ԼԳԲՏ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Բոլոնիայում անցկացվող գեյ-շքերթ

ԼԳԲՏ (լատիներեն տառերով LGBT), անգլերեն հապավում կազմված Լեսբուհի, Գեյ, Բիսեքսուալ և Տրանսգենդեր (Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender) բառերի սկզբնատառերից։ Այն օգտագործվում է որպես նույնասեռական, բիսեքսուալ և տրանսգենդեր մարդկանց հավաքական անուն։ Հայերենում գործածվում է նաև «ԼԳԵՓ» թարգմանական տարբերակը (Լեսբուհի, Գեյ, Երկսեռական, Փոխսեռական)։ 1980-ական թվականներից տերմինը փոխարինում է ԼԳԲՏ համայնքին դիմելու համար օգտագործվող գեյ տերմինին[1]: Ցուցարարները կարծում էին, որ գեյերի համայնք տերմինը ճշգրիտ կերպով չի ներկայացնում բոլոր նրանց, ում վերաբերում էր այդ տերմինը[2]:

Հապավումը հիմնականում ինքնաբնորոշման համար էր օգտագործվում. այն օգտագործում էին ԼԳԲՏ համայնքները, ԱՄՆ-ի ԶԼՄ-ները, ինչպես նաև որոշ անգլախոս երկրներ[3][4]: Տերմինն այժմ օգտագործում են որոշ այլ երկրներում, մասնավորապես այն երկրները, որոնց պետական լեզուներով հապավման տառերը համընկնում են, օրինակ՝ Արգենտինան, Ֆրանսիան և Թուրքիան:

ԼԳԲՏ տերմինը նախատեսված է սեռական տարբեր կողմնորոշում ունեցող անձանց մշակույթների առանձնահատկունը ընդգծելու համար։ Այն ոչ թե միայն լեսբուհի, գեյ, բիսեքսուալ և տրանսգենդեր մարդկանց է վերաբերում, այլ կարող է նաև վերաբերել ոչ հետերոսեքսուալ և ոչ ցիսգենդեր մարդկանց։ Դրա համար անգլերենում և այլ լեզուներում գործածվում են նաև այլ տարբերակներ՝ «ԼԳԲՏՔ» (Լեսբուհի, Գեյ, Բիսեքսուալ, Տրանսգենդեր, Քվիր), որ սկսել է օգտագործվել 1996 թվականից[5] կամ «ԼԳԵՓՔ», ավելի հազվադեպ՝ «ԼԳԲՏՏՏՔ»՝ Լեսբուհի, Գեյ, Բիսեքսուալ, Տրանսգենդեր, Տրանսսեքսուալ, Տրանսվեստիտ, Քվիր[2][6]։ Գործածական են նաև նույն տերմինի այլ տարբերակներ՝ «ԳԼԲՏ», «ԳԼԲՏՔ», և այլն։

Անանուն կերպով անցկացված որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ ԼԳԲՏ համայնքի հիմնական ներկայացուցիչները դեռահասներ են կամ երիտասարդ չափահասներ[7]: Դա կարող է ազդեցություն ունենալ մարդու սեռականության վրա ազդող անորոշ և արտաքին ճնշումների վրա։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԼԳԲՏ դրոշ

1960-ական թվականների սեռական հեռափոխությունից առաջ չկար ոչ մի տարածված բառ կամ արտահայտություն, որ բնութագրեր ոչ հետերոսեքսուալ լինելը՝ առանց նսեմացուցիչ բառերի[8][9][10][11][12][13]: Այժմ գործածվող տերմինին ամենամոտը «երրորդ սեռ» տերմինն էր, որը երբեք ձեռք չբերեց տարածվածություն ԱՄՆ-ում։

Լայնորեն կիրառված առաջին տերմինը «հոմոսեքսուալն» էր, որ իրականում բացասական նշանակություններ ուներ։ Այն 1950-ական և 1960-ական թվականներին փոխարինելու եկավ «հոմոֆիլ» տերմինին[14], իսկ հետագայում դրան փոխարինելու եկավ «գեյ» տերմինը 1970-ական թվականներին[8]: Վերջինս առաջին անգամ սկսեց օգտագործվել հոմոսեքսուալ համայնքի կողմից։ 1960-ական թվականներին Լարս ՈՒլեստրամը գովազդեց «սեռական փոքրամասնություն» տերմինը՝ «ազգային փոքրամասնություն» տերմինի նմանությամբ, որն օգտագործվում էր ոչ սպիտակ մարդկանց բնութագրելու համար[15]:

