Եղիսաբեթ I

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Elizabeth1England.jpg

Եղիսաբեթ I (անգլ.՝ Elizabeth I, 1533թ. սեպտեմբերի 7 - 1603թ. մարտի 24), Անգլիայի և Իռլանդիայի թագուհի (1558 թ. նոյեմբերի 17-ից), Տյուդորների արքայատոհմի վերջին ներկայացուցիչ։ Գահը ժառանգել է իր քրոջ՝ Մարիա թագուհու մահից հետո։

Եղեիսաբեթ I-ի կառավարման տարիները երբեմն անվանում են «Անգլիայի ոսկեդար», ինչպես մշակույթի աննախադեպ ծաղկման (Շեքսպիր, Քրիսթոֆեր Մարլոու, Ֆրենսիս Բեքոն և այլն), այնպես էլ Անգլիայի քաղաքական և տնտեսական աճող նշանակության առումներով («Անհաղթ արմադայի» ջախջախումը, Ֆրենսիս Դրեյքի և Ուոլթեր Ռայլիի գործունեությունը, «Արևելյան Հնդկական ընկերության» հիմնադրումը և այլն)։

Եղիսաբեթը վերականգնում է Անգլիկանյան եկեղեցին, այսինքն անգլիական եկեղեցու անկախությունը Հռոմից՝ միաժամանակ պայքարելով բողոքականության ծայրահեղ դրսևորումների՝ պուրիտանիզմի դեմ։

Անգլիայում կաթոլիկությունը վերականգնելու ճամբարը հենվում էր Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ի աջակցության վրա՝ ձգտելով գահընկեց անել Եղիսաբեթ I-ին և Անգլիայի գահին հաստատել Շոտլանդիայի թագուհի Մարիա Ստյուարտին, որը ժառանգական իրավունքներ ուներ անգլիական գահի նկատմամբ (նրա հայրը՝ Շոտլանդիայի թագավոր Ջեյմս V Ստյուարտը Հենրի VII Թյուդորի դուստր Մարգարիտայի որդին էր)։ Օգտվելով նրանից, որ Մարիա Ստյուարտի դեմ Շոտլանդիայում ապստամբություն էր բարձրացել և Մարիան ստիպված էր եղել փախչել Անգլիա՝ Եղիսաբեթը ձերբակալում է նրան և 1587 թ. փետրվարի 8-ին գլխատում։

Մարիայի մահվանից հետո Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ը արշավանք է նախաձեռնում Անգլիայի վրա։ 1588 թ. մայիսին Իսպանիայի նավատորմը, որը կոչվում էր «Անհաղթ Արմադա» և բաղկացած էր 134 նավերից ու մոտավորապես 22.000 զինվորներից, դուրս եկավ ծով։ Վճռական ծովային ճակատամարտը տեղի է ունենում հուլիսի 28-ին Կալե քաղաքի մոտ։ Անգլիական նավատորմը հաղթանակ է տանում։ Իսպանական նավատորմը, ի վիճակի չլինելով կայանել անգլիական ափին, վերջնականապես ջախջախվում է բարձրացած փոթորկից։ 134 նավերից միայն 43-ն են վերադառնում Իսպանիա։

«Արմադայի» կործանումը դրեց Անգլիայի՝ որպես հզոր ծովային տերության կայացման հիմքը՝ սկզբնավորելով երկրի նվաճողական, գաղութային քաղաքականությունը։

Եղիսաբեթ I վախճանվում է 1603 թ. մարտի 24-ին՝ ժառանգորդ նշանակելով Մարիա Ստյուարտի որդուն ՝ Ջեյմսին, որը այդ ժամանակ Շոտլանդիայի թագավորն էր, դրանով միավորելով Անգլիան և Շոտլանդիան մի թագավորի իշխանության տակ։

Աղբյուրներ[խմբագրել]