Սանտյագո դե Կոմպոստելա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Սանտյագո դե Կոմպոստելա
Santiago de Compostela
Դրոշ Զինանշան
Bandera de Santiago de Compostela.svg Escudo de Santiago de Compostela.svg

Edificios. Santiago de Compostela-2.jpg
Կոորդինատներ: 42°52′0″ հս․ լ. 8°33′0″ ամ. ե. / 42.86667° հս․. լ. 8.55000° ավ. ե. / 42.86667; 8.55000
Երկիր Իսպանիա Իսպանիա
Ինքնավար համայնք Գալիսիա
Նահանգ Լա Կորունյա
Մակերես 223 կմ²
ԲԾՄ 260 մ
Խոսվող լեզուներ իսպաներեն
Բնակչություն 94 824 մարդ (2010)
Խտություն 414.19 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ Santiagués/a,
Compostelano/a,
Picheleiro/a
Ժամային գոտի UTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ +34 981
Փոստային ինդեքսներ 15700
Պաշտոնական կայք santiagodecompostela.org
##Սանտյագո դե Կոմպոստելա (Իսպանիա)
Red pog.png
##Սանտյագո դե Կոմպոստելա (Գալիսիա)
Red pog.png

Սանտյագո դե Կոմպոստելա (իսպ.՝ Santiago de Compostela [sanˈtjaɣo ðe komposˈtela], գալ.՝ Santiago de Compostela [sãnˈtjaɰo ðe komposˈtɛla]), Իսպանիայի Գալիսիա ինքնավար համայնքի մայրաքաղաքը։ Համայնքն ընդգրկված է Սանտյագո շրջանի կազմում։

Քաղաքն առաջացել է Սանտյագոյի տաճարի՝ ուխտագնացության ամենամեծ կենտրոնի շուրջը։ 1985 թվականին քաղաքի հին մասը դարձավ ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Santiago.gif
World Heritage Logo global.svg
Սանտյագո դե Կոմպոստելա
Santiago de Compostela*
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն

Basílica de Santiago 02.JPG
Երկիր Իսպանիա
Տիպ Մշակութային
Չափանիշներ i, ii, vi
Ցանկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ֊ի ցանկ
Աշխարհամաս** Եվրոպա
Ընդգրկման պատմություն
Ընդգրկում 1985  (9 նստաշրջան)
Համար 347
* Անվանումը պաշտոնական անգլերեն ցանկում
** Երկրամասը ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դասակարգման
Համաշխարհային UNESCO logo white.png ժառանգություն


Սանտյագո դե Կոմպոստելա քաղաքի տարածքը 4-րդ դարում համարվում էր հռոմեական գերեզմանատուն[1]: Քաղաքը 5-րդ դարում գրավեցին Սվևի ցեղերը, երբ նրանք բնակություն հաստատեցին Գալիսիայում և Պորտուգալիայում՝ Ժողովուրդների մեծ գաղթի ժամանակ: Տարածքն ավելի ուշ՝ 6-րդ դարում, վերագրվեց եպիսկոպոս Իրիա Ֆլավիային: Բաժանումը, որը պատվիրել էի Թեոդեմիր թագավորը, հայտնի է նաև Parochiale Suevorum անվանումով: 585 թվականին, բնակավայրը միացվեց Սվևի թագավորության մնացած մասի հետ վեստգոթերի թագավոր Լեովիգիլիդի կողմից, որպես Վեստգոթական թագավորության վեցերորդ նահանգ:

818-842 թվականներին[2]՝ Աստուրիայի թագավոր Ալֆոնսո II-ի թագավորության ժամանակաշրջանում, Իրիայի Թեոդեմիր եպիսկոպոսը (847 թվական) պնդեց, որ նա հայտնաբերել է մի շարք մասունքներ, որոնք վերագրվում են Սուրբ Հակոբոս առաքյալին: Հայտնագործության վայրի շուրջ հայտնաբերվել է նոր բնակավայր և ուխտագնացության կենտրոն, որը 865 թվականին հայտնի էր Բենեդիկտյան միաբանության վանական Ուզուարդին[3], և, որը 10-րդ դարում կոչվում էր Կոմպոստելա:

Սուրբ Հակոբոսի պաշտամունքը մեկն էր այն բազմաթիվներից, որոնք առաջացել էին 10-11-րդ դարերում Հյուսիսային Իբերիայում, քանի որ կառավարիչները խրախուսում էին իրենց տարածաշրջանային յուրահատուկ պաշտամունքը:

