Սիմոն Բոլիվար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սիմոն Բոլիվար
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar de la Concepción y Ponte Palacios y Blanco
Simón Bolívar - Juan Lovera, 1827.jpg
Դրոշ
(1-ին) Մեծ Կոլումբիայի նախագահ
սեպտեմբեր, 1821 - մայիսի 4, 1830
Դրոշ
(1-ին) Բոլիվիայի նախագահ
օգոստոսի 11, 1825 - դեկտեմբերի 29, 1825
Դրոշ
(6-րդ) Պերուի նախագահ
փետրվարի 17, 1824 - հունվարի 28, 1827
 
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ և սպա
Քաղաքացիություն Իսպանիա
Վենեսուելա
Գրան Կոլումբիա
Flag of Peru.svg Պերու
Flag of Bolivia.svg Բոլիվիա
Ծննդյան օր հուլիսի 24, 1783({{padleft:1783|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:24|2|0}})[1][2]
Ծննդավայր Կարակաս[3]
Վախճանի օր դեկտեմբերի 17, 1830({{padleft:1830|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[1][2] (47 տարեկանում)
Վախճանի վայր Սանտա Մարտա
Ամուսին Մանուելա Սաենս
 
Ինքնագիր Simón Bolívar Signature.svg

Սիմոն Բոլիվար (իսպ.՝ Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar de la Concepción y Ponte Palacios y Blanco), (հուլիսի 24, 1783, Կարակաս, Վենեսուելա - դեկտեմբերի 17, 1830, Սանտա-Մարտա, Կոլումբիա), լատինամերիկյան զինվորական և պետական գործիչ, 1810–1826 թվականներին ընթացող Ամերիկայի իսպանական գաղութների անկախության պայքարի ամենաազդեցիկ և հայտնի ղեկավարը։ Վենեսուելայի ազգային հերոս։ 1819–1822 թվականներին, մի շարք ճակատամարտերում ջախջախելով իսպանացիներին, Բոլիվարի բանակն ազատագրել է այժմյան Վենեսուելայի, Կոլումբիայի և Էկվադորի տարածքները), իսկ 1824 թվականին՝ Պերուն։

Ազատագրել է իսպանական գերիշխանությունից Վենեսուելան, Նոր Գրանադան (Հյուսիսային Կոլումբիա ու Պանամա), Կիտո գավառը (ժամանակակից Էկվադոր), 1819-1830 թվականներ այս տերությունների տարածքում ստեղծված Մեծ Կոլումբիայի նախագահ։ 1824 թվականին ազատագրել է Պերուն ու կանգնել Վերին Պերուի տարածքում ստեղծված Բոլիվիա հանրապետության գլուխ, որը կոչվել է իր պատվին (1825Վենեսուելայի Ազգային կոնգրեսը 1813 թվականին նրան հռչակել է Ազատիչ (իսպ.՝ El Libertador

Վաղ տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիմոն Բոլիվարը ծնվել է 1783թ. հուլիսի 24-ին ազգությամբ բասկ, ազնվական կրեոլ Խուան Վինսենտե Բոլիվարի ընտանիքում: Իսպանիայից Հարավային Ամերիկա տեղափոխված Բոլիվարների ընտանիքն ակտիվ դերակատարություն էր ստանձնել Վենեսուելայի հասարակական կյանքում: Սիմոն Բոլիվարը վաղ  հասակում կորցրել է ծնողներին: Ապագա հեղափոխականի դաստիարակության և աշխարհայացքի ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն է թողել Բոլիվարի ավագ ընկեր և հայտնի լուսավորիչ Սիմոն Ռոդրիգեսը: 1799թ. Սիմոնի ազգականներն որոշեցին ուղարկել նրան Մադրիդ` հեռու անհանգիստ Կարակասից: Մադրիդում Սիմոն Բոլիվարն ուսումնասիրեց իրավաբանություն, ապա այցելեց Իտալիա, Շվեյցարիա, Գերմանիա, Անգլիա և Ֆրանսիա: 1805թ. Բոլիվարն այցելեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, որտեղ էլ նրա մոտ ձևավորվեց իսպանական տիրապետությունից Հարավային Ամերիկայի ազատագրման գաղափարը: 

Վենեսուելական հանրապետությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոլիվարն ակտիվ մասնակցություն ունեցավ Վենեսուելայում իսպանական տիրապետության տապալման (19 ապրիլի 1810թ.) և նրա անկախ հանրապետություն հռչակման գործում (5 հուլիսի 1811թ.): Նույն թվականին Բոլիվարը հեղափոխական խունտայի (ժողովրդական ժողով) կողմից ուղարկվեց Լոնդոն բրիտանական կառավարությունից օգնություն ստանալու նպատակով: Վերջինս սակայն գերադասեց պահպանել չեզոքություն: Բոլիվարը Լոնդոնում թողեց Լուի Լոպես Մենդեսին Վենեսուելայի անունից զինվորների վարձակալության համար բանակցությունները շարունակելու և վերադարձավ Վենեսուելա: Շուտով իսպանացի գեներալ Մոնտեվերդեն օգնության խնդրանքով դիմեց Վենեսուելայի տափաստան-լյանոսների կիսավայրենի բնակիչներին` ռազմատենչ լյաներոսներին: Լյաներոսների ոչ կանոնավոր ուժերի գլուխ նաշանակվեց աստուրիացի Խոսե Թոմաս Բովեսը: Պատերազմն ընդունեց չափազանց դաժան բնույթ, ինչին Բոլիվարը պատասխանեց գերիներին սպանելու հրամանով: Իսպանացիների կողմից Բոլիվարի բանակի ջախջախումից հետո նա 1812թ. հաստատվեց Նոր Գրանադայում (այժմյան Կոլումբիան): Սակայն հաջորդ տարվա սկզբներին Բոլիվարը վերադարձավ, իսկ 1813թ. օգոստոսին նրա զորքերը գրավեցին Կարակասը: Այստեղ նա հանդիսավոր կերպով հռչակվեց «Վենեսուելայի ազատարար» (El Libertador): Բոլիվարի գլխավորությամբ ձևավորվեց Վենեսուելական երկրորդ հանրապետությունը: Սակայն չիրականացնելով հասարակության ստորին հատվածների շահերից բխող բարեփոխումներ նա չկարողացավ ստանալ նրանց աջակցությունը և 1814թ. կրկին պարտություն կրեց: Իսպանական զորքերի ճնշման տակ 1814թ. հուլիսի 6-ին Բոլիվարի զորքերը լքեցին Կարակասը, իսկ Բոլիվարը հեռացավ երկրից` հաստատվելով Ճամայկայում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #118513052 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  3. Боливар Симон, Боливар Симон // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոլիվարի մասին Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարանում