Կադիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաք
Կադիս
Cadiz
Դրոշ Զինանշան
Bandera de Cádiz.svg Escudo de Cádiz (oval).svg

11150 Vejer de la Frontera, Cádiz, Spain - panoramio (27).jpg
ԵրկիրԻսպանիա Իսպանիա
ՀամայնքԲայա-դե-Կադիս
Հիմնադրված էմ. թ. ա. 1104 թ.
Մակերես12.1 կմ²
ԲԾՄ11 մ
Պաշտոնական լեզուիսպաներեն
Բնակչություն123 948 մարդ (2012)
Խտություն10 000 մարդ/կմ²
Ժամային գոտիUTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ(+34) 956
Փոստային ինդեքս11071
Փոստային ինդեքսներ11000
Ավտոմոբիլային կոդCA
Պաշտոնական կայքcadiz.es
##Կադիս (Իսպանիա)
Red pog.png

Կադիս (իսպ.՝ Cadiz), քաղաք և նավահանգիստ Իսպանիայի հարավ-արևմուտքում, Անդալուզիայում, Ատլանտյան օվկիանոսի Կադիս ծոցի ափին։ Կադիս նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Կադիսը հիմնադրվել է փյունիկացիների կողմից մոտ մ․ թ․ ա․ 1100 թվականին։ Հույները այն անվանում էին Գադիրա կամ Գադեյրա, իսկ հռոմեացիները՝ Գադես։

Կադիսն Արևմտյան Եվրոպայի շարունակաբար բնակեցված ամենահին քաղաքներից է, որտեղ, ինչպես վկայում են հնագիտական պեղումների ադյունքները, մարդիկ սկսել են ապրել դեռևս 3100 տարի առաջ[1][2][3][4][5]։ Կադիսը ներառված է Եվրոպայի հնագույն քաղաքների ցանցում [4][6]։

Կադիսի ամենամյա կառնավալը Անդալուսիայի ամենահայտնի, սիրված, մեծ ժողովրդականություն վայելող տոնակատարությունն է[7]։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանումը փյունիկերեն է։ Հնում հայտնի է եղել որպես Գադիր, որը հիմնադրել են փյունիկցիները մ․ թ․ ա․ մոտ 800 թվականին։ Գադիր նշանակում է «պատնեշ» (զառիթափ՝ զառիվեր ափ, ուր տեղակայված է քաղաքը)։ Հետագայում տարբեր լեզուներում անվանումը կրել է հնչյունային փոփոխություններ։ Հռոմեացիների մոտ ստացել է Gades (Gadis) ձևը, ավելի ուշ արաբների մոտ՝ Կադիս ձևը, որից առաջացել է այժմյան իսպաներեն Gadiz ձևը[8]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կադիսը թերևս ամենահինն է Հարավարևմտյան Եվրոպայի պահպանված քաղաքներից։ Ըստ մի ավանդազրույցի՝ կառուցվել է Տրոյական պատերազմից 80 տարի անց[9] և բնակեցված է եղել Tartessů ցեղի մարդկանցով (ուսումնասիրողները նրանց համադրում են Աստվածաշնչում հիշատակված թարշիշ ցեղի հետ)։ Մեր թվականությունից առաջ 500 թվականից քաղաքին տիրել են փյունիկեցիները, Պունիկյան երկրորդ պատերազմից (մ. թ. ա. 218 - 201 թթ.) հետո՝ նրանց հաղթած հինհռոմեացիները։ Հետագայում քաղաքը նվաճել են մավրերը, 1262 թվականին՝ իսպանացիները։