Այնուհետև ԼԳԲՏ համայնքին ի նկատի ունենալու համար առավել տարածված դարձավ գեյ և լեսբուհի արտահայտությունը[2]: «Daughters of Bilitis» կազմակերպությունը, որ լեսբուհիների շահերը պաշտմանող առաջին կազմակերպությունն էր, քննարկման դրեց հետևյալ հարցը. Պետք է կենտրոնանալ ֆեմինիզմի՞, թե՞ գեյերի և լեսբուհիների իրավունքների պաշտպանության վրա[16]: Քանի որ լեսբուհի ֆեմինիստների համար առաջնահերթ էր հավասարությունը, այդ իսկ պատճառով էլ կանանց և տղամարդկանց դերերի անհավասարությունը նահապետական էր դիտվում։ Որոշ լեսբուհի ֆեմինիստներ հրաժարվում էին հրաժարվում էին գեյերի հետ աշխատելուց[17]: Այն լեսբուհիները, ովքեր ավելի մատերիալիստական գաղափարներ էին կրում, հաճախ անջատողական կարծիքներ էին արտահայտում լեսբուհի ֆեմինիստների՝ գեյերի իրավունքների պաշտպանության գործում վնասակար լինելու վերաբերյալ[18]: Բիսեքսուալ և տրանսգենդեր մարդիկ նույնպես ձգտում էին փոքրամասնական համայնքների մեջ օրինական կատերգորիա համարվելուն[2]:

Նյու Յորքում տեղի ունեցած սթոունվոլսկյան ցույցերց հետո (1970-ական թվականների վերջ-1980-ական թվականների սկիզբ), որոշ գեյեր և լեսբուհիներ սկսեցին քչանալ՝ դառնալով բիսեքսուալ կամ տրանգենդեր[19][20]:

1988 թվականին ակտիվիստները սկսեցին օգտագործել ԼԳԲՏ հապավումը ԱՄՆ-ում[21]: Չնայած համայնքների մեջ շատ տարաձայնություններ կային՝ ԼԳԲՏ տերմինը դրական արձագանքներ ունեցավ[20]: Չնայած այն փաստին, որ ԼԳԲՏ տերմինի մեջ ամբողջովին չեն ներառված սեռական փոքրամասնություն կազմող բոլոր համայնքների սկզբնատառերը՝ դրանք, այդուհանդերձ, ԼԳԲՏ համայնքի մաս են կազմում[6][20]:

Ի պատասխան խտրականությունը վերացնելու կոչերով հանդես եկող օգտատերերին և ԼԳԲՏ խմբերին՝ Ֆեյսբուք սոցիալական կայքը 2014 թվականի փետրվարին լայնացրեց սեռական ընտրության դաշտը իր օգտատերերի համար[22][23]: 2015 թվականի հունիսին ֆեյսբուքը մի հնարավորություն ավելացրեց, որը թույլ էր տալիս օգտատերերին գունավորել իրենց գլխավոր նկարները ծիածանի գույներով՝ ի նշան ԼԳԲՏ հավասարության[24]

ԼԳՏԲ իրավունքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ արևմտյան երկրներում գործածական է այսպես կոչված «ԼԳՏԲ իրավուքներ» եզրը։ Այդ իրավունքների տակ մասնավորապես հասկացվում են.

