն)։ Instituto Histórico de la Ciudad de Buenos Aires.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  47. Буэнос-Айрес // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого [и др.]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.
  48. «Buenos Aires y las provincias del Río de la Plata: desde su descubrimiento y conquista por los Españoles, Volumen 1 pág 96-102.» (իսպաներեն)։ Sir Woodbine Parish։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  49. «Registro estadístico de la provincia de Buenos Aires, Partes 1-2 pág. 46.» (իսպաներեն)։ Oficina de estadística general de la Provincia de Buenos Aires։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  50. 50,0 50,1 50,2 50,3 «Historia general de España y América: Emancipación y nacionalidades americanas pág 555—560» (իսպաներեն)։ Luis Suárez Fernández։ Վերցված է 2012-06-02 
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 51,4 «Biografía de Bernardino Rivadavia — El Historiador» (իսպաներեն)։ Felipe Pigna։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  52. 52,0 52,1 «Biografía de Bernardino Rivadavia, Compendio de Literatura Argentina. Emilio Alonso Criado.» (իսպաներեն)։ www.elhistoriador.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  53. «Biografía de Juan Manuel de Rosas» (իսպաներեն)։ Felipe Pigna։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  54. «Servicios y trámites» (իսպաներեն)։ Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 29 января 2011 
  55. ««Vómito Negro, Historia de la fiebre amarilla, en Buenos Aires de 1871» por» (իսպաներեն)։ Diego Howlin, Revista Persona.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  56. «Parque 3 de Febrero: Reseña Histórica» (իսպաներեն)։ Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  57. 57,0 57,1 57,2 57,3 «http://www.cedom.gov.ar/es/legislacion/institucional/limites/ Límites» (իսպաներեն)։ Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 15 июня 2010 
  58. [Villeco, Miguel Héctor. Cronologías para una historia de la ciudad de Buenos Aires. (1580—1996) «Villeco, Miguel Héctor. Cronologías para una historia de la ciudad de Buenos Aires. (1580—1996)»] (իսպաներեն)։ Buenos Aires, Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires, 2000, p. 23։ Վերցված է 15 июня 2010 
  59. «Буэнос-Айрес претендует на участие к Экспо-2023 (Видео)»։ ruargentina.com։ Վերցված է 2017-11-02 
  60. Romero, José Luis Breve Historia de la Argentina. (es) // 8. — Abril, 1987. — Т. X. La República Liberal (1880-1916). — С. 139. — ISBN 950-10-0072-9.
  61. «Efemerides 1 junio» (իսպաներեն)։ Portal la Tdf։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  62. Luqui Lagleyze, J. M. Breve Historia Arqueológica del Puerto de la Ciudad de Buenos Aires. 1536-1827. — Departamento de Estudios Históricos Navales de la Armada Argentina, 2005.
  63. Ruiz Moreno, H.; Cedrone, G. Titularidad y competencia sobre el puerto de la Ciudad de Buenos Aires. El conflicto entre la Nación y la Ciudad de Buenos Aires // La Ley. — 2005. — Т. 15.
  64. «El Cronista Comercial» (իսպաներեն)։ Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  65. «Comienza el Año del Bicentenario» (իսպաներեն)։ Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 6 ноября 2010 
  66. 66,0 66,1 «MEDIOS GRÁFICOS E HISTORIA. LA SEMANA ROJA DE 1909» (իսպաներեն)։ Martín Alejandro. Facultad de Periodismo y Comunicación Social (UNLP)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 6 ноября 2010 
  67. «La Semana Trágica — El Historiador, tomado de Los mitos de la historia argentina III, de [[Felipe Pigna]],» (իսպաներեն)։ Editorial Planeta, 2006.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-18-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  68. «la-red/premetro Subterráneos de Buenos Aires — Premetro» (իսպաներեն)։ Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 11 августа 2010 
  69. «Historia del Tranvía en Buenos Aires» (իսպաներեն)։ Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-18-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  70. «Avenida 9 de Julio. Historias de un ícono porteño» (իսպաներեն)։ Nora Sánchez Diario "Clarín"։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 14 ноября 2010 
  71. Susana Boragno El barrio de Villa Devoto y sus límites (3ª parte) (es) // Revista Devoto Historia. — Buenos Aires: Junta de Estudios históricos de Villa Devoto, апрель 2006. — № 9.
  72. «Población según los censos nacionales de 1895 a 2001 por provincia ordenadas por la cantidad de población en 2001» (իսպաներեն)։ INDEC.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-18-ին։ Վերցված է 14 ноября 2010 
  73. «Una duda histórica: no se sabe cuántos son los desaparecidos» (իսպաներեն)։ Clarín։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 16 октября 2003 
  74. «Cuando Drago se separó de Urquiza» (իսպաներեն)։ Eduardo Criscuolo։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-18-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  75. Historia «Historia» (իսպաներեն)։ www.ausa.com.ar։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  76. «Aniversario del atentado a la Embajada de Israel: 16 años sin encontrar los culpables de las 29 muertes» (իսպաներեն)։ Diario Perfil 17 մարտի, 2008։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-18-ին։ Վերցված է 3 февраля 2011 
  77. «A 16 años del atentado de la AMIA, renuevan el pedido de justicia» (իսպաներեն)։ Diario Los Andes 16 հուլիսի, 2010։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-18-ին։ Վերցված է 3 փետրվարի, 2011 
  78. «De la Rúa en toda la Capital» (իսպաներեն)։ La Nación 1 июля 1996։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-18-ին։ Վերցված է 19 июня 2010 
  79. 79,0 79,1 «Represión en Plaza de Mayo: una batalla con cinco muertos» (իսպաներեն)։ Clarín։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-18-ին։ Վերցված է 21 декабря 2001. 
  80. «Argentina» (իսպաներեն)։ www.cedom.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 2011. 
  81. Tribunal Oral en lo Criminal Nº 24 de la Ciudad de Buenos Aires [1] = Fallo de la Causa Nº 2517. Сapítulo XVI. Hechos probados del día 30 de diciembre de 2004. — 2009.