1492 թվականին Ամերիկայի հայտնագործումից հետո Կադիսը դարձել է Եվրոպայի ամենահարուստ քաղաքներից մեկը՝ երկրորդ պլան մղելով Սևիլյային և դառնալով դեպի Վեստ Ինդիա մեկնող ու այնտեղից վերադարձող նավերի հիմնական նավահանգիստը։ 16-18-րդ դարերում քաղաքը ենթարկվել է անգլիացիների բազմաթիվ հարձակումներին, բայց դրանց մեծ մասը կարողացել է ետ մղել՝ զգալի կորուստներ պատճառելով գրոհողներին։ 18-19-րդ դարերում Կադիսն սկսել է անկում ապրել՝ կապված Ամերիկայում Իսպանիայի գաղութների կորստի հետ։ Չնայած դրան՝ այսօր էլ շարունակում է մնալ իսպանական կարևորագույն նավահանգստային քաղաքներից մեկը։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կադիսը, ըստ Köppen climate classification|Köppen Csa-ի դասակարգման, ունի միջերկրածովյան կլիմա՝ շոգ ամառներով և չափազանց մեղմից տաքի հասնող ձմեռներով։ Արևոտ օրերի քանակով առաջին տեղն է զբաղեցնում Եվրոպայում։ Ձյան տեղումներ այստեղ չեն եղել առնվազն սկսած 19-րդ դարից[10]։

Կադիս (1981–2010)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 22.5
(72.5)
25.3
(77.5)
29.0
(84.2)
31.4
(88.5)
36.5
(97.7)
37.6
(99.7)
40.0
(104)
43.0
(109.4)
37.8
(100)
31.5
(88.7)
27.6
(81.7)
23.6
(74.5)
43.0
(109.4)
Միջին բարձր °C (°F) 16.0
(60.8)
16.8
(62.2)
18.8
(65.8)
19.9
(67.8)
22.1
(71.8)
25.3
(77.5)
27.7
(81.9)
27.9
(82.2)
26.3
(79.3)
23.4
(74.1)
19.6
(67.3)
16.9
(62.4)
21.6
(70.9)
Միջին օրական °C (°F) 12.7
(54.9)
13.8
(56.8)
15.5
(59.9)
16.8
(62.2)
19.1
(66.4)
22.4
(72.3)
24.6
(76.3)
25.0
(77)
23.3
(73.9)
20.3
(68.5)
16.5
(61.7)
13.9
(57)
18.6
(65.5)
Միջին ցածր °C (°F) 9.4
(48.9)
10.7
(51.3)
12.3
(54.1)
13.7
(56.7)
16.2
(61.2)
19.5
(67.1)
21.4
(70.5)
22.0
(71.6)
20.3
(68.5)
17.3
(63.1)
13.4
(56.1)
10.9
(51.6)
15.4
(59.7)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) 0.2
(32.4)
3.2
(37.8)
3.0
(37.4)
8.0
(46.4)
9.2
(48.6)
14.0
(57.2)
16.8
(62.2)
17.2
(63)
14.0
(57.2)
9.0
(48.2)
4.6
(40.3)
2.2
(36)
0.2
(32.4)
Անձրևի տեղումներ մմ (դյույմ) 69.0
(2.717)
58.5
(2.303)
34.7
(1.366)
45.2
(1.78)
26.9
(1.059)
6.7
(0.264)
0.2
(0.008)
1.7
(0.067)
23.8
(0.937)
67.3
(2.65)
97.7
(3.846)
92.3
(3.634)
524
(20.631)
Միջ. անձրևոտ օրեր (≥ 1.0 mm) 6.9 6.4 4.8 5.6 3.2 1.0 0.1 0.2 2.5 5.6 7.2 8.1 51.6
% խոնավություն 75 74 71 69 70 69 68 70 71 74 74 76 71.8
Միջին ամսական արևային ժամ 184 197 228 255 307 331 354 335 252 228 187 166 3024
աղբյուր: Agencia Estatal de Meteorología[11]

Աղբյուրը՝ Agencia Estatal de Meteorología[12][13][13][14]

