Ուրուգվայ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ուրուգվայ
República Oriental del Uruguay
Ուրուգվայ / Uruguay դրոշ
Դրոշ
Ուրուգվայ / Uruguay զինանշանը
Զինանշան
Նշանաբան՝
Libertad o muerte
Ազգային օրհներգ՝
Orientales, la patria o la tumba
Ուրուգվայ / Uruguay դիրքը
Մայրաքաղաք Մոնտեվիդեո
34°53′S, 56°10′W
Ամենամեծ քաղաք Montevideo
Պետական լեզուներ իսպաներեն
Կառավարում Հանրապետություն
 -  Նախագահ Խոսե Ալբերտո Մուխիկա Կորդանո
Տարածք
 -  Ընդհանուր 176,215 կմ²  (90-րդ)
 -  Ջրային (%) 1.5
Բնակչություն
 -  2008 նախահաշիվը 3,477,780  (132-րդ)
 -  2002 մարդահամարը 3,399,236 
 -  Խտություն 19 /կմ² (196-րդ)
50 /մղոն²
ՀՆԱ (ԳՀ) 2008 գնահատում
 -  Ընդհանուր $42.543.000.000 (9-րդ)
 -  Մեկ շնչի հաշվով $9,108 (68-րդ)
ՀՆԱ (անվանական) 2008 գնահատում
 -  Ընդհանուր $32.262.000.000 
 -  Մեկ շնչի հաշվով $10,082 
Ջինի (2006) 45.2 
ՄԶՀ (2007) 0.859 (high) (47-րդ)
Դրամական միավոր Ուրուգվայական պեսո (UYU)
Ժամային գոտի UYT (UTC−3)
 -  Ամռանը (DST) UYST (UTC−2)
Վերին մակարդակի ազգային դոմենն .uy
Հեռախոսային կոդ +598

Ուրուգվայ - երկիր Հարավային Ամերիկայում։ Սահմանակից է հյուսիսից Բրազիլիային, արևմուտքից՝ Արգենտինային, իսկ հարավում և արևելքում ափերը ողողում են Ատլանտյան օվկիանոսի և մասնավորապես Լա Պլատայի ծոցի ջրերը։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուրուգվայի բնակչության թիվը 3.44 միլիոն է, որոնցից 1.8 միլիոնն ապրում են երկրի ամենամեծ քաղաքում Մոնտեվիդեոյում, որը նաև երկրի մայրաքաղաքն է։ Մոնտեվիդեոն զբաղեցնում է 176,000 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ ՈՒրուգվայը երկրորդ ամենափոքր ազգությունն է Հարավային Ամերիկայում Սուրինամից առաջ։

    1rightarrow.png Հիմնական հոդված՝ Ուրուգվայի վարչական բաժանում


Քաղաքական կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուրուգվայը հանրապետություն է: Նահանգը և կառավարության ղեկավարին ընտրում է բնակչությունը հինգ տարի ժամկետով (երկրորդ անգամ անընդմեջ ընտրվելն արգելված է): 2015 թ. Տաբաե Վազքեզը երկրորդ անգամ ընտրվել է երկրի նախագահի պաշտոնում:

Խորհրդարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորհրդարանը երկու պալատից կազմված գլխավոր ասամբլեան է:

Վերին պալատը Սենատն է (30 տեղ): Պատգամավորները ընտրվում են համամասնական համակարգով:

Ստորին պալատը Ներկայացուցիչների պալատն է (99 տեղ): Պատգամավորները ընտրվում են համամասնական ընտրակարգով, Ուրուգվայի յուրաքանչյուր գերատեսչություն Ներկայացուցիչների պալատում ներկայացված է առնվազն 2 անդամով:

Գլխավոր ասամբլեայի պատգամավորների պաշտոնավարման ժամկետը 5 տարի է:

Մեծ քաղաքական կուսակցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2014 թ. հոկտեմբերի ընտրություններից հետո խորհրդարանի անդամները`