  82. «Macri le causó otro revés al kirchnerismo y gobernará la Ciudad hasta 2015» (իսպաներեն)։ Diario Clarín, июля 2011։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  83. «Paseo del Bicentenario» (իսպաներեն)։ Bicentenario.argentina.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 26 мая 2010 
  84. «Distancias» (իսպաներեն)։ Ministerio de Cultura. Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires.։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 11 июня 2011 
  85. «Cuenca del Plata»։ Borello.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 26 July 2013-ին։ Վերցված է 13 September 2013 
  86. «Geografia de Argentina»։ Argentinaxplora.com։ Վերցված է 13 September 2013 
  87. «Sitio oficial de turismo de la Ciudad de Buenos Aires | LA CIUDAD DE TODOS LOS ARGENTINOS» (իսպաներեն)։ Bue.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 21 February 2009-ին։ Վերցված է 13 September 2013 
  88. «Cuencas hidrográficas de la Región Metropolitana Buenos Aires»։ De los ríos no me río (իսպաներեն)։ TEMAS։ 2008։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-06-23-ին։ Վերցված է 2012-06-13 
  89. «El país tiene cinco zonas con riesgo sísmico»։ clarin։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 17 օգոստոսի, 2007 
  90. «Clima» (Spanish)։ Atlas Ambiental de Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 February 2014-ին։ Վերցված է 24 December 2015 
  91. Peel, M. C., Finlayson B. L., McMahon, T. A. (2007)։ «Updated world map of the Köppen−Geiger climate classification»։ Hydrol. Earth Syst. Sci. 11: 1633–1644։ ISSN 1027-5606։ doi:10.5194/hess-11-1633-2007 
  92. Pezza Alexandre, Simmonds Ian, Coelho Caio (2010)։ «The unusual Buenos Aires snowfall of July 2007»։ Atmospheric Science Letters (John Wiley & Sons) 11 (4): 249–254։ Bibcode:2010AtScL..11..249P։ doi:10.1002/asl.283։ Վերցված է 25 September 2015 
  93. 93,0 93,1 93,2 «Clima» (Spanish)։ Official Tourism site of Buenos Aires։ Վերցված է 24 December 2015 
  94. «Capítulo 2: Impacto en la Ciudad de Buenos Aires»։ Plan de Acción Buenos Aires 2030 (Spanish)։ Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 17 August 2012-ին։ Վերցված է 29 December 2015 
  95. 95,0 95,1 95,2 Blouet, 2010, էջ 391
  96. 96,0 96,1 96,2 96,3 «Caracteristicas Climaticas de la Ciudad de Buenos Aires» (Spanish)։ Servicio Meteorológico Nacional։ Վերցված է 29 May 2017 
  97. 97,0 97,1 «El Verano en la Ciudad de Buenos Aires» (Spanish)։ Servicio Meteorológico Nacional։ Վերցված է 3 January 2016 
  98. «Viento Pampero» (Spanish)։ Servicio Meteorológico Nacional։ Վերցված է 2 January 2016 
  99. 99,0 99,1 99,2 «El Invierno en la Ciudad de Buenos Aires» (Spanish)։ Servicio Meteorológico Nacional։ Վերցված է 24 December 2015 
  100. «Atlas Ambiental de Buenos Aires»։ AABA (Spanish)։ 19 April 2010։ Վերցված է 19 April 2010 
  101. Bejaran R., Camilloni I. (2003)։ «Objective method for classifying air masses: an application to the analysis of Buenos Aires' (Argentina) urban heat island intensity»։ Theoretical and Applied Climatology (Springer-Verlag) 74 (1–2): 93–103։ Bibcode:2003ThApC..74...93B։ doi:10.1007/s00704-002-0714-4։ Վերցված է 12 March 2016 
  102. «Buenos Aires sees rare snowfall»։ BBC News։ 10 July 2007։ Վերցված է 24 January 2008 
  103. «Buenos Aires gets first snow since 1918»։ USA Today։ 9 July 2007։ Վերցված է 24 January 2008 
  104. «Buenos Aires»։ Encyclopædia Britannica։ Վերցված է 3 January 2016 
  105. Barros Vicente, Menéndez Angel, Natenzon Claudia, Kokot Roberto, Codignotto Jorge, Re Mariano, Bronstein Pablo, Camilloni Inés (2006)։ «Vulnerability to floods in the metropolitan region of Buenos Aires under future climate change»։ AIACC Working Paper No. 26։ Assessments of Impacts and Adaptations to Climate Change (AIACC)։ Վերցված է 13 March 2016 
  106. Kreimer, 2000, էջ 28-29
  107. Kreimer, 2000, էջ 32
  108. Kreimer, 2000, էջ 36
  109. «Estadísticas Climatológicas Normales - período 1981-2010» (Spanish)։ Servicio Meteorológico Nacional։ Վերցված է February 23, 2018 
  110. «Station 87585 Buenos Aires Observatorio»։ Global station data 1961–1990—Sunshine Duration։ Deutscher Wetterdienst։ Վերցված է 12 January 2016 
  111. The World Meteorological Organization Station ID for Buenos Aires Observatorio is 87585 Use this station ID to locate the sunshine duration
  112. 112,0 112,1 «Construcción de viviendas y saneamiento de barrios» (իսպաներեն)։ http://www.estrucplan.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  113. sustainablecitiesnetwork (13 July 2011)։ «How much green space does your city have?»։ wordpress.com 
  114. «Archived copy»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 22 May 2014-ին։ Վերցված է 2014-05-01 
  115. 115,0 115,1 115,2 «Constitución y símbolos» (իսպաներեն)։ www.buenosaires.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 10 января 2011 
  116. «"El nuevo escudo de la Ciudad, sin el puerto"» (իսպաներեն)։ www.larazon.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-06-09-ին։ Վերցված է 2012 
  117. «"Sustituyen el Escudo oficial de la Ciudad de Buenos Aires"» (իսպաներեն)։ palermonline.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-06-09-ին։ Վերցված է 2012 
  118. «"Polémica: en el nuevo escudo la Ciudad se queda sin puerto"» (իսպաներեն)։ Clarin։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-06-09-ին։ Վերցված է 2012 
  119. Qué dice la Ley Cafiero «Macri le causó otro revés al kirchnerismo y gobernará la Ciudad hasta 2015» (իսպաներեն)։ Diario Clarín, 31 июля 2011։ Վերցված է 27 ноября 2010 
  120. Esta Ley nacional es llamada comúnmente Ley Cafiero, por el senador que la impulsó en su momento. Infobae, 29 de junio de 2007 ().
