Հերկուլեսյան սյուներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հերկուլեսյան սյուներ` Ջիբրալթարի ժայռը (առջևի պլան) և Հյուսիսային Աֆրիկայի լեռները (հետին պլան)

Հերկուլեսյան սյուներ (լատ.՝ Columnae Herculis), Ջիբրալթարի նեղուցի մուտքը խորհրդանշող բարձունքների` անտիկ շրջանում օգտագործված անվանում: Հյուսիսային բարձունքը (Եվրոպայի կողմից) Ջիբրալթարի ժայռն է, որ գտնվում է Մեծ Բրիտանիայի տարածքում, իսկ որպես հարավային բարձունք նշվում է կա'մ Ջեբել Մուսա լեռը Մարոկոյում, կա'մ Աբիլա լեռը իսպանական Սեուտայի հարևանությամբ:

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կորուսյալ արևմտյան մասի ենթադրյալ տեսքը, որտեղ պատկերված են Հերկուլեսյան սյուները` ըստ Պևինգերյան քարտեզի

Հունական դիցաբանությունում, որը հետագայում փոխառել են հռոմայեցիները, նշվում է Հերակլեսի 12 սխրանքների մասին, որոնցից մեկը հսկա Հերիոնի կովերի առևանգումն էր: Ստրաբոնի պատմության համաձայն (նա մեջբերում էր Պինդարոսին)` արևմուտք կատարած իր ճանապարհորդության ժամանակ Հերակլեսը նշել է ճանապարհի վերջին կետը: Հենց այդ կետն էլ անտիկ շրջանում ծովագնացների սահմանակետն է եղել, այդ պատճառով փոխաբերական իմաստով «հերկուլեսյան սյուներ» արտահայտությունը գործածվում է «աշխարհի վերջ» իմաստով, իսկ «հասնել հերկուլեսյան սյուներին» արտահայտությունը նշանակում է «հասնել սահմանակետին»[1]:

Հռոմեական որոշ սկզբնաղբյուրներ հավաստում են, որ երբ Հերկուլեսի ճանապարհը խոչընդոտել են Ատլասի լեռները, նա չի բարձրացել դրանց վրա, այլ ճեղքել է դրանք` Ջիբրալթարի նեղուցով միացնելով Միջերկրական ծովը Ատլանտյան օվկիանոսի հետ[2]: Դրանից հետո նեղուցի ափին ձևավորված երկու բարձունքները կոչվել են հերոսի անունով: Դիոդորոս Սիկիլիացին պնդում էր, որ Հերկուլեսը չի բացել նեղուցը, այլ ընդհակառակը, խորտակել է արդեն գոյություն ունեցող նեղուցը, որպեսզի հրեշները օվկիանոսից չթափանցեն Միջերկրական ծով[3]:

Եթե հավատանք Պլատոնին, դիցաբանական Ատլանտիդան գտնվել է Հերկուլեսյան սյուների միջև[4]:

Որպես սյուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պլատոնի վկայությամբ Ջիբրալթարի և Աբիլա լեռների միջև հսկայական պատվանդանների վրա եղել են երկու քանդակներ, որոնք Միջերկրական ծովից Ատլանտյան օվկիանոս տանող ինքնատիպ դարպասներ են եղել: 711 թվականին արաբ զորավար Թարիկ իբն Զիադը, ով մեծ բանակով անցել էր Ջրբրալթարի նեղուցով, հրամայել էր «հանուն ալլահի» կործանել քանդակները պատվանդանների հետ: Պնդում են, որ դոլարի նշանը ($) հերկուլեսյան սյուների ոճավորված նշանն է` փաթաթված առասպելական պիթոն վիշապօձով[5]:

Երկու սյուներ են պատկերված Իսպանիայի գերբի վրա, ինչը Կառլոս V կայսրի խորհրդանիշն է եղել:

Հիշատակումը փյունիկեցիների մոտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջիբրալթարի նեղուցի մի կողմում փյունիկեցիները ժամանակակից Մարոկոյի տարածքում հիմնել են մի շարք խոշոր գաղութներ: Այդպես են հիմնվել Լիկսուս, Շելա, Մոգադոր քաղաքները[6]:

Պատմագիր Ստրաբոնը նկարագրել է Տյուրոսի Մելկարտա տաճարը, որ գտնվել է ժամանակակից Կադիսից ոչ հեռու` այն անվանելով «Հերկուլեսի տյուրոսյան տաճար»: Փյունիկեցիները Ջիբրալթարն անվանել են «Մելկարտի սյուներ», որտեղից էլ ամենայն հավանականությամբ առաջացել է անվանման հունական տարբերակը: Ստրաբոնը նշում է, որ տաճար այցելած մարդիկ պնդում էին, որ տաճարի բրոնզե երկու սյուները Հերկուլեսի իրական սյուներն են: Սակայն պատմաբանի պնդմամբ այդ ամենը հնարանք է:

Հիշատակումներ մշակույթում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդանշային համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]