Նույնասեռ ամուսնություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նույնասեռ ամուսնություն Մեծ Բրիտանիայում, 2015 թ.
Նույնասեռ ամուսնություն Հարավային Աֆրիկայում, 2007 թ.
     Նույնասեռ ամուսնություն

Նույնասեռ ամուսնություն, ամուսնությունն է նույն սեռն ունեցող մարդկանց միջև։ Ինչպես տարասեռական մարդիկ, նույնասեռական մարդիկ ևս մտնելով նման միության մեջ ստանում են մի շարք իրավունքներ ու պարտականություններ միմյանց հանդեպ։

Ներկայիս կարգավիճակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2018 թվականի դրությամբ, նույնասեռ ամուսնությունները օրինական են (երկրի ամբողջ տարածքով կամ մասնակի) 22 երկրներում, որոնց բնակչության թիվը ընդհանուր կազմում է 1 միլիարդից ավելի։

Եվրոպա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիդերլանդները առաջին երկիրն է Եվրոպայում և ամբողջ աշխարհում, որն օրինականացրել է նույնասեռ ամուսնությունները: Նիդերլանդներից հետո նույնասեռ ամուսնությունները օրինականացրել է Բելգիան 2003 թվականի հունիսի 1-ին։ 2005 թվականի հունիսի 3-ին նույնասեռ ամուսնությունները ճանաչեց Իսպանիան, 2008-ին՝ Նորվեգիան, իսկ 2009-ին՝ Շվեդիան։ 2010 թվականին օրինականացրեցին Պորտուգալիան և Իսլանդիան։ 2012-ին՝ Դանիան։ 2013 թվականի Մայիսի 23-ին օրինականացվեցին Ֆրանսիայում, 2015 թվականին օրինականացվեցին Լյուքսեմբուրգում և Իռլանդիայում, 2017 թվականին՝ Ֆինլանդիայում, Մալթայում և Գերմանիայում։ 2019 թվականից սկսած Ավստրիայում նույնպես օրինական են նույնասեռ ամուսնությունները։

Միացյալ Թագավորություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միացյալ Թագավորությունում 2018 թվականի դրությամբ նույնասեռ ամուսնությունները գործում են Անգլիայում և Ուելսում (2014 թվականի մարտի 3), Շոտլանդիայում (2014 թվականի դեկտեմբերի 16), 2018 թվականի դրությամբ Արքայական տարածքները և 14 Բրիտանական անդրծովյան տարածքներից 8-ը նույնպես ճանաչում են նույնասեռ ամուսնություններ։ Հյուսիսային Իռլանդիայում նույնասեռ ամուսնությունները չեն ճանաչվում, բայց ճանաչվում են քաղաքացիական միություններ։ Սարկ կղզին չի ճանաչում նույնասեռ ամուսնություններ։

Ասիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականի Մայիսի 17-ին՝ հոմոֆոբիայի և տրանսֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օրը, Թայվանը դարձավ առաջինը երկիրը Ասիայում, որը կօրինականացնի նույնասեռ ամուսնությունները[1]։

Հյուսիսային Ամերիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանադան ճանաչեց նույնասեռ ամուսնությունները 2005 թվականի հուլիսի 20-ին, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները՝ 2015 թվականի հուլիսի 26-ին[2]։

Մեքսիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեքսիկայում առաջին անգամ նույնասեռ ամուսնությունները օրինականացվել են մայրաքաղաք Մեխիկոյում: Ներկայիս պահին մի շարք նահանգներ նույնպես օրինականացրել են նույնասեռ ամուսնությունները, իսկ մնացած նահանգները ճանաչում են ամուսնությունները, որոնք օրինականացվել են այլ նահանգներում։

Հարավային Ամերիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարավային Ամերիկայի 4 երկրներ ճանաչում են նույնասեռ ամուսնություններ։ Դրանք են՝ Արգենտինան (2010 թվականի հուլիսի 22), Բրազիլիան (2013 թվականի մայիսի 16), Ուրուգվայը (2013 թվականի օգոստոսի 5) և Կոլումբիան (2016 թվականի ապրիլի 28)։

Աֆրիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարավային Աֆրիկան աֆրիկական միակ երկիրն է, որը ճանաչում է նույնասեռ ամուսնությունները (2006 թվականի Նոյեմբերի 30)։

Օվկիանիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Զելանդիան (2013 թվականի օգոստոսի 19) և Ավստրալիան (2017 թվականի դեկտեմբերի 9) ճանաչում են նույնասեռ ամուսնությունները։

Հավելյալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանը, Էստոնիան և Իսրայելը ճանաչում են նույնասեռ ամուսնությունները, որոնք կատարվել են այլ երկրներում։ Նույնասեռ ամուսնությունները օրենքով պատրաստվում է ճանաչել նաև Կոստա Ռիկան[3]։

Բանավեճեր ամուսնության հավասարության վերաբերյալ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նույնասեռ ամուսնությունների ճանաչումը համարվում է մարդու իրավունք և քաղաքացիական իրավունք, նաև քաղաքական, սոցիալական և կրոնական վեճի առարկա[4]։ Նույնասեռ ամուսնությունների կողմնակիցները հիմնականում մարդու իրավունքների և քաղաքացիական իրավունքների պաշտպան կազմակերպություններ, բժշկական և գիտական համայնքներ են, իսկ ընդիմախոսները՝ կրոնական խմբեր։ Տարբեր հավատքի համայնքներ ամբողջ աշխարհում նույնասեռ ամուսնությունների օրինականացման կողմնակից են, մինչդեռ շատ կրոնական համայնքներ դեմ են։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկու նույն սեռի ներկայացուցիչ անձանց միջև ամուսնությունը ճանաչելու գաղափարի շուրջ հասարակության քննարկումները ծագել են Արևմտյան աշխարհում 20-րդ դարի երկրորդ կեսում։ Դրան նպաստել են 1960-ական թվականների խորը հասարակական փոփոխությունները, նույնասեռականության վերաբերյալ հասարակության կարծիքի փոփոխությունը, ԼԳԲՏ մարդկանց հետապնդող օրենքների չեղարկումը, Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության կողմից նույնասեռականությունը հիվանդությունների ցանկից հեռացնելը և ԼԳԲՏ-շարժման ձևավորումը[5][6][7][8]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. https://edition.cnn.com/2019/05/17/asia/taiwan-same-sex-marriage-intl/index.html 
  2. «Gay marriage legalised across US»։ BBC News (en-GB)։ 2015-06-27։ Վերցված է 2018-08-25 
  3. «Taiwan Court Rules Same Sex Marriage Legal in Asia First»։ NBC News։ May 24, 2017։ Վերցված է April 6, 2018  «Gay marriage in Austria approved by Constitutional Court»։ Deutsche Welle։ 5 December 2017։ Վերցված է 5 December 2017  Chinchilla Sofía (9 August 2018)։ «Sala IV da 18 meses para que entre en vigencia el matrimonio homosexual»։ La Nación։ Վերցված է 9 August 2018 
  4. https://supreme.justia.com/cases/federal/us/576/14-556/ «Inter-American court backs same-sex marriage»։ BBC News (en-GB)։ 2018։ Վերցված է 2018-08-26  «Obergefell v. Hodges, 576 U.S. ___ (2015)»։ Justia Law (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-08-26  «Decision in Perry v. Schwarzenegger»։ 2013-03-16։ Վերցված է 2018-08-26 
  5. «Перевод решения Верховного Суда США о разрешении однополых браков»։ zakon.ru։ Վերցված է 2018-08-27 
  6. LOI n° 2013-404 du 17 mai 2013 ouvrant le mariage aux couples de personnes de même sexe, 17 mai 2013, https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000027414540&dateTexte=&categorieLien=id, վերցված է 2018-08-27 
  7. «Однополые браки в Америке: 50 лет борьбы»։ Радио Свобода (ռուսերեն)։ Վերցված է 2018-08-27 
  8. http://www.intelros.ru/pdf/gender_issledovaniya/2010_20-21/03.pdf