Նոր Ամստերդամ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նոր Ամստերդամը մոտ 1650 թվականին
Հոլանդացի նահանգապետ Ստյոյվեսանտը ողջունում է հնդկացիական պատվիրակությանը, 1660 թվական (պլաստմասե պանորամա):

Նոր Ամստերդամ (հոլ.՝ Nieuw Amsterdam), Նյու Յորք քաղաքի սկզբնական անվանումը[1][2]։

Առաջացման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1602 թվականին Յոթ Միացյալ Պրովինցիաների Հանրապետության Գերագույն Նահանգները (խոսակցական՝ Հոլանդական Հանրապետություն) հիմնեցին Վեստ-Հնդկական ընկերությունը՝ նրա առջև խնդիր դնելով գտնել դեպի Ասիա Հյուսիսարևմտյան ճանապարհը և Նիդեռլանդներին միացնել նոր հայտնաբերված տարածքները։

1609 թվականին այդ ընկերության արշավախումբն անգլիացի ծովագնաց Հենրի Հադսոնի (Հուդզոնի) ղեկավարությամբ հայտնագործեց, հետազոտեց ու կազմեց ապագա քաղաքի գտնվելու վայրի ծովածոցի և գետի դելտայի (ավելի ուշ Հուդզոնի անունը ստացած) քարտեզը։ Նահանգի առաջին բնակավայրը հիմնվել է Նահանգապետի կղզում (անգլ.՝ Governors Island)՝ Մանհեթենի հարևանությամբ, 1624 թվականին, իսկ ավելի ուշ՝ 1625 թվականին, բնակիչների կողմից Մանհեթեն կղզու հարավային ծայրակետում կառուցվեց Ֆորտ Ամստերդամը։

Քաղաքի զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Ամստերդամ բնակավայրը քաղաքի կարգավիճակ ստացավ 1653 թվականին՝ համայնքային իրավունքներ ստանալուց հետո։ Քաղաքի հիմնադիր է համարվում Վեստ-հնդկական ընկերության երկրորդ տնօրեն Վիլեմ Վերհլյուստը (հոլ.՝ Willem Verhulst), որն իր օգնականների հետ 1625 թվականին ընտրեց Մանհեթեն կղզին որպես մշտական բնակավայրի հիմնադրման համար ամենահարմար վայր։ Նույն թվականին ռազմական ինժեներ Կրեյն Ֆրեդերիկսզոն ֆոն Լոբբրեխտը (հոլ.՝ Cryn Fredericksz. van Lobbrecht) այստեղ ֆորտ Ամստերդամի կենտրոնական մասում նրա հետ նախագծել է ամրոց։ Ըստ հոլանդական օրենքի՝ որպեսզի պաշտպանվի բնակիչների սեփականությունը, Նոր Հոլանդիայի նահանգապետ Պետեր Մինուիտը (հոլ.՝ Peter Minuit) 1626 թվականին գնել է Մանհեթեն կղզին Մանահատտա հնդկացիական ցեղից այն ժամանակ 60 գուլդեն գնահատված իրերով (24 դոլար այն ժամանակ, այսօր համարժեք 500-700 ամերիկյան դոլարին[3]):

Մանհեթենի հարավային ծայրակետում՝ գետի դելտայում, լավ ամրացված քաղաքը կոչված էր ապահովել Վեստ-հնդկական ընկերության նավերի անվտանգ անցում, որոնք մորթու առևտրով էին զբաղված տեղի հնդկացիական ցեղերի հետ գետի վերին հոսանքներում։ Բացի այդ, նա պետք է պահպաներ ընկերության բացառիկ մուտքը Դելավեր (անգլ.՝ Delaware River) և Կոնեկտիկուտ (անգլ.՝ Connecticut River) գետերի գետաբերաններին։

Նոր Ամստերդամը դարձավ ամենախոշոր բնակչության ունեցողը Նոր Նիդեռլանդներ նահանգում և մնաց Հոլանդական հանրապետության իշխանության ներքո մինչ1664 թվականի օգոստոսը, երբ պատերազմի արդյունքում ժամանակավորապես անցավ անգլիացիների ձեռքը։ Անգլիացի թագավոր Չարլզ II (անգլ.՝ Charles II) 1664 թվականին որոշեց միավորել Նոր Նիդեռլանդները Հյուսիսային Ամերիկայում իր կալվածքներին. որպես նվեր տվեց դրանք իր եղբորը ՝ Ջեյմսին՝ Յորքի և Օլբանիի դքսին, որը հետագայում դարձավ Ջեյմս II (James II Stuart, 1633-1701) թագավորը։ Ջեյմսը ստացավ տիտղոսը ստացել է Լորդ-իշխանապետի տիտղոսը և չորս նավերից բաղկացած լավ զինված արշավախումբ կազմեց՝ գլխավորությամբ Ռիչարդ Նիքոլսոնի՝ առաջարկելով նահանգի բնակչությանը նահանգապետ Պիտեր Ստյոյվենսանտի հետ միասին փոխանցել իրենց հողերը անգլիական թագին։

1673 թվականին հոլանդական 600-հոգանոց ջոկատը՝ կապիտան Էնթնի Կոլվեի (անգլ.՝ Anthony Colve) հրամանատարությամբ գրավեց Նյու Յորքը և նրա հարակից տարածքը։ Նա այդ տարածքն անվանեց Նոր Օրանժ՝ ի պատիվ Վիլհելմ Օրանացու և դարձավ դրա նահանգապետը։

Հոլանդական կառավարումը, այնուամենայնիվ, երկարատև չէր։ 1674 թվականին ստորագրվեց Վեսթմինստերյան պայմանագիրը, ըստ որի Նյու Յորքը վերադարձվեց Անգլիային։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Նոր Ամստերդամ՝ հոդվածը ՍՄՀ
  2. Նոր Ամստերդամ՝ հոդվածը Энциклопедический словарь
  3. [1] Archived 2007-08-09 at the Wayback Machine.(անգլերեն))

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]