Իսպանական կայսրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Իսպանական կայսրություն
Մ. թ. 1492 - Մ. թ. 1898  
Flag of Cross of Burgundy.svg
Քարտեզ
Spanish Empire Anachronous 0.PNG
Ընդհանուր տեղեկանք
Մայրաքաղաք Տոլեդո Մ. թ. 1492-1561 թթ.
Մադրիդ Մ. թ. 1561-1601 թթ.
Վալադոլիդ Մ. թ. 1601-1606 թթ.
Մադրիդ Մ. թ. 1606-մինչև վերջ
Մակերես 20.000.000 կմ2
Իշխանություն
Պետական կարգ Միապետություն
Պետության գլուխ Միապետ

Իսպանական կայսրությունը (իսպ.՝ Imperio español) եղել է համաշխարհային պատմության մեջ ամենամեծ կայսրություններից մեկը: Այն հասավ իր ռազմական, քաղաքական և տնտեսական հզորության գագաթնակետին Հաբսբուրգների օրոք[1] 16-րդ և 17-րդ դարերում և եղել է Բուրբոնների հպատակ մեծագույն տարածաշրջանը 18-րդ դարում: Երբ Իսպանական կայսրությունը դարձավ գերտերություն, նրա մասին առաջին անգամ ասեցին կայսրություն, որտեղ արևը մայր չի մտնում: Կասյրությունը կառավարում էին Մադրիդից իսպանացի միապետերի կողմից: Կայսրության տարածները ներառում էին տարածքներ և գաղութներ Եվրոպայում, Ամերիկայում, Ասիայում և Օվկիանիայում: Այն ստեղծվել է Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների ժամանակ Քրիստափոր Կոլումբոսի ճանապարհդություններից հետո և գոյատևել է մինչև 19-րդ դարի վերջը: Իսպանիայի տարածքները բացի Եվրոպայի տարածքներից ներառում էին Մեծ Անտիլյան կղզիները, Հարավային Ամերիկայի կեսը, Կենտրոնական Ամերիկայի մեծ մասը և Հյուսիսային Ամերիկայի մի մասը (ներառյալ ներկայիս Մեքսիկան, Ֆլորիդան, ԱՄՆ-ի մեծ մասը), ինչպես նաև Խաղաղ Օվկիանոսի արշիպելագների մեծ մասը ներառյալ Ֆիլիպինները:

Փաստացի Իսպանական կայսրության ժամանակագրությունը սկսվում է 1492 թվականից Իսպանացիների կողմից Ամերիկայի գաղութականացմամբ և վերջանում է 19-րդ դարի Ամերիկյան գաղութների անկախության պատերազմով, ինչից հետո Իսպանիային մնում են միայն Կուբան, Պուերտո Ռիկոն և Ֆիլիպինները: 1898 թվականի Իսպանա-ամերիկյան պատերազմից հետո Իսպանիան կորցրեց վերջին գաղութները` Կարիբյան կղզիները և Ֆիլիպինները, որոնք անցան ԱՄՆ-ին: Աֆրիկյան գաղութները անկախացան մինչև 1975 թվականը:

Իսպանական կայսրությունը թողեց վիթխարի հետք Արևմտյան կիսագնդի մշակույթում, ճարտարապետությունում և ժողովրդագրության մեջ: Ամերիկայի հարյուրավոր քաղաքներ և գյուղեր կառուցվեցին իսպանական ժամանակաշրջանում: Ժառանգության մեջ էին մտնում նաև նավահանգիստներ, եկեղեցիներ, դպրոցներ, հիվանդանոցներ, կառավարական շինություններ, որոնցից շատերը կանգուն են մինչև հիմա: Ներկայումս շատ ճանապարհներ, կամուրջներ, ենթակառուցվածքային համակարգեր կառուցվել են իսպանացի ճարտարապետների կողմից դարեր առաջ: Ամերիկայի ամենահին համալսարանները հիմնադրվել ե իսպանացի գիտնականների և կաթոլիկ միսիոներների կողմից: Գրեթե 470 միլիոն մարդ ներկայումս Իսպաներենը համարում է մայրենի լեզու, այն երկրորդ ամենաշատ խոսվող մայրենի լեզուն է աշխարհում: Բացի այս Իսպանիան տարածքեց Կաթոլիկությունը, որը այժմ մնում է Լատինական Ամերիկայի հիմնական կրոնը:

 Իսպանիայի պատմություն
Escudo de España (mazonado).svg
Վաղ պատմություն
Նախապատմական Իբերիա
Հռոմեական Հիսպանիա
Միջնադարյան Իսպանիա
Վեսթգոթերի թագավորություն
Աստուրիայի թագավորություն
Սվեբական թագավորություն
Բյուզանդական Իսպանիա
Ալ Անդալուս
Ռեկոնկիստա
Իսպանիայի թագավորություն
Ընդարձակման ժամանակաշրջան
Լուսավորության ժամանակաշրջան
Հանրապետություն
Հավազդում և Հեղափոխություն
Առաջին Հանրապետություն
Վերածնունդ
Երկրորդ Հանրապետություն
Ֆրանկոյի օրոք
Քաղաքացիական պատերազմ
Իսպանական պետականություն
Ժամանակակից
Անցում դեմի ժողովրդավարություն
Ժամանակակից Իսպանիա
Թեմաներ
Տնտեսական պատմություն
Ռազմական պատմություն

Իսպանիայի պորտալ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]