  121. 121,0 121,1 Ley Nº 24.588 «Macri le causó otro revés al kirchnerismo y gobernará la Ciudad hasta 2015» (իսպաներեն)։ Diario Clarín, июля 2011։ Վերցված է 2012-06-02 
  122. Ciudad Autónoma de Buenos Aires (1 October 1996)։ «Constitución de la Ciudad Autónoma de Buenos Aires» (Spanish)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 22 January 2008-ին։ Վերցված է 13 December 2007 
  123. «''Infobae'': Qué dice la Ley Cafiero» (Spanish)։ Infobae.com։ 30 January 2011։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 28 March 2012-ին։ Վերցված է 2 May 2012 
  124. «Crearon la Policía Metropolitana y estaría en la calle a fines de 2009» (իսպաներեն)։ www.clarin.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 23 сентября 2010 
  125. «Debutó la Policía Metropolitana en la Ciudad» (իսպաներեն)։ www.clarin.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 5 февраля 2010 
  126. Senate of the Nation. Retrieved 5 July 2017.
  127. Ann Breen and Dick Rigby, The New Waterfront: A Worldwide Urban Success Story – McGraw-Hill Professional
  128. 128,0 128,1 «Censo 2010»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 September 2015-ին։ Վերցված է 20 October 2015 
  129. «Censo 2010 Argentina»։ www.censo2010.indec.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 8 October 2015-ին։ Վերցված է 20 October 2015 
  130. «Indec:Instituto Nacional De Estadistica Y Censos De La Republica Argentina»։ Indec.mecon.ar?censo2001s2_2։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 14 September 2016-ին։ Վերցված է 1 June 2011 
  131. 131,0 131,1 «2001 Census»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 13 November 2009-ին։ Վերցված է 9 August 2009 
  132. «Buenos Aires Statistical Monthly, June 2008»։ Buenosaires.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 September 2009-ին։ Վերցված է 9 August 2009 
  133. «Four million live in poverty in metropolitan Buenos Aires»։ En.mercopress.com։ Վերցված է 9 August 2009 
  134. 134,0 134,1 «Atlas Ambiental de Buenos Aires» (իսպաներեն)։ www.atlasdebuenosaires.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 27 сентября 2010 
  135. Government of Buenos Aires. Retrieved 7 August 2006.
  136. «Где жить в Буэнос-Айресе»։ ruargentina.com։ Վերցված է 2017-11-02 
  137. 'Buenos Aires con quince comunas' by Pedro Lipcovich, Página/12, 2 September 2005
  138. Enrique Oteiza y Susana Novick sostienen que "la Argentina desde el siglo XIX, al igual que Australia, Canadá o Estados Unidos, se convierte en un país de inmigración, entendiendo por esto una sociedad que ha sido conformada por un fenómeno inmigratorio masivo, a partir de una población local muy pequeña." (Oteiza, Enrique; Novick, Susana. Inmigración y derechos humanos. Política y discursos en el tramo final del menemismo. in línea]. Buenos Aires: Instituto de Investigaciones Gino Germani, Facultad de Ciencias Sociales, Universidad de Buenos Aires, 2000 (IIGG Documentos de Trabajo, N° 14): http://www.iigg.fsoc.uba.ar/docs/dt/dt14.pdf) Archived 31 May 2011 at the Wayback Machine.; Ribeiro, Darcy. Las Américas y la Civilización (1985). Buenos Aires:EUDEBA, pp. 449 ss.; José Luis Romero (Romero, José Luis. "Indicación sobre la situación de las masas en Argentina (1951)", in La experiencia argentina y otros ensayos, Buenos Aires: Universidad de Belgrano, 1980, p. 64)
  139. «Buenos Aires Introduction»։ Geographia.com։ Վերցված է 9 August 2009 
  140. Solberg Carl (May 1969)։ «Immigration and Urban Social Problems in Argentina and Chile, 1890–1914»։ The Hispanic American Historical Review (Duke University Press) 49 (2): 215–232։ JSTOR 2510818։ doi:10.2307/2510818 
  141. «European Emigration to Argentina»։ Casahistoria.net։ 17 July 2009։ Վերցված է 9 August 2009 
  142. Weiner Rebecca։ «The Virtual Jewish History Tour – Argentina»։ Վերցված է 9 January 2008 
  143. 143,0 143,1 143,2 «Colectividad China y Taiwanesa» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 23 September 2015-ին։ Վերցված է 2 April 2015 
  144. Rodiño Silvia (6 March 2006)։ «El secreto de los negocios chinos» (Spanish)։ Clarín. Clarín Group։ Վերցված է 2 April 2015 
  145. «Colectividad Japonesa» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 28 October 2014-ին։ Վերցված է 2 April 2015 
  146. «Colectividad Coreana» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 28 March 2015-ին։ Վերցված է 2 April 2015 
  147. 147,0 147,1 147,2 147,3 «Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010: Pueblos Originarios: Región Metropolitana: Serie D No (Spanish)։ INDEC։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 8 December 2015-ին։ Վերցված է 5 December 2015 
  148. «Cuadro P42-P. Ciudad Autónoma de Buenos Aires. Población afrodescendiente en viviendas particulares por sexo, según grupo de edad. Año 2010» (Spanish)։ INDEC։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 8 December 2015-ին։ Վերցված է 5 December 2015 
  149. 149,0 149,1 (Իսպաներեն) Los ateos siguen en alza y ya son la segunda ‘religión’ – Diario Perfil – Domingo 14 de diciembre de 2008
  150. «Presentación de PowerPoint» (PDF)։ Վերցված է 9 August 2009 
  151. «Русский храм в Буэнос-Айресе: К столетию со времени освящения»։ http://zarubezhje.narod.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  152. «Buenos Aires Argentina Temple» (անգլերեն)։ http://www.ldschurchtemples.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  153. «Santa María del Patrocinio en Buenos Aires» (անգլերեն)։ www.gcatholic.org։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-16-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  154. «Arquidiócesis de Buenos Aires» (իսպաներեն)։ Официальный вебсайт Архиепархии Буэнос-Айреса։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2011 
  155. Радио Ватикана։ «Папа рассказал СМИ, почему он выбрал себе имя Франциск, и объяснил, кто главный в Церкви»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-21-ին։ Վերցված է 2013-03-16 