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարի Բնակչություն
2001 137 971 մարդ [15]
2002 136 236 մարդ [16]
2003 134 989 մարդ [17]
2004 133 242 մարդ [18]
2005 131 813 մարդ [19]
Տարի Բնակչություն
2006 130 561 մարդ [20]
2007 128 554 մարդ [21]
2008 127 200 մարդ [22]
2009 126 766 մարդ [23]
2010 125 826 մարդ [24]
Տարի Բնակչություն
2011 124 892 մարդ [25]
2012 123 948 մարդ [26]
2013 122 990 մարդ [27]
2014 121 739 մարդ [28]
2016 118 919 մարդ [29]
Տարի Բնակչություն
2017 118 048 մարդ [30]
2018 116 979 մարդ [31][32]
2019 116 027 մարդ [33]
2020 115 439 մարդ [34]


Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://www.elpais.com/articulo/cultura/Hallado/Cadiz/muro/3000/anos/elpepucul/20070930elpepicul_7/Tes}}
  2. Oficina Municipal del Plan General de Ordenación Urbana (PGOU), compuesta por personal de la Oficina de Planeamiento y Gestión Urbanística reforzada con personal del Área de Urbanismo.։ «Memoria del Plan General de Ordenación Urbana.»։ Արխիվացված է օրիգինալից դեկտեմբերի 15, 2009-ին։ Վերցված է հուլիսի 30, 2009։ «Extraido de la web del ayuntamiento y del siguiente apartado 
  3. Phoenicians according to the Iberian protohistoric architecture project.
  4. 4,0 4,1 Nash Elizabeth (հոկտեմբերի 9, 2007)։ «'Europe's oldest city' is found - Europe, World - The Independent»։ The Independent (London: INMISSN 0951-9467։ OCLC 185201487։ Վերցված է մայիսի 19, 2011 
  5. Strabo, Geographica 3.5.5
  6. MAETN (1999)։ «diktyo»։ classic-web.archive.org։ Արխիվացված է օրիգինալից հոկտեմբերի 22, 2005-ին։ Վերցված է մայիսի 19, 2011 
  7. http://www.segabg.com/article.php?id=00001&issueid=703&sectionid=10 |заглавие= Магията на Андалусия |достъп_дата=16 март 2013 |автор=Цветана Евгениева |труд=Сега |издател=СЕГА АД}}
  8. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս» 
  9. Historia de Arquitectura de España: Fenicios
  10. «OLAS DE FRÍO, ENTRADAS FRÍAS Y TEMPORALES DE NIEVE EN ESPAÑA 1830 - 1985»։ Foro de Tiempo.com։ Վերցված է 2019-10-26 
  11. «Guía resumida del clima en España (1981-2010)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 October 2017-ին 
  12. |título=Guía resumida del clima en España|url=http://www.aemet.es/es/conocermas/recursos_en_linea/publicaciones_y_estudios/publicaciones/detalles/guia_resumida_2010%7Ceditor=Agencia Estatal de Meteorología (AEMET)|fechaacceso=3 de abril de 2016}}
  13. 13,0 13,1 |título=Datos de la Agencia Estatal de Meteorología: Valores climatológicos normales en la estación meteorológica de Cádiz|url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=5973&k=and Cádiz}}
  14. |título=Datos de la Agencia Estatal de Meteorología: Valores extremos en la estación meteorológica del Aeropuerto de Jerez de la Frontera.|url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=5960&k=and}}
  15. Instituto Nacional de Estadística III // 2001 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2002. — Iss. 5. — P. 642. — ISSN 0212-033X
  16. Instituto Nacional de Estadística III // 2002 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2002. — Iss. 311. — P. 45846. — ISSN 0212-033X
  17. Instituto Nacional de Estadística III // Municipal Register of Spain 2003 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2003. — Iss. 304. — P. 45352. — ISSN 0212-033X
  18. Instituto Nacional de Estadística III // 2004 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2004. — Iss. 314. — P. 42356. — ISSN 0212-033X
  19. Instituto Nacional de Estadística III // 2005 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2005. — Iss. 287. — P. 39422. — ISSN 0212-033X
  20. Instituto Nacional de Estadística III // 2006 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2006. — Iss. 312. — P. 46628. — ISSN 0212-033X
  21. III // Padrón municipal de España 2007 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2007. — Iss. 311. — P. 53566. — ISSN 0212-033X
  22. Instituto Nacional de Estadística III // 2008 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2008. — Iss. 312. — P. 52072. — ISSN 0212-033X
  23. Instituto Nacional de Estadística 2009 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2009. — Iss. 309. — P. 109453. — ISSN 0212-033X
  24. Instituto Nacional de Estadística III // 2010 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2010. — Iss. 311. — P. 106195. — ISSN 0212-033X
  25. Instituto Nacional de Estadística III // 2011 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2011. — Iss. 303. — P. 138416. — ISSN 0212-033X
  26. Instituto Nacional de Estadística III // 2012 թվականի Իսպանիայի համայնքային գրանցամատյան (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2012. — Iss. 313. — ISSN 0212-033X
  27. Instituto Nacional de Estadística III // Padrón municipal de España 2013 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2013. — Iss. 311. — ISSN 0212-033X
  28. Instituto Nacional de Estadística III // Municipal Register of Spain 2014 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2014. — Iss. 308. — ISSN 0212-033X
  29. Instituto Nacional de Estadística III // Padrón municipal de España 2016 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2016. — Iss. 304. — ISSN 0212-033X
  30. Instituto Nacional de Estadística III // Municipal Register of Spain 2017 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2017. — Iss. 316. — ISSN 0212-033X
  31. Instituto Nacional de Estadística III // Municipal Register of Spain 2018 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2018. — Iss. 314. — P. 130903. — ISSN 0212-033X
  32. Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de eneroNational Statistics Institute.
  33. Instituto Nacional de Estadística III // Municipal Register of Spain 2019 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2019. — Iss. 311. — P. 141278. — ISSN 0212-033X
  34. Instituto Nacional de Estadística III // Municipal Register of Spain 2020 (իսպ.) // Boletín oficial del EstadoAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2020. — Iss. 340. — P. 125898. — ISSN 0212-033X

