Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմ
Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png
Գետիսբուրգի ճակատամարտը
Թվական Ապրիլի 12, 1861 – Ապրիլի 9, 1865
Վայր Հարավային, հյուսիսարևելյան, արևմտյան ԱՄՆ, Ատլանտյան օվկիանոս
Պատճառ Հարձակումը Ֆորտ Սամտերի վրա
Արդյունք Հյուսիսի հաղթանակը
  • ԱՄՆ-ի տարածքային միասնության վերականգնումը
  • Ստրկության վերացումը
Հակառակորդներ
Հյուսիս Հարավ
Հրամանատարներ
Աբրահամ Լինքոլն Ջեֆերսոն Դեվիս
Կողմերի ուժեր
2,100,000 1,064,000
Ռազմական կորուստներ
140,414 զոհված
275,200 վիրավոր
72,524 զոհ
137,000+ վիրավոր
Ընդհանուր կորուստներ
620 հազար զոհ,
ավելի քան 412 հազար վիրավոր


Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմ (Հյուսիսի և Հարավի պատերազմ, անգլ.՝ American Civil War), 1861-1865 թվականներին կապիտալիստական Հյուսիսի և ստրկատիրական Հարավի միջև։ Սկսվել է 1861 թվականի ապրիլին, 11 հարավային նահանգների խռովությամբ, որոնք 1861 թվականի փետրվարին ստեղծել էին այսպես կոչված Կոնֆեդերացիա, ընդդեմ նախագահ Աբրահամ Լինկոլի կառավարության։

Խռովարարների նպատակն էր գրավել իշխանությունը, պահպանել ստրկությունը և այն տարածել ամբողջ երկրում։ Պատերազմի ընթացքում Հյուսիսի բանակ զորակոչվեց 2,7 մլն., Հարավի բանակ՝ 1,1 մլն. մարդ։ Պատերազմի առաջին փուլում (1861-1862) հյուսիսայինները գործում էին անվճռական և կրեցին մի շարք պարտություններ։ Երկրորդ փուլում (1863-1865) նրանք դիմեցին պատերազմավարության հեղափոխության մեթոդների՝ զինված պայքարի մեջ ներգրավելով ժողովրդական լայն զանգվածների այդ թվում՝ նեգրական բնակչությանը։ 1864-1865 թվականներին հարավցիների հիմնական ուժերը ջախջախվեցին, իսկ ստրկատիրական Կոնֆեդերացիան մայրաքաղաք Ռիչմոնդը գրավեց (1865 թվականի ապրիլին)։

Պատերազմն արյունահեղ էր ու ծանր, Հյուսիսը կորցրեց 360000 մարդ, Հարավը՝ 250000-ից ոչ պակաս, երկու կողմից կար շուրջ 1,5 մլն վիրավոր զինվոր ու սպա։ Ռազմական ծախսերն ու ավերվածությունները հաշվվում էին բազում մլրդ դոլլար։ Բայց այդ զոհերը իզուր չէին, ինչպես նշել է Վլադիմիր Լենինը, քաղաքացիական պատերազմը ԱՄՆ-ում ունեցավ «...մեծագույն, համաշխարհային-պատմական, առաջադիմական և հեղափոխական նշանակություն»։

Հյուսիսի հաղթանակը ամրապնդեց բուրժուազիայի տիրապետությունը երկրում։ 1863 թվականի հունվարի 1-ին ստրկությունը պաշտոնապես վերացվեց, պայմաններ ստեղծվեցին կապիտալիզմի արագ զարգացման և արմատական հողերը յուրացնելու համար։ Գյուղատնտեսության մեջ հաղթանակեց ֆերմերական (այսպես կոչված՝ ամերիկյան) ուղին։ Սակայն քաղաքական պատերազմը իրական ազատություն չբերեց ներգրերին, որոնք ազատագրվում էին առանց հողի։

Քաղաքական պատերազմը արտահայտել է ռազմական արվեստի զարգացման նոր միտումներ, այն աչքի էր ընկնում մեծ թափով և պատերազմական գործողությունների բազմաթիվ բանակների մասնակցությամբ։ Քաղաքական պատերազմի ընթացքում կատարելագործվում էին զինված պայքարի միջոցները, մեծապես զարգացավ պայքարի դիրքային ձևը, լայնորեն օգտագործվեցին երկաթուղիները, զրահագնացքները, ծովային շոգենավերն ու գետային նավերը, զրահանավերը, հեռագիրը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 12, էջ 399 CC-BY-SA-icon-80x15.png