Ազատության կղզի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Ազատության կղզի
Liberty Island

Ազատություն, որ լուսավորում է աշխարհը
40°41′24″ հս․. լ. 74°02′43″ ամ. ե. / 40.6900732° հս․. լ. 74.0453525° ամ. ե. / 40.6900732; -74.0453525Կոորդինատներ: 40°41′24″ հս․. լ. 74°02′43″ ամ. ե. / 40.6900732° հս․. լ. 74.0453525° ամ. ե. / 40.6900732; -74.0453525
Տեղագրություն Իսթ-Ռիվեր
Երկիր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Վարչատարածքային բաժանում Նյու Յորք (նահանգ)
##Ազատության կղզի (ԱՄՆ)
Red pog.svg
##Ազատության կղզի (Նյու Յորք)
Red pog.svg

Ազատության կղզի (անգլ.՝ Liberty Island), դաշնային սեփականություն հանդիսացող կղզի Նյու Յորքի ծովածոցում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, ավելի շատ հայտնի է որպես Ազատության արձանի գտնվելու վայր: Կղզին Նյու Յորք քաղաքի Մանհեթեն համայնքի էքսկլավ է, որը շրջապատված է Ջերսի Սիթի, Նյու Ջերսիի ջրերով: Երկար ժամանակ հայտնի լինելով որպես Բեդլոուի կղզի, վերանվանվել է «Liberty Island» Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի 1956 թվականի գործով: 1937 թվականին նախագահ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի նախագահական թիվ 2250 հայտարարության հիման վրա այն դարձել է Ազատության արձանի հուշարձանի մասը, և 1966 թվականին[1] գրանցվել է ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցիչ ցանկում որպես Ազատության արձանի մի մաս:[2]

Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատության կղզու մետաղադրամով աշխատող հեռադիտակներ, որոնցով կարելի է հիանալ Նյու Յորքի նավահանգստով:

Ըստ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Մարդահամարի Բյուրոյի տվյալների կղզին զբաղեցնում է 59,558 քառակուսի կիլոմետր կամ 14.717 ակր տարածք և հանդիսանում է ֆեդերալ կառավարության սեփականությունը: Նյու Յորքի և Նյու Ջերսիի դաշնագրի համաձայն կղզին ղեկավարում է Նյու Յորքը, իսկ հարկերը գնում են Նյու Ջերսի: Ազատության կղզին տեղակայված է Վերին Նյու Յորքի Ծովածոցում` շրջապատված Ջերսի Սիթի, Նյու Ջերսիի ջրերով և Հուդզոն շրջան (Նյու Ջերսի)ով: Ազատության կղզին այն կղզիներից մեկն է, որը Նյու Յորքի Մանհեթենի վարչական միավորների (բորո) մասն է կազմում:[3][4][5] Կղզին շահագործվում է Ազգային պարկի ծառայության կողմից և սկսած Սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներից շուրջօրյա հսկողության տակ է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ծովային պարեկների կողմից: Ազատության կղզին գտնվում է Ազատության կղզու զբոսայգուց 610 մետր արևելք, որը տեղակայված է Ջերսի Սիթի, Նյու Ջերսիում և կանոնադրությամբ Բեթերի զբոսայգուց 1.58 մղոն (2.6 կիլոմետր) հարավ-արևմուտք: Հանրային մուտքը թույլատրվում է նշված երկու զբոսայգիներից մեկնող լաստանավերով, որոնք ծառայում են ազգային հուշարձանին, ինչպես նաև կանգ են առնում Էլլիս կղզում:[6] Հորնբլաուեր կազմակերպությունը իրականացնում է բացառիկ լաստանավային ծառայություններ դեպի Ազատության կղզի:

Պատմութուն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ Ոստրե կղզի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոստրերի հսկայական պաշար

17-րդ դարում Հուդզոն (գետ)ի էստուարի Եվրոպական գաղութացման ժամանակ, Վերին Նյու Յորքի Ծովածոցի արևմտյան մասը լի էր ոստրերով, որոնք կազմում էին Դելավարների (մարդիկ, ովքեր ապրում էին այնտեղ այդ ժամանակ) ապրուստի հիմնական աղբյուրը: Որոշ կղզիներ լիովին ընկղմված չէին բարձր մակընթացության մեջ: Նրանցից երեքին (Ազատություն, Էլլիս և Բլեք Թոմ) տրվեց «Ոստրե Կղզիներ» անվանումը` Նոր Նիդերլանդների բնակիչների կողմից: Գրեթե երեք դար ոստրերի պաշարը մնում էր սննդի հիմնական աղբյուր տեղացիների համար:[7]