  156. Margolin Dovid (29 June 2015)։ «Day School Gets High Marks for Turning the Jewish Educational Tide in Buenos Aires»։ Chabad.org։ Buenos Aires: Chabad-Lubavitch Media Centre 
  157. «World Jewish Population» (անգլերեն)։ www.simpletoremember.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  158. «Metropolitan Areas with Largest Core Jewish Populations, 1/1/2010» (անգլերեն)։ www.jewishdatabank.org։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  159. «Jewish Community» (անգլերեն)։ www.jewishvirtuallibrary.org։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  160. «Once, el barrio judío de Buenos Aires, ayer y hoy» (իսպաներեն)։ Sebastian Scherman։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-26-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  161. «Largest Mosque in Latin America Opens»։ Beliefnet։ Վերցված է 12 February 2016 
  162. «Se inaugura la mezquita más grande de Sudamérica» (իսպաներեն)։ clarin։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-26-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  163. «Islam en Buenos Aires» (իսպաներեն)։ www.webislam.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-26-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  164. «Centro Islámico de la República Argentina» (իսպաներեն)։ Centro Islámico de la República Argentina։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-26-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  165. «Organización Islámica Argentina» (իսպաներեն)։ Organización Islámica Argentina։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-26-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  166. «Economía» (Spanish)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 25 March 2009-ին։ Վերցված է 22 January 2010 
  167. «Distribution of Gross Value Added by jurisdiction and economic activity» (Spanish)։ Producto Bruto Geografico։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 13 March 2008-ին։ Վերցված է 22 January 2010 
  168. «City Mayors reviews the richest cities in the world in 2005»։ Citymayors.com։ 11 March 2007։ Վերցված է 5 May 2009 
  169. «Anuario Estadístico de la Ciudad de Buenos Aires 2006» (իսպաներեն)։ www.buenosaires.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  170. Александр Соловский (2011-27-08)։ «Минимальная зарплата в Аргентине увеличена до $550»։ ria.ru։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-13 
  171. «'Informe Argentino Sobre Desarrollo Humano'»։ Web.archive.org։ 9 October 2007։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 9 October 2007-ին։ Վերցված է 9 August 2009 
  172. «Puerto Buenos Aires: Estadísticas»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 6 July 2011-ին 
  173. «Dock Sud»։ World Port Source։ Վերցված է 2 May 2012 
  174. McDonnell Patrick J. (19 July 2008)։ «Argentina ends grain tax hike»։ Los Angeles Times։ Արխիվացված օրիգինալից 3 August 2008-ին։ Վերցված է 19 July 2008 
  175. 175,0 175,1 175,2 «City of Buenos Aires Statistical Annual (2008)»։ Buenosaires.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 19 September 2009-ին։ Վերցված է 9 August 2009 
  176. «abril 2008 para pdf.indd» (PDF)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 24 October 2012-ին։ Վերցված է 9 August 2009 
  177. «Sector comercial (comercio mayorista, minorista y reparaciones). Puestos de trabajo (totales y relación Ciudad de Buenos Aires/Argentina, %), ingreso medio mensual (pesos) y variación interanual (%). Ciudad de Buenos Aires y Argentina. Años 2009/2011» (իսպաներեն)։ http://www.buenosaires.gob.ar/։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  178. Мария Абакумова: «Капитальный базар: стоит ли закрывать городские рынки». Forbes.ru, 16.10.2013
  179. «Comercios en Buenos Aires» (իսպաներեն)։ www.buenosairesguias.com.ar։ Վերցված է 2012-06-02 
  180. «Producto Bruto Geográfico a precios de productor y Valor Agregado Bruto a precios básicos.» (իսպաներեն)։ Anuario Estadístico de la Ciudad de Buenos Aires 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  181. «АРГЕНТИНА - ОБЩИЕ СВЕДЕНИЯ»։ www.latin.ru։ 2002։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-10-08 
  182. «АРГЕНТИНА - ОБЩИЕ СВЕДЕНИЯ»։ http://ahargentina.narod.ru։ 2002։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-10-08 
  183. «Машиностроение»։ http://www.argentine.ru։ 2012-10-08։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-08-17-ին։ Վերցված է 2012-10-08 
  184. ««Crean una empresa estatal que se encargará del servicio de agua»» (իսպաներեն)։ Clarín, 22 марта 2006։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  185. «AySA-El sistema de provisión de agua potable» (իսպաներեն)։ www.aysa.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  186. «AySA — Planta potabilizadora Gral. San Martín» (իսպաներեն)։ www.aysa.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  187. «AySA — Planta potabilizadora Gral. Belgrano» (իսպաներեն)։ www.aysa.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  188. «Endesa Costanera: Presentación» (իսպաներեն)։ www.endesacostanera.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  189. «Anuario Estadístico 2006. Capítulo 13: Servicios públicos. [Cuadro 13.10].» (իսպաներեն)։ www.buenosaires.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  190. «Argentina Internet Usage» (անգլերեն)։ www.internetworldstats.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  191. «Accesos a Internet» (իսպաներեն)։ www.indec.mecon.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  192. «La "ñ" llegó a internet» (իսպաներեն)։ www.infobae.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  193. «Zonas de recolección» (իսպաներեն)։ Gobierno de la Ciudad de Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  194. Según Encuesta Anual de Hogares 2004
  195. «Presupuesto 2011» (PDF)։ Վերցված է 25 February 2011 
  196. 'Paris of the South' Archived 23 July 2012 at Archive.is by Kenneth Bagnell, Canoe travel, 7 March 2005.