910 թվականին՝ Աստուրիայի իշխանության կենտրոնը Օվիեդոյից Լեոն տեղափոխելուց հետո, Սանտյագո դե Կոմպոստելան դարձել է քաղաքականապես ավելի արդիական, և Գալիսիայի ազնվականները ողջունեցին Գալիսիայի ու Լեոնի մի քանի թագավորներին, և նրանք թագադրվեցին ու օծվեցին տաճարում՝ եպիսկոպոսի կողմից: Նրանց շարքում են Օրդոնիո IV-ը (958 թվական), Բերմուդո II-ը (982 թվական) և Ալֆոնսո VII-ը (1111 թվական), ում ժամանակ Կոմպոստելան դարձավ Գալիսիայի թագավորության մայրաքաղաք:

10-րդ դարում և 11-րդ դարի առաջին տարիներին վիկինգները փորձել են հարձակվել քաղաքի վրա[4]: 997 թվականին Սանտյագո դե Կոմոպոստելան մասնակիորեն ոչնչացվել է ալ-Մանսուրի կողմից: Անդալուզիայի առաջնորդների արշավանքներն ուղեկցվում էին քրիստոնյա իշխանների կողմից, որոնք բոլորն էլ ստացել էին կողոպուտի բաժինը[5]: Այնուամենայնիվ, Անդուլիզիայի հրամանատարը ոչ մի հետաքրքրություն չի ցուցաբերել Սուրբ Հակոբոս առաքյալի մասունքներին: Ի պատասխան այս մարտահրավերների եպիսկոպոս Կրեսկոնիոն 11-րդ կեսին ամրապնդեց ողջ քաղաքը՝ կառուցելով պարիսպները և պաշտպանական աշտարակները:

Որոշ հեղինակների կարծիքով, 11-րդ դարի միջին տարիների ընթացքում քաղաքն արդեն դարձել էր համաեվրոպական ուխտագնացության վայր[6]: Մյուները պնդում են, որ Հակոբոս առաքյալի պաշտամունքը սկսվել էր մինչև 11-12-րդ դարերը: Սանտյագո դե Կոմպոստելա քաղաքը հաջորդ դարերում կդառնա հիմնական կաթոլիկ սրբավայրը, զիջելով միայն Հռոմին և Երուսաղեմին:

12-րդ դարում եպիսկոպոս Դիեգո Գելիմիրեսի ազդեգությամբ Կոմպոստելան դարձավ արքեպիսկոպոսական քաղաք՝ ներգրավելով մեծ ու բազմազգ բնակչություն: Այս առաջնորդի իշխանության ազդեցության տակ, քաղաքացիները տեղական ավագանու գլխավորությամբ ապստամբեցին: Սկսվեց աշխարհիկ բնույթի առճակատում քաղաքի բնակիչների միջև, որոնք պայքարում էին ինքնակառավարման համար տեղի եպիսկոպոսի, քաղաքի աշխարհիկ և իրավազորություն ունեցող լորդի ու նրա ավատատիրոջ՝ Տերրա դե Սանտյագոյի դեմ: Այս առճակատումը գագաթնակետին հասել է 14-րդ դարում, երբ նոր առաջնորդը՝ ֆրանսիացի Բերենգեր դե Լանդորեն, քաղաքի խորհդատուներին բանակցությունների նպատակով հրավիրում է իր A Rocha Forte ամրոց և մահապատժի ենթարկում նրանց:

Սանտյագո դե Կոմպոստելան գրավվել և ավերվել է Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ՝ ֆրանսիացիների կողմից: Արդյունքում, առաքյալին վերագրվող մասունքները գրեթե հարյուրամյակներ անհայտացած են եղել, որոնք պահված են եղել քաղաքի տաճարի կրիպտեում:

19-րդ և 20-րդ դարերի ընթացքում տաճարում կատարված պեղումները բացահայտեցին «մարտիրիում» ոճով կառուցված հռոմեական cella, որի շուրջ ձևավորվեց փոքրիկ գերեզմանատուն հռոմեական և Սվևի ժամանակաշրջաններում:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սանտյագո դե Կոմպոստելայի տնտեսությունը, չնայած այն հանգամանքին, որ մեծապես կախված է պետական կառավարումից (այսինքն՝ լինելով Գալիսիայի կառավարության վարչական կենտրոն), մշակութային զբոսաշրջությունից, արդյունաբերությունից և իր համալսարանի բարձրագույն կրթությունից, դառնում է ավելի տարբերակված: Ստեղծվել են արդյունաբերության նոր ոլորտներ, ինչպիսիք են անտառանյութի փոխակերպումը, ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը և հեռահաղորդակցման ու էլեկտրոնիկայի արդյունաբերությունները: Զբոսաշրջության մեջ շատ կարևոր է Սուրբ Հակոբոս առաքյալի ճանապարհը, հատկապես Սուրբ Կոմպոստելայի տոների ժամանակ (երբ հուլիսի 25-ը լինում է կիրակի): Խունտաների մեծ ներդրումից և հաջողված քարոզարշավից հետո, որն իրականացվել էր 1993 թվականին Սուրբ տարվա համար, ուխտավորների թիվը կտրուկ աճեց: Ավելի քան 272 հազար ուխտագնաց ուղևորություն կատարեց 2010 թվականի Սուրբ տարվա ընթացքում: 2010 թվականից մոտ 11 տարի հետո միայն հուլիսի 25-ը կընկնի կիրակի օր: Սուրբ տարիների ընթացքում քաղաք են այցելում մեծ թվով ուխտավորներ: 2014 թվականին 237 983 զբոսաշրջիկ եղել է Կոմպոստելայում, 2015 թվականին՝ 262 513 զբոսաշրջիկ, իսկ 2016 թվականին՝ 277854 զբոսաշրջիկ[7]:

Սանտյագո դե Կոմպոստելայում հրատարակվում է El Correo Gallego լրագիրը, ունի նաև իր հեռուստատեսային կենտրոնը և ռադիոկայանը: Գալիսերեն լեզվով առցանց նորությունների պորտալը՝ Galicia Hoxe, նույնպես հիմնվել է քաղաքում: Գալիսիայի հեռուստատեսությունը և հանրային հեռարձակման կորպորացիան, ունի իր կենտրոնակայանը Կոմպոստելայում:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սանտյագո դե Կոմպոստելա քաղաքի բնակչությունը 2012 թվականին կազմել է 95671 բնակիչ, իսկ մետրոպոլիտենի տարածքը հասնում է 178695-ի: 2010 թվականին քաղաքում բնակվել է շուրջ 4111 օտարերկրացի, որը կազմում է ընդհանուր բնակչության 4,3%-ը: Հիմնական ազգություններն են կազմում բրազիլացիները (11%), պորտուգալացիները (8%) և կոլումբիացիները (7%):

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման մեջ Սանտյագո դե Կոմպոստելան ունի ծովային կլիմա, մեղմ և փոքր-ինչ չոր ամառներով և մեղմ ու խոնավ ձմեռներով: Կլիման մեղմ է: Սառնամանիքները լինում են միայն դեկտեմբերին, հունվարին և փետրվարին, միջինում ընդամենը 8 օր, իսկ ձյուն տեղում է հազվադեպ: Բացարձակ ջերմաստիճանը 30 °C է:

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սանտյագո դե Կոմպոստելայի քույր քաղաքներն են՝

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Fletcher R. A. (1984)։ Saint James's catapult: the life and times of Diego Gelmírez of Santiago de Compostela։ Oxford [Oxfordshire]: Clarendon Press։ էջեր 57–59։ ISBN 978-0-19-822581-2 
  2. Fletcher R. A. (1984)։ Saint James's catapult : the life and times of Diego Gelmírez of Santiago de Compostela։ Oxford [Oxfordshire]: Clarendon Press։ ISBN 978-0-19-822581-2 
  3. Fletcher R. A. (1984)։ Saint James's catapult: the life and times of Diego Gelmírez of Santiago de Compostela։ Oxford [Oxfordshire]: Clarendon Press։ էջ 56։ ISBN 978-0-19-822581-2 
  4. Fletcher R. A. (1984)։ Saint James's catapult : the life and times of Diego Gelmírez of Santiago de Compostela։ Oxford: Clarendon Press։ էջ 23։ ISBN 978-0-19-822581-2 
  5. Collins, Roger (1983)։ Early Medieval Spain։ New York: St. Martin's Press։ էջ 199։ ISBN 0-312-22464-8 
  6. Fletcher R. A. (1984)։ Saint James's catapult : the life and times of Diego Gelmírez of Santiago de Compostela։ Oxford [Oxfordshire]: Clarendon Press։ էջ 53։ ISBN 978-0-19-822581-2 
  7. https://www.caminoadventures.com/camino-de-santiago-statistics/
  8. «Pesquisa de Legislação Municipal - No 14471» [Research Municipal Legislation - No 14471]։ Prefeitura da Cidade de São Paulo [Municipality of the City of São Paulo] (Portuguese)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2011-10-18-ին։ Վերցված է 2013-08-23 
  9. Lei Municipal de São Paulo 14471 de 2007 WikiSource (պորտուգալերեն)
  10. Hispaniola was under the rule of the Dominican Order and Order of Alcántara, therefore, the name of Santiago as a city in the Dominican Republic could be applied later

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]