Բեդլոուի կղզի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1664 թվականին Նիդերլանդների կողմից Բրիտանացիներին Ֆորթ Ամստերդամի հանձնումից հետո, անգլիացի կառավարիչ Ռիչարդ Նիքոլսը կղզին նվիրեց կապիտան Ռոբերտ Նեդհամին: Այնուհետև այն վաճառվեց Իսահակ Բեդլոուին դեկտեմբերի 23-ին, 1667 թվականին: Կղզին պահպանվել է նրա գույքի հետ միասին մինչ այն վաճառվել է Նյու Յորքի վաճառականներ Ադոլֆ ֆիլիպսին և Հենրի Լեյնին 5 շիլինգով: Նրանց սեփականատիրության ընթացքում կղզին ժամանակավորապես բռնագրավվել է Նյու Յորք քաղաքի կողմից, որն էլ հաստատել է այնտեղ կարանտինային կայան` բնական ծաղիկ սուր վարակիչ վիրուսային հիվանդության պատճառով:[8][9][10][11]

1746 թվականին Արչիբալդ Քեննեդին ձեռք է բերել կղզին և այնտեղ հիմնել է ամառային նստավայր:[12] 1756 թվականին Քեննեդին նորից թույլատրեց կղզին օգտագործել որպես կարանտինային կայան, իսկ 1758 թվականի փետրվրարի 18-ին Նյու Յորք քաղաքի կազմակերպությունը գնեց կղզին £1,000 որպես ժանտախտավորների բարաք: Բրիտանական զորքերը գրավեցին Նյու Յորքի նավահանգիստը, երբ սկսեց Անկախության պատերազմ Հյուսիսային Ամերիկայում: Այդ ժամանակ կղզին օգտագործվում էր Թորիի գաղթականներին ապաստանելու համար, բայց 1776 թվականի ապրիլի 2-ին կղզու վրա կառուցված բոլոր կառույցները ամբողջովին այրվեցին[13]:

Ֆորթ Վուդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆորթ Վուդի աստղաձև պատերը դարձան Ազատության արձանի հիմքը:

1800 թվականի փետրվարի 15-ին Նյու Յորք (նահանգ)ի օրենսդիր մարմինը կղզին զիջեց ֆեդերալ իշխանությանը` այնտեղ պաշտպանական բերդ կառուցելու համար: 11 գագաթ ունեցող աստղաձև բերդի շինարարությունը սկսվեց 1806 թվականին և ավարտվեց 1811 թվականին: Անգլո-ամերիկյան պատերազմից հետո Բաստիոնային ամրությունների համակարգով կառուցված աստղաձև ամրությունը կոչվեց Ֆորթ Վուդ` ի պատիվ Էլիզեր Դերբի Վուդի (անգլ.՝ Eleazer Derby Wood), ով սպանվել էր 1813 թվականի Էրի բերդի պաշարման ժամանակ: Այդ ժամանակ այն օգտագործվեց որպես Ազատության արձանի գլխավոր հիմք, որն էլ նվիրվել էր Ֆրանսիայի կողմից 1876-ամյակին նվիրված տոնակատարությունների ժամանակ: Այն դարձավ Ազատության արձանի հիմքի մի մասը, երբ առաջին անգամ արձանի քանդակագործը տեսավ կղզին:

Ազատության արձան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ-ի ծովափնյա պահակախումբը հսկում է Ազատության կղզին, իսկ հետևում Ազատության արձանն է:

Արձանը, որի լրիվ անունն է Ազատությունը, որ լուսավորում է աշխարհը (անգլ.՝ Liberty Enlightening the World) Ֆրանսիայի ժողովրդի նվերն է Ամերիկայի հարյուրամյակի առթիվ: Համաձայնություն ձեռք բերվեց, որ ԱՄՆ-ի Կոնգրեսը լիազորություն կտա ԱՄՆ-ի նախագահին ընդունել արձանը և որ Պատերազմական վարչությունը կհեշատացնի նրա շինարարությունն ու շնորհանդեսը:[14] Արձանի շինարարությունը ավարտին է հասցվել Ֆրանսիայում 1884 թվականի հուլիսին: Անկյունաքարը տեղադրվել է 1884 թվականի օգոստոսի 5-ին և որոշ ֆինանսական խնդիրների պատճառով պատվանդանի տեղադրումն ավարտվել է 1886 թվականի ապրիլի 22-ին: Արձանը ժամանել է Նյու Յորքի նավահանգիստ 1885 թվականի հունիսի 17-ին` ֆրանսիական ֆրեգատ արագընթաց հածանավի տախտակամածին,[15] այնուհետև 11 ամիս պահվել է մինչև պատվանդանի ավարտը: Պատվանդանի տեղադրումից հետո արձանը հավաքվել է չորս ամիսների ընթացքում: 1886 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Ազատության արձանը բացվել է նախագահ Գրովեր Կլիվլանդի կողմից: Ազատության արձան անունը պաշտոնապես հաստատվել է Կոնգրեսի կողմից 1956 թվականին:

Թանգարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1rightarrow.png  Տե՛ս նաև Ներգաղթյալների Ամերիկյան թանգարան 

2016 թվականի հոկտեմբերի 7-ին սկսվել է Ազատության արձանի նոր թանգարանի կառուցումը: Նոր 70 միլիոն դոլար արժողությամբ, 26,000 քառակուսի ոտնաչափ տարածքով թանգարանը պետք է տեղավորի կղզու բոլոր այցելուներին` 2019 թվականին բացվելուց հետո, ի տարբերություն ներկայիս թանգարանի, որտեղ կարող են այցելել կղզու զբոսաշրջիկների միայն 20 %-ը:[16] Օրիգինալ ջահը պետք է տեղադրվի այստեղ, և բացի արձանի շինարարության և պատմության վերաբերյալ ցուցադրություններից, լինելու է թատրոն, որտեղ այցելուները կարող են դիտել արձանի օդային տեսարանը:[17]

Թեև Ազատության կղզին անբնակ է, ըստ Միացյալ Նահանգների երկրաբանական հետազոտության, այն համարվում է Նյու Յորքի 8-րդ կոնգրեսական թաղամասը:[18] Ե՛վ Նյու Յորք քաղաքը, և՛ Նյու Ջերսին կղզուն հատկացրել են տեղային համարներ: Ազատության և Էլլիս կղզիների կոմունալ ծառայությունները` ներառյալ Էլեկտրականություն, ջուր և կոյուղի, մատակարարվում են Նյու Ջերսիի կողմից: Փոստը առաքվում է Բեթերի զբոսայգուց:[19]

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]


Համայնապատկեր Ազատության կղզուց ` Մանհեթենի  և Նյու Ջերսիի տեսարանով
Համայնապատկեր Ազատության կղզուց ` Մանհեթենի և Նյու Ջերսիի տեսարանով


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. "Early History of Bedloe's Island". Statue of Liberty Historical Handbook. National Park Service. Archived from original on 2010-06-28. Retrieved 2010-08-19.
  2. Sutherland, Cara A. (2003). Statue of Liberty. New York: Barnes & Noble Books. [1]0760738904. Retrieved 18 June 2016.
  3. Hudson County New Jersey Street Map. Hagstrom Map Company, Inc. 2008. ISBN 0-88097-763-9. 
  4. Jersey v. New York,523 U.S. 767, page 779 (26 May 1998).
  5. "Statue of Liberty National Monument – Frequently Asked Questions". Park Service. Retrieved 2010-02-01.
  6. "Ferry System Map – Statue Of Liberty National Monument (U.S. National Park Service)". Park Service. Retrieved 2014-01-21.
  7. Mark (2006). Big Oyster. New York: Random House Trade paperbacks. [2] [3].
  8. "Spell it with a "W" It should not be Bedloo's Island but "Bedlow's"" (pdf). New York Times. August 14, 1886. Retrieved 2011-04-08.
  9. Harvey, Cornelius Burnham (1900). "Genealogical History Of Hudson And Bergen Counties New Jersey Early Settlers of Bergen County". Retrieved 2012-12-13.
  10. "History of the Statue of Liberty and Bedlow's Island". New York: Regimental Press. Archived from original on February 4, 2008.
  11. "Lazaretto Quarantine Station, Tinicum Township, Delaware County, PA: History". ushistory.org. Retrieved 2010-02-01.
  12. "Liberty Island Chronology". Retrieved 2013-01-25.
  13. "Historic Buildings as seen and described by famous writers" (txt). [4] Retrieved 2010-02-01.
  14. "Liberty's Statue Full Programme of the Inaugural Ceremonies" (pdf). New York Times. 10 October 1886. Retrieved 2009-12-22.
  15. "Delaware Division of Libraries Blog". Retrieved 2012-07-29.
  16. Durkin, Erin (October 6, 2016). "Statue of Liberty getting new $70M museum set to open in 2019". NY Daily News. Retrieved 2016-10-07.
  17. Plagianos, Irene (2016-10-06). "See Designs for the New Statue of Liberty Museum". DNAinfo New York. Retrieved 2016-10-07.
  18. Island: Block Group 9, Census Tract 1, New York County, United States Census Bureau[not in citation given] copy at [5] (July 22, 2007).
  19. "Statue of Liberty Lighthouse". Archived from original on 2012-07-17. Retrieved 2012-07-29.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]