  197. Entertainment boom hits Buenos Aires by Charles Newbery, Variety.com. Posted: Sat., 25 June 2011, 4:00 am PT
  198. [2] La Nacion, 2014.
  199. "Cristina inaugura el Centro Cultural Néstor Kirchner", Perfil, 21 May 2015
  200. "Las impactantes fotos del Centro Cultural Néstor Kirchner", Ambito Financiero, 20 May 2015
  201. "La obra faraónica del legado cultural K", Los Andes, 31 May 2015
  202. 202,0 202,1 202,2 202,3 Time Out Guide: Buenos Aires, Cathy Runciman & Leticia Saharrea (eds), Penguin Books, London, 2001. 0-14-029398-1
  203. 203,0 203,1 Beioley Kate (22 August 2012)։ «Top 5 Ways to Blend in as a Porteño»։ The Argentina Independent։ Վերցված է 12 December 2016 
  204. Lewis Nouwen, 2013. p.121
  205. Lewis Nouwen, 2013. p.122
  206. Rojas-Mix, 1991. p. 57
  207. Rojas-Mix, 1991. p. 60
  208. 208,0 208,1 Rojas-Mix, 1991. p. 61
  209. Pablos Gustavo։ «Identidad y migraciones: Entrevista a Alejandro Grimson» (Spanish)։ Goethe-Institut։ Վերցված է 12 December 2016 
  210. 210,0 210,1 Smink Veronica (20 October 2015)։ «¿Por qué los latinoamericanos hacen tantos chistes sobre los argentinos?» (Spanish)։ BBC Mundo։ Վերցված է 12 December 2016 
  211. 211,0 211,1 Pérez Cristina (26 April 2016)։ «"El problema de los argentinos es que tenemos un enorme complejo de inferioridad" (no el ego)» (Spanish)։ BBC Mundo։ Վերցված է 12 December 2016 
  212. 212,0 212,1 212,2 Bredow Susan (20 June 2015)։ «Best Art in Buenos Aires»։ Herald Sun։ The Herald and Weekly Times։ Վերցված է 3 February 2016 
  213. Bernhardson Wayne (14 October 2008)։ Moon Buenos Aires։ Avalon Travel։ էջ 136։ ISBN 978-1566919913 
  214. Chesterton Matt (August 2014)։ «Best Art in Buenos Airespast»։ Travel + Leisure։ Time Inc.։ Վերցված է 3 February 2016 
  215. «Museos de la ciudad» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Վերցված է 3 February 2016 
  216. «La Noche de los Museos» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Վերցված է 3 February 2016 
  217. «Free Things to Do in Buenos Aires»։ National Geographic։ Վերցված է 3 February 2016 
  218. Battistozzi Ana María (August 2005)։ «La ciudad: arte y utopías» (Spanish)։ Centro Virtual de Arte Argentino։ Վերցված է 18 November 2016 
  219. Babino Malena (September 2007)։ «El grupo de París» (Spanish)։ Centro Virtual de Arte Argentino։ Վերցված է 18 November 2016 
  220. Battiti Florencia, Mezza Cintia (August 2006)։ «La Boca Artists»։ Centro Virtual de Arte Argentino։ Վերցված է 18 November 2016 
  221. 221,0 221,1 221,2 Calatrava Almudena (5 June 2013)։ «Argentina Welcomes Street Art, Buenos Aires Is Canvass For International Artists, Muralists»։ The Huffington Post։ TheHuffingtonPost.com, Inc.։ Վերցված է 3 February 2016 
  222. 222,0 222,1 McFarlane Nyree (28 April 2015)։ «The street art of Buenos Aires»։ stuff.co.nz։ Վերցված է 3 February 2016 
  223. Gorski Alana (24 January 2016)։ «El arte callejero se expande por la Ciudad de Buenos Aires»։ Infobae։ Վերցված է 3 February 2016 
  224. «El street art de Buenos Aires seduce al mundo»։ Clarín։ Clarín Group։ 21 June 2013։ Վերցված է 3 February 2016 
  225. Komi Kallinikos Christina (2003)։ La ciudad literaria, portador material e inmaterial de memoria։ Revista del Centro de Letras Hispanoamericanas (Spanish) 12 (15) (Mar del Plata, Argentina: National University of Mar del Plata)։ Վերցված է 5 February 2016 
  226. 226,0 226,1 226,2 226,3 Goñi Uki (20 June 2015)։ «A novel oasis: why Argentina is the bookshop capital of the world»։ The Guardian։ Guardian News and Media Limited։ Վերցված է 2 February 2016 
  227. https://www.theguardian.com/world/2015/jun/19/argentina-books-bookstores-reading
  228. http://www.worldcitiescultureforum.com/data/number-of-bookshops-per-100.000-population
  229. «Top shelves»։ The Guardian։ Guardian News and Media Limited։ 11 January 2008։ Վերցված է 3 February 2016 
  230. «Buenos Aires Book Fair»։ Fundación El Libro։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2 March 2016-ին։ Վերցված է 3 February 2016 
  231. «Napolitanos y porteños, unidos por el acento»։ Lanacion.com.ar։ Վերցված է 13 September 2013 
  232. A sense of where you were
  233. «History of Mundo Lingo»։ mundolingo.org։ 2017։ Վերցված է 5 November 2017 
  234. 234,0 234,1 234,2 234,3 234,4 234,5 The Harvard Dictionary of Music։ Belknap Press։ 28 November 2003։ էջեր 53–54։ ISBN 978-0674011632 
  235. 235,0 235,1 «Tanguerías, milongas y clases de tango» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Վերցված է 8 February 2016 
  236. «Compositores» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 14 February 2016-ին։ Վերցված է 8 February 2016 
  237. «Tango on UNESCO world heritage list»։ Huffington Post։ 30 September 2009։ Վերցված է 1 June 2011 