  • Ընդարձակ ճակատը` ձախ կոալիցիան, 15 սենատոր և 50 պատգամավոր
  • Ազգային կուսակցություն «Սպիտակ» աջ, 10 սենատոր և 32 պատգամավոր
  • Կոլորադոյի «Կրասնյե» կուսակցությունը՝ կենտրոնի աջ, 4 սենատոր և 13 պատգամավոր
  • Անկախ կուսակցություն՝ ձախ կենտրոնական, 1 սենատոր և 3 պատգամավոր
  • Ժողովրդական ժողովը՝ արմատական ձախ կոալիցիան, 1 պատգամավոր

Ընդարձակ ճակատը ներառում է 7 կուսակցություն, դրանց թվում՝ Ուրուգվայի կոմունիստական կուսակցությունը, Ուրուգվայի սոցիալիստական կուսակցությունը և Ժողովրդական հաղթանակի կուսակցությունը:

Աշխարհագրական տեղեկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուրուգվայի տարածքում արբանյակից արտացոլված լուսանկարը

Ուրուգվայի ափերը ողողում են Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը: Հյուսիսային հարթավայրերն աստիճանաբար փոխարինվում են խոտածածկ տարածքներով, որոնք արգենտինյան պամպաների շարունակությունն են:

Ուրուգվայի ափերը ցածր են, հարթ, լագոնային տեսակի:

Ամենաբարձր կետը Քադետրալ (Cerro Catedral) լեռն է՝ 514 մետր:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման մերձարևադարձային մայրցամաքային է: Միջին ջերմաստիճանը հունվար ամսին կազմում է 22—24 °C, հուլիսին 8-9 °C: Այդ ժամանակ ներխուժում են հարավային «Պամպերո» քամիները, որոնց ընթացքում լինում է գիշերային կարճատև ջերմաստիճանային անկում մինչև −5 °C:

Տեղումները լինում են ողջ տարվա ընթացքում, հարավային և ներքին գագաթների սահմաններում կազմելով 1000 մմ, իսկ հյուսիսում և բարձրադիր վայրերում հասնում են մինչև 1200 մմ-ի:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուրուգվայը մեկն է այն Հարավամերիկյան պետություններից, որն ունի փոքր, բայց զարգացած տնտեսություն: Մեկ շնչին հասնող ՀՆԱ-ն կազմել է 2013 թվականի տվյալներով 16,8 հազար դոլար (3-րդ տեղում է Լատինական Ամերիկայում և 94-րդ տեղը աշխարհում):

Ուրուգվայի տնտեսությունը կենտրոնացած է անասնապահական արտադրանքի արտահանման վրա, իսկ ավելի ցածր մակարդակի վրա են գտնվում գյուղատնտեսությունը և ձկնաբուծությունը: Աշխատողների 9% -ը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ, 15% - ը՝ արդյունաբերությամբ, 76% - ը՝ սպասարկման ոլորտում է: Վերջին շրջանում տնտեսության մեջ կարևոր տեղ են զբաղեցնում բանկային գործունեությունը և տուրիզմը:

Բնակչության գրեթե 75% -ը կենտրոնացած է մայրաքաղաք Մոնտեվիդեոում:

Արտաքին առևտուր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվակյանի տվյալներով արտահանումը կազմել է 8.7 միլիարդ դոլար, և դրանց մեջ մտնում են միսը, բրինձը, կաշին, բուրդը, ձուկը, հալվան, մրգերը (նարինջ):

Հիմնական գնորդներն են Բրազիլիան `19.3%, Չինաստանը` 9.2%, Արգենտինան `5.8%, Վենեսուելան` 4.8%, Ռուսաստանը՝ 4.5%, ԱՄՆ-ն՝ 3.7%, Գերմանիան` 3.0%:

2012 թ. ներմուծումը կազմել է 11.6 մլրդ դոլար, որի մեջ մտնում են նավթը և նավթամթերքները, արդյունաբերական սարքավորումները, քիմիական նյութերը, մեքենաները, թուղթը, պլաստմասանյութերը:

Հիմնական վաճառողներն են Բրազիլիան`18.0%, Արգենտինան` 15.0%, Չինաստանը`14.3%, ԱՄՆ-ն` 7.5%, Վենեսուելան`7.1%, Ռուսաստանը` 5.1%:

Արդյունաբերություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնական ոլորտներն են`

  • Սննդամթերք
  • մսամթերք
  • գինեգործություն
  • պահածոյացում
  • տեքստիլ
  • կաշի և կոշկեղեն

Էներգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

95,6 % բաժին է ընկնում Հէկ-ին, իսկ մնացածը՝ Ջէկ-ին:

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկաթուղու երկարությունը 2835 կմ է (1570 կմ-ը շահագործվում է դիզելային շարժիչով), իսկ մայրուղիները՝ մոտ 10 000 կմ:

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուրուգվայի ստորաբաժանումները
Դեպարտամենտ Վարչական
կենտրոնը
Տարածք,
կմ²
Բնակչություն,
մարդ.
2011
Խտություն,
մարդ./կմ²
1 Արտիգաս Արտիգաս 11 928 73 378 6,15
2 Կանելոնես Կանելոնես 4 536 520 187 114,68
3 Սերրո-Լարգո Մելո 13 648 84 698 6,21
4 Կոլոնիա Կոլոնիա-դել-Սակրամենտո 6 106 123 203 20,18
5 Դուրասնո Դուրասնո 11 643 57 088 4,90
6 Ֆլորենս Տրինիդադ 5 144 25 050 4,87
7 Ֆլորիդա Ֆլորիդա 10 417 67 048 6,44
8 Լավալեխա Մինաս 10 016 58 815 5,87
9 Մալդոնադո Մալդոնադո 4 793 164 300 34,28
10 Մինտեվիդեո Մինտեվիդեո 530 1 319 108 2488,88
11 Պայսանդու Պայսանդու 13 922 113 124 8,13
12 Ռիո-Նեգրո Ֆրայ-Բենտոս 9 282 54 765 5,90
13 Րիվերա Րիվերա 9 370 103 493 11,05
14 Րոչա Րոչա 10 551 68 088 6,45
15 Սալտո Սալտո 14 163 124 878 8,82
16 Սան-Խոսե Սան-Խոսե 4 992 108 309 21,70
17 Սորյանո Մերսեդես 9 008 82 595 9,17
18 Տակուարեմբո Տակուարեմբո 15 438 90 053 5,83
19 Տրեյնտա-ի-Տրես Տրեյնտա-ի-Տրես 9 529 48 134 5,05
Բոլորը 175 016 3 286 314 18,78

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը `3,5 մլն. է (2010 թվականի հուլիսի տվյալներ)։ Տարեկան աճը կազմում է 0.4%։ Տղամարդկանց կյանքի միջին տևողությունը 73 տարի է, կանանցը՝ 80 տարի։ Քաղաքի բնակչությունը` 92% է (2008 թ.)։

Գրագիտության մակարդակը 98% է (2003 թ. տվյալներով)

Լեզուները` իսպաներեն (պաշտոնական), Բրազիլիայի սահմանին` բարբառներ, որոնք առաջացել են իսպաներենի և պորտուգալերենի հիման վրա:

Անգլերենի մակարդակը, ըստ EF EPI- ի վարկանիշի, ցածր է (EF EPI ցուցանիշը `51.63) [1]

Ռասայական կազմը`

Կրոնական կազմը


Կրոն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչության 47,1 %-ը կաթոլիներ են 23,2 % — ը բնակչության համարվում են հավատացյալներ, բայց չեն համարում որևէ կրոնի հետևորդներ, 17,2 %—ը աթեիստներ և ագնոստիկատներ 11,1 % — բողոքականներ 0,8 % առաքելական հայեր, 0,6 % —համարվում են Ումբանդայի կրոնի և աֆրիկացիների կրոնների հետևորդները, 0,3 % — հուդիդտներ և 0,4 % — դավանում են այլ կրոնների [2]:

Լրատվամիջոցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետական հեռուստաընկերությունը TNU (Televisión Nacional de Uruguay — «Ուրուգվայի ազգային հեռուստատեսությունը», մյուսը ներառում է նույն հեռուստաալիքի պետական ռադիոընկերությունը RNU (Radio Nacional de Uruguay — «Ուրուգվայի ազգային ռադիո»), որը իր մեջ ներառում է ռադիոկայաններ (Radio Uruguay, Radio Clásica) և տարածաշրջանային պետական ռադիոկայաններ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաշտոնական հաստատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԶԼՄ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]