Տնտեսական անհավասարություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տնտեսական անհավասարություն
Economic inequality Վիքիպահեստում

Տնտեսական անհավասարություն, տնտեսական բարեկեցության տեսանկյունից խմբի անհատների, բնակչության խմբերի կամ երկրների միջև տարբերություն: Տնտեսական անհավասարության խնդիրը վերաբերում է արդարությանը, արդյունքների և հնարավորությունների հավասարությանը:

Տնտեսական անհավասարության ցուցանիշներ[1][խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Բնակչության եկամտի կամ եկամտի անհավասարության տարբերակում
  • Գույքի անհավասարության կամ հարստության բաց
  • Սպառման անհավասարություն

Գնահատման մեթոդներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ջինիի գործակից
  • Դեցիլային գործակից՝ եկամուտների տարբերակվածությունը՝ 10 % ամենահարուստ և 10 % ամենաաղքատ ընտանիքների եկամուտների մեջ
  • Բնակչության ամենաաղքատ/ամենահարուստ խավերի տվյալ մասի մասնաբաժինը ընդհանուր եկամտի/գույքի մեջ
  • Լոգարիթմական միջին շեղում (MLD)[2]

Տնտեսական անհավասարության տեսակետների և ուսումնասիրությունների պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եկամուտների և գույքի անհավասար բաշխումը երկար ժամանակ սխալ չէր համարվում: Եկամտային անհավասարության խնդրին առաջիններից մեկն անդրադարձել է 15-րդ դարի հումանիստ Մատեո Պալմիերին էր: «Քաղաքացիական կյանքի մասին» երկխոսության մեջ նշում է, որ հարուստներն ավելի շատ գումար ունեն, քանի որ ավելի տաղանդավոր և աշխատասեր են: Ընդհանրապես ընդունվում է այն գաղափարը, որ տաղանդն ու քրտնաջան աշխատանքը վարձատրվում են փողով: Առաջինը, ով մշակել է տնտեսական տեսությունը՝ կասկածելով եկամտի արդար բաշխման վրա՝ Կարլ Մարքսն է: Վերլուծելով կապիտալի ձևավորումը և շարժումը՝ Կարլ Մարքսը ձևակերպել է վարձու աշխատողներին շահագործման գաղափարը: Իր աշխատանքի արդյունքներից մեկը մաթեմատիկական բանաձևն էր, որը գնահատում է շահագործման աստիճանը՝ որպես ավելցուկային արժեքի չափի հարաբերակցությունը աշխատանքի արժեքին: Այլ կերպ ասած, այն ժամանակի այն հարաբերակցությունը, որի ընթացքում աշխատողը արժեք է ստեղծում ուրիշների համար`իր համար աշխատանքի ժամանակին (ստեղծելով իր աշխատավարձի համարժեքը):

Կարլ Մարքսը կարծում էր, որ կապիտալիստական աշխարհում տնտեսական տարբերակման բարձրացման գործընթացը շարունակվում է. հարուստներն ավելի են հարստանում, աղքատները՝ աղքատանում, իսկ միջին խավը՝ անհետանում:

19-րդ դարի վերջին Վիլֆրեդո Պարետոն բացահայտել է իտալական տնային տնտեսությունների շրջանում եկամտի բաշխման հատուկ կառուցվածքը, որը բնութագրվում էր եկամտի 80% համակենտրոնացում ընտանիքների 20% -ում: Նա հավատում էր, որ տնտեսական անհավասարության աստիճանը, հարուստ մարդկանց մասնաբաժինը բնակչության շրջանում`մշտական ​​է:

Պիտիրիմ Սորոկինը պնդում է, որ երկար ժամանակահատվածների տնտեսական անհավասարության աստիճանը պետք է տատանվի հայտնի հաստատունի շուրջ: Ենթադրելով, որ անհավասարության կամ հավասարության աստիճանի չափից ավելի բարձրացումը հավասարապես հղի է ազգային աղետով և ընդվզմամբ[3]։

Տնտեսական անհավասարության փոփոխությունների պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև 20-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անհավասարության առաջացումը կարելի է նկատել մարդու զարգացման վաղ փուլերում: Անհավասար բաշխումը հանդիպում է նաև այն հասարակությունում, որտեղ ռեսուրսների ավելցուկ կա։

Ըստ Վալտեր Շեյդելի և Սթիվեն Ֆրիզենի գնահատականների, Հռոմեական կայսրությունում եկամտի անհավասարության մակարդակը կազմել է մոտ 0,42 ... 0,44:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Measuring inequality. A three-headed hydra (eng) // The Economist. — 2014.
  2. Piketty, Thomas, 1971- Capital in the twenty-first century. — Cambridge Massachusetts. — viii, 685 pages с. — ISBN 9780674430006, 067443000X, 9780674369542, 0674369548
  3. Branko Milanovic Introducing Kuznets waves: How income inequality waxes and wanes over the very long run (eng) // VOXEU. — 2016.