  238. Moonpark Archived 2012-03-25 at the Wayback Machine.
  239. «Buenos Aires a puro jazz»։ ArgentJazz 
  240. 240,0 240,1 Sendrós Paraná։ «Historia del Cine Argentino (1896–1945)» (Spanish)։ El Sur del Sur։ Վերցված է 29 February 2016 
  241. 241,0 241,1 241,2 241,3 241,4 «Cultura: Cine» (Spanish)։ Presidency of the Argentine Nation։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 6 March 2016-ին։ Վերցված է 29 February 2016 
  242. Ростоцкая Л. В. Из истории кинематографии Аргентины // Культура Аргентины / Кузьмищев В. А.. — М.: Наука, 1977. — С. 282. — 367 с. — 14 400 экз.
  243. Sendrós Paraná։ «El Cine Argentino (1945–1995)» (Spanish)։ El Sur del Sur։ Վերցված է 29 February 2016 
  244. «Museo del Cine: Historia» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Վերցված է 29 February 2016 
  245. «Un festival en constante crecimiento» (Spanish)։ Government of the City of Buenos Aires։ Վերցված է 29 February 2016 
  246. Espsäter María M. (8 August 2014)։ Uruguay Focus: Includes Montevideo, Punta del Este, Colonia del Sacramento։ Footprint Travel Guides։ էջ 92։ ISBN 978-1909268722 
  247. Davies Catherine, Owen Hilary, Brewster Claire (3 January 2007)։ South American Independence: Gender, Politics, Text։ Oxford University Press։ էջ 266։ ISBN 978-1846316845 
  248. Greenberg Arnold, Tristan Linda (1999)։ Buenos Aires and the Best of Argentina Alive!։ Hunter Publishing։ էջ 1992։ ISBN 1556508816 
  249. «BAFWeek cumple 10 años»։ Vos.lavoz.com.ar։ Վերցված է 2 May 2012 
  250. Roberts Mhairi (6 July 2011)։ «Top 5 Argentine Fashion Designers»։ The Argentina Independent։ Վերցված է 1 September 2016 
  251. New York Regains Fashion Capital Crown from Milan Archived 14 May 2012 at the Wayback Machine. Global Language Monitor Retrieved 11 November 2010
  252. London Overtakes New York as Top Global Fashion Capital Global Language Monitor Retrieved 17 August 2011
  253. «Buenos Aires, Argentina appointed UNESCO City of Design»։ Portal.unesco.org։ Վերցված է 2 May 2012 (չաշխատող հղում)
  254. «Buenos Aires: UNESCO City of Design» (PDF)։ Վերցված է 2 May 2012 
  255. «Llega BAIFFF, el Primer Festival de Fashion Films de la Argentina»։ Gobierno de la Ciudad Autónoma de Buenos Aires։ 7 April 2015։ Վերցված է 1 September 2016 
  256. «La Ciudad de MODA»։ Gobierno de la Ciudad Autónoma de Buenos Aires։ March 2016։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2016-02-16-ին։ Վերցված է 1 September 2016 
  257. 257,0 257,1 257,2 «Barrios, distritos y eventos»։ Autonomous City of Buenos Aires։ Վերցված է 18 August 2015 
  258. 258,0 258,1 Froggatt Charles (21 June 2007)։ A Hedonist's Guide to Buenos Aires։ HG2։ էջ 175։ ISBN 978-1905428083 
  259. «Datos del medio - Clarín» (իսպաներեն)։ Instituto Verificador de Circulaciones։ 2011-18-08։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2012-10-23-ին։ Վերցված է 2012-06-13 
  260. «tvpublica» (իսպաներեն)։ www.tvpublica.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  261. «telefe» (իսպաներեն)։ www.telefenoticias.com.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  262. «El Trece» (իսպաներեն)։ http://www.eltrecetv.com.ar/։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  263. «Anuario Estadístico 2006. Capítulo 13: Servicios públicos. [Cuadro 13.13].» (իսպաներեն)։ www.buenosaires.gov.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-02-01-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  264. «Radio y Televisión» (իսպաներեն)։ www.mibuenosairesquerido.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  265. «La historia de la radio en la Argentina» (իսպաներեն)։ clarin։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  266. Portal Oficial de Turismo de Buenos Aires: Arquitectura Archived 27 September 2011 at the Wayback Machine. (Spanish)
  267. Clarín.com "Celebran hoy los 100 años de la cripta del Santísimo Sacramento" 23 June 2011
  268. «Palacio Barolo»։ Pbarolo.com.ar։ Վերցված է 15 September 2011 
  269. Reina Laura (3 January 2006)։ «El Kavanagh y sus 70 años de historias» [The Kavanagh and its 70 years of stories]։ La Nación (Spanish) (Buenos Aires)։ Վերցված է 1 December 2013։ «El mismo año de su construcción, que terminó en 1936, el Kavanagh obtuvo el Premio Municipal de Casa Colectiva y de Fachada y, en 1939, recibió similar distinción del American Institute of Architects.» 
  270. Reina Laura (3 January 2006)։ «El Kavanagh y sus 70 años de historias» [The Kavanagh and its 70 years of stories]։ La Nación (Spanish) (Buenos Aires)։ Վերցված է 1 December 2013։ «El único pedido que les hizo a los arquitectos Gregorio Sánchez, Ernesto Lagos y Luis María De la Torre fue que el edificio, cuya entrada principal se encuentra en Florida 1065, tapara la basílica.» 