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Кадикс, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890-1907.
  • Bustos Rodríguez, Manuel. Cádiz en el sistema atlántico. La ciudad, sus comerciantes y la actividad mercantil (1650-1830) UCA, 1995.
  • Bustos Rodríguez, Manuel. Los comerciantes de la carrera de Indias en el Cádiz del siglo XVIII (1713-1775), UCA, 1996.
  • Caro Cancela, Diego. La Segunda república en Cádiz: elecciones y partidos políticos. Diputación Provincial, Cádiz. 1987
  • Chic, G (1979) Gades y la desembocadura del Guadalquivir, Gades 3. pag. 16 ss (1983) “Portus Gaditanus”, Gades 11, pp. 105–120.
  • Fernández Reina, Javier, La ciudad insular, Cádiz, 2001.
  • Gavala, J (1959): La Geología de la Costa y Bahía de Cádiz y el poema "Ora Marítima", de Avieno. Madrid, Instituto Geológico y Minero de España. Edición facsímil en Cádiz, Diputación Provincial, 1992.
  • Millán Chivite, J.L. Cádiz, siglo XX. Del Cádiz hundido al Cádiz que resurge vol. IV.
  • Payán Sotomayor, Pedro Manuel. El habla de Cádiz. Ed. Quorum, Cádiz, 2001.
  • Pérez Serrano, J. Cádiz, la ciudad desnuda. Cambio económico y modelo demográfico en la formación de la Andalucía contemporánea. Cádiz, 1992.
  • Piñeiro Blanca, Joaquín M. Ramón de Carranza: un oligarca gaditano en la crisis de la Restauración. Universidad de Cádiz, 1998.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Կադիս հոդվածին
Վիքիդարանի պատկերանիշը
Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝
Cádiz
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 154 CC-BY-SA-icon-80x15.png