  • Սեռական հարաբերությունների ազատություն
  • Պաշտպանություն խտրականությունից
  • Համասեռական ամուսնության իրավունք
  • Երեխա որդեգրելու իրավունք
  • Կենսաբանական սեռը փոխելու իրավունք

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Acronyms, Initialisms & Abbreviations Dictionary, Volume 1, Part 1. Gale Research Co., 1985, ISBN 978-0-8103-0683-7. Factsheet five, Issues 32–36, Mike Gunderloy, 1989
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Swain Keith W. (հունիսի 21, 2007)։ «Gay Pride Needs New Direction»։ Denver Post։ Վերցված է 2008-07-05 
  3. Centerlink։ «2008 Community Center Survey Report»։ LGBT Movement Advancement Project։ Վերցված է օգոստոսի 29, 2008 
  4. «NLGJA Stylebook on LGBT Terminology»։ nlgja.org։ 2008 
  5. The Santa Cruz County in-queery, Volume 9, Santa Cruz Lesbian, Gay, Bisexual & Transgendered Community Center, 1996. Books.google.com. 2008-11-01. https://books.google.com/books?id=rkUEAQAAIAAJ։ Վերցված է 2011-10-23. 
  6. 6,0 6,1 Shankle, Michael D. (2006). The Handbook of Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Public Health: A Practitioner's Guide To Service. Haworth Press. ISBN 1-56023-496-2. https://books.google.com/books?id=pUUyLSKD5voC. 
  7. Harris, K. M. (2013). Sexuality and suicidality: Matched-pairs analyses reveal unique characteristics in non-heterosexual suicidal behaviors. Archives of sexual behavior, 42(5), 729-737. doi: 10.1007/s10508-013-0112-2
  8. 8,0 8,1 Ross, E. Wayne (2006). The Social Studies Curriculum: Purposes, Problems, and Possibilities. SUNY Press. ISBN 0-7914-6909-3. https://books.google.com/books?id=4qFMqjxte9IC. 
  9. Kennedy, Hubert C. (1980) "The "third sex" theory of Karl Heinrich Ulrichs", Journal of Homosexuality. 1980–1981 Fall–Winter; 6(1–2): pp. 103–1
  10. Hirschfeld, Magnus, 1904. Berlins Drittes Geschlecht ("Berlin's Third Sex")
  11. Ellis, Havelock and John Addington Symonds, 1897. Sexual Inversion.
  12. Edward Carpenter, 1908. The Intermediate Sex: A Study of Some Transitional Types of Men and Women.
  13. Duc, Aimée, 1901. Sind es Frauen? Roman über das dritte Geschlecht ("Are These Women? Novel about the Third Sex")
  14. Minton, Henry (2002). Departing from Deviance. University of Chicago Press. ISBN 0-226-53043-4. https://books.google.com/?id=cCoADHpbzHsC&pg=PA238։ Վերցված է 2009-01-01. 
  15. Ullerstam, Lars (1967). The Erotic Minorities: A Swedish View. https://books.google.co.uk/books?id=whGGAAAAIAAJ։ Վերցված է մարտի 12, 2015. 
  16. Esterberg, Kristen (September, 1994). "From Accommodation to Liberation: A Social Movement Analysis of Lesbians in the Homophile Movement." Gender and Society, 8, (3) p. 424–443.
  17. Faderman, Lillian (1991). Odd Girls and Twilight Lovers: A History of Lesbian Life in Twentieth Century America, Penguin Books. ISBN 0-14-017122-3, p. 210–211.
  18. Faderman (1991), p. 217–218.
  19. Leli, Ubaldo; Drescher, Jack (2005). Transgender Subjectivities: A Clinician's Guide. Haworth Press. ISBN 0-7890-2576-0. https://books.google.com/books?id=QiJryCzrZmYC. 
  20. 20,0 20,1 20,2 Alexander, Jonathan; Yescavage, Karen (2004). Bisexuality and Transgenderism: InterSEXions of The Others. Haworth Press. ISBN 1-56023-287-0. https://books.google.com/books?id=2SOe4igsrbgC. 
  21. Research, policy and practice: Annual meeting, American Educational Research Association Verlag AERA, 1988.
  22. «Facebook expands gender options: transgender activists hail 'big advance'»։ The Guardian։ փետրվարի 14, 2014։ Վերցված է մայիսի 21, 2014 
  23. Dewey Caitlin (փետրվարի 14, 2014)։ «Confused by Facebook's new gender options? Here's what they mean.»։ Washington Post։ Վերցված է մայիսի 21, 2014 
  24. Nicole Morley (հունիսի 26, 2015)։ «Facebook celebrates LGBT Pride with rainbow profile picture function»։ Metro