  271. «Edificio Kavanagh» [Kavanagh Building]։ Comisión Nacional de Museos y de Monumentos y Lugares Históricos (Spanish)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 December 2013-ին։ Վերցված է 1 December 2013։ «Esta obra fue encargada por la Sra. Corina Kavanagh al estudio de los arquitectos Gregorio Sánchez, Ernesto Lagos y Luis María De la Torre, con el requerimiento de que se construyera un edificio para rentas.» 
  272. Reina Laura (3 January 2006)։ «El Kavanagh y sus 70 años de historias» [The Kavanagh and its 70 years of stories]։ La Nación (Spanish) (Buenos Aires)։ Վերցված է 11 April 2014։ «Sólo tuvo que esperar 14 meses para habitarlo, ya que ése fue el tiempo que demoraron los constructores para finalizar el rascacielos, todo un récord para la época.» 
  273. Novillo Pablo (30 December 2008)։ «Venden el piso 14 del edificio Kavanagh: el más caro de la Ciudad» [The 14th floor of the Kavanagh building is up for sale: the most expensive in the city]։ Clarín (Spanish) (Buenos Aires)։ Վերցված է 11 April 2014։ «El edificio, inaugurado en 1936, fue hecho a pedido de Corina Kavanagh, una millonaria de ascendencia irlandesa que a los 39 años vendió dos estancias y mandó a levantar esta mole de 120 metros de alto que durante años fue rascacielos más alto de Latinoamérica.» 
  274. Reina Laura (3 January 2006)։ «El Kavanagh y sus 70 años de historias» [The Kavanagh and its 70 years of stories]։ La Nación (Spanish) (Buenos Aires)։ Վերցված է 1 December 2013։ «Con sus 120 metros de altura máxima (posee cinco alas yuxtapuestas, con un total de 31 pisos) superó los 90 metros del Palacio Barolo, su antecedente en cuanto a mayor porte, y fue el primero que contó con aire acondicionado central.» 
  275. Fernández Roxana (23 April 1999)։ «El Kavanagh, entre los protegidos» [The Kavanagh, among the protected]։ Clarín (Spanish) (Buenos Aires)։ Վերցված է 1 December 2013։ «Entre ellos están el edificio Kavanagh y el conjunto urbano marplatense integrado por el Hotel Provincial, el Casino, el Torreón del Monje, el muelle de pesca, la Rambla, las recovas y la plaza Colón.» 
  276. «Edificio Kavanagh» [Kavanagh Building]։ Comisión Nacional de Museos y de Monumentos y Lugares Históricos (Spanish)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 3 December 2013-ին։ Վերցված է 1 December 2013։ «Fecha 1999-04-15» 
  277. «Torre Repsol YPF» (անգլերեն)։ www.emporis.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-05-23-ին։ Վերցված է 2011-06-23 
  278. «Clarín article»։ Clarin.com։ 14 December 2006։ Վերցված է 9 August 2009 
  279. «Intercambio con universidades extranjeras | Facultad de Derecho – Universidad de Buenos Aires»։ Derecho.uba.ar։ Վերցված է 13 September 2013 
  280. «Facultad de Ingeniería – Universidad de Buenos Aires»։ Fi.uba.ar։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 20 September 2013-ին։ Վերցված է 13 September 2013 
  281. «La UBA apuesta al intercambio académico»։ Portal.educ.ar։ Վերցված է 13 September 2013 
  282. «Medio millón de pasajeros ya viajó en el Bus Turístico» (Spanish)։ Clarin.com։ 21 July 2011։ Վերցված է 13 September 2013 
  283. «www.wttc.travel»։ www.wttc.travel։ Վերցված է 13 September 2013 
  284. Buenos Aires was also voted world's best South American city of fashion Travel + Leisure Magazine worldsbest/2008 Retrieved on 9 July 2008 Archived 27 July 2009 at the Wayback Machine.
  285. «Buenos Aires: a City's Power and Promise»։ Smithsonian Magazine։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2 February 2013-ին։ Վերցված է 2 May 2012 
  286. http://www.lanacion.com.ar/1074260-la-ciudad-con-mas-teatros-del-mundo
  287. http://www.argentina.travel/en/xp/buenos-aires-latin-america-s-theatre-capital/4216#.WPF0i4g1_IU
  288. https://turismo.buenosaires.gob.ar/en/article/theatre-film Theatres of Buenos Aires]]
  289. "Top 10: Opera Houses" on travel.nationalgeographic.com. Retrieved 14 April 2014
  290. Long, Marshall, "What is So Special About Shoebox Halls? Envelopment, Envelopment, Envelopment", Acoustics Today, April 2009, pp.21–25.
  291. History of the Teatro Colón from haciendoelcolon.buenosaires.gob.ar (in Spanish) Retrieved 9 Nov 2010
  292. History of the Colón Theatre (in English) Archived 17 May 2008 at the Wayback Machine.
  293. Haljuci Rusha (24 August 2010)։ «Q&A: Gay-Friendly Spots in Buenos Aires»։ The New York Times։ The New York Times Company։ Վերցված է 29 December 2015 
  294. Santagati Adriana (1 November 2003)։ «Buenos Aires, nueva capital del turismo gay de Sudamérica»։ Clarín։ Clarín Group։ Վերցված է 29 December 2015 
  295. http://www.france24.com/en/20180206-activists-hold-collective-kiss-buenos-aires-protest-homophobia
  296. 'El Kavanagh, entre los protegidos', Clarín, 23 April 1999 (իսպ.)
  297. Edificio Kavanagh(չաշխատող հղում)
  298. Буэнос-Айрес / Е. А. Ларин (история), О. Биантовская (архитектура), Е. А. Швец (экономика) // Большой Кавказ — Великий канал. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 440—442. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 4). — ISBN 5-85270-333-8.
  299. 'Avenida Rivadavia:Un largo recorrido de contrastes' by Nora Sánchez, Clarín, 26 February 2006
  300. IntermediaSP. 2007։ «ADEFA»։ ADEFA։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 25 January 1999-ին։ Վերցված է 9 August 2009 
  301. DNRPA Archived 3 June 2009 at the Wayback Machine.
  302. «SS PP'!A1»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 20 September 2009-ին։ Վերցված է 9 August 2009 
  303. Operacion – SOFSE
  304. Nuestra Historia – Ferrovias
  305. Ferrocarriles – Metrovias
  306. «ALL concessions revoked»։ Railway Gazette International։ Վերցված է 10 June 2013 
  307. "Nueva empresa estatal para el Belgrano Cargas", Página/12, 23 May 2013
  308. En agosto comenzarán a funcionar nuevos trenes en la línea Belgrano Sur – La Nacion, 29 July 2015.
  309. Por obras de modernización, los trenes de la línea Mitre no se detendrán en algunas estaciones – Telam, 24 July 2015.
  310. Suspenden la construcción de una estación de tren junto al Aeroparque – La Nacion, 14 July 2015.
  311. Name: (5 October 2011)։ «Tag Archive | mejor en bici»։ The Argentina Independent։ Վերցված է 2 May 2012 
  312. «ecobici»։ Mejorenbici.buenosaires.gob.ar։ Վերցված է 2 May 2012 
  313. «Nuestra compañía – ¿Qué hacemos?» [Our Company – What We Do] (Spanish)։ Metrovias։ Վերցված է 29 July 2015 
  314. «Cuadros de Pasajeros»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 7 July 2007-ին։ Վերցված է 1 June 2011 
  315. «Metrovías en Números»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 7 July 2007-ին։ Վերցված է 1 June 2011 
  316. «Desde mañana, el boleto de subte costará $2,50»։ tn.com.ar։ TN։ Վերցված է 15 March 2012 
  317. «Retorna la actividad en la línea E a Retiro»։ enelSubte.com։ 13 April 2009։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 July 2011-ին։ Վերցված է 25 March 2010 
  318. «Un nuevo subte unirá Pompeya con Retiro.»։ lanacion.com։ Վերցված է 25 March 2010 
  319. Piccardo anuncia la construcción de la línea F – EnElSubte, 27 April 2015
  320. Tramways & Urban Transit, January 2013, p. 29. UK: LRTA Publishing.
  321. 321,0 321,1 «Transportation Research Board, Buenos Aires Colectivo Buses and Experience with Privatization»։ Trb.metapress.com։ 15 January 2007։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 15 July 2012-ին։ Վերցված է 9 August 2009 
  322. El metrobús ya une Palermo con Liniers, La Nación, 1 June 2011
  323. ¿Por qué Metrobus? – Buenos Aires Ciudad
  324. 324,0 324,1 50 sporting things you must do before you die, The ObserverRoyal Madrid, 4 April 2004
  325. Complete list here on the left Archived 2 March 2010 at the Wayback Machine.
  326. Cyber Boxing Zone - Carlos Monzon
  327. «Argentine boxer Carolina Duer defends bantamweight crown»։ Jewish Telegraphic Agency։ 20 July 2014։ Վերցված է 5 September 2014 
  328. «Carolina Raquel Duer – Boxer»։ boxrec.com։ Վերցված է 5 September 2014 
  329. «Argentine boxer Carolina Duer defends bantamweight crown; First Jewish woman to hold a WBO crown has retained it six times»։ The Times of Israel։ 21 July 2014։ Վերցված է 5 September 2014 
  330. «Buenos Aires, Argentina to bid for 2018 Youth Olympic Games»։ Games Bids Inc.։ 30 August 2011։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 6 January 2012-ին։ Վերցված է 30 August 2011 
  331. «Buenos Aires, Buenos Aires, Argentina – City, Town and Village of the world»։ db-city.com 
  332. «Sister Cities»։ Beijing Municipal Government։ Վերցված է 23 June 2009 
  333. «Berlin – City Partnerships»։ Der Regierende Bürgermeister Berlin։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 21 May 2013-ին։ Վերցված է 17 September 2013 
  334. «Berlin's international city relations»։ Berlin Mayor's Office։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 22 August 2008-ին։ Վերցված է 1 July 2009 
  335. «Brasília Global Partners» (Portuguese)։ ASSESSORIA INTERNACIONAL DO GOVERNO DO DISTRITO FEDERAL։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 28 February 2014-ին։ Վերցված է 1 April 2016 
  336. 336,0 336,1 336,2 336,3 «Listado de ciudades hermanas»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 16 July 2011-ին։ Վերցված է 26 October 2010 
  337. «Pesquisa de Legislação Municipal – No 14471» [Research Municipal Legislation – No 14471] (Portuguese)։ Prefeitura da Cidade de São Paulo [Municipality of the City of São Paulo]։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 18 October 2011-ին։ Վերցված է 23 August 2013 
  338. Lei Municipal de São Paulo 14471 de 2007 WikiSource (պորտուգալերեն)
  339. Hermanamientos con Latinoamérica Archived 13 March 2016 at the Wayback Machine. (102,91 kB). [29-9-2008]
  340. «Yerevan – Twin Towns & Sister Cities»։ Yerevan Municipality Official Website։ © 2005—2013 www.yerevan.am։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 5 November 2013-ին։ Վերցված է 4 November 2013 
  341. «Intercity and International Cooperation of the City of Zagreb»։ 2006–2009 City of Zagreb։ Վերցված է 23 June 2009 
  342. «Declaración de Hermanamiento múltiple y solidario de todas las Capitales de Iberoamérica (12–10–82)» (PDF)։ 12 October 1982։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 May 2013-ին։ Վերցված է 12 March 2015 
  343. «Les pactes d'amitié et de coopération»։ Mairie de Paris։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 11 October 2007-ին։ Վերցված է 14 October 2007 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]