Ֆինլանդիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆինլանդիա
Ֆինլանդիայի դրոշ Զինանշան
Flag of Finland.svg
Coat of arms of Finland.svg
EU-Finland.svg
Կարգավիճակ ինքնիշխան պետություն[1], երկիր, Եվրոպական Միության անդամ երկրներ, ՄԱԿ անդամ-պետություն, Եվրախորհրդանի անդամ երկիր և ունիտար պետություն
Ներառում է Finland Proper, Uusimaa, Satakunta, Päijänne Tavastia, Հյուսիսային Սավո, Հյուսիսային Օստրոբոտնիա, Հյուսիսային Կարելիա, Ostrobothnia, Pirkanmaa, Լափլանդ, Kymenlaakso, Central Finland, Central Ostrobothnia, Tavastia Proper, Կաինուու, Հարավային Սավո, Southern Ostrobothnia, Հարավային Կարելիա և Ալանդյան կղզիներ
Պետական լեզու ֆիններեն[2] և շվեդերեն[2]
Մայրաքաղաք Հելսինկի[3]
Պետական կարգ Խորհրդարանական հանրապետություն
Օրենսդիր մարմին Էդուսկունտա
Երկրի ղեկավար Սաուլի Նինիստո[4]
Կառավարության ղեկավար Յուհա Սիպիլյա
Ազգաբնակչություն 5 501 043±1 մարդ (սեպտեմբերի 30, 2016)
Հիմն Ֆինանդիայի օրհներգ
Արժույթ Եվրո
Ժամային գոտի UTC+2, UTC+03:00, Europe/Helsinki, արևելաեվրոպական ժամ, Ամառային ժամանակ և Eastern European Summer Time
Հեռախոսային կոդ +358
Ինտերնետ-դոմեն .fi
Կոորդինատներ: 64° հս․ լ. 26° ավ. ե. / 64° հս․. լ. 26° ավ. ե. / 64; 26

Ֆինլանդիա (ֆիններեն՝ Suomi, շվեդերեն՝ Finland, պաշտոնապես Ֆինլանդիայի Հանրապետություն, ֆիններեն՝ Suomen tasavalta, շվեդերեն՝ Republiken Finland) պետություն Հյուսիսային Եվրոպայում։ Սկսած 1956 թվականից Հյուսիսային Խորհրդի, 1995 թ.-ից՝ Եվրոպական Միության և 1996 թ.ից Շենգենյան համաձայնության անդամ է։

Արևելքում սահմանակից է Ռուսաստանի Դաշնությանը, հյուսիս-արևմուտքում՝ Շվեդիայի Թագավորությանը, հյուսիսում՝ Նորվեգիայի Թագավորությանը։ Ողողվում է Բալթիկ ծովի, Ֆիննական ու Բոտնիկ ծոցերի ջրերով։ Ֆինլանդիայի կազմի մեջ են մտնում նաև Ալանդյան կղզիները։ Տարածությունը 338 հզ. կմ² է (առանց ներքին ջրերի՝ 305,5 հզ. կմ²), բնակչությունը՝ 5,5 մլն. (2015)[5], մայրաքաղաքը՝ Հելսինկի։ Վարչականորեն բաժանված է 12 լյանի (նահանգի)։

Անկախ հանրապետություն է 1917 թվականից։

2010 թվականին Ֆինլանդիան Newsweek ամսագրի կողմից գրավել է առաջին տեղը «Աշխարհի լավագույն պետություններ» ցանկում (անգլ.՝ The world's best countries)[6], իսկ 2012 թվականին դարձավ «Ամենակայուն երկիրն աշխարհում» ամերիկյան «Fund for Peace» ֆոնդի գնահատմամբ։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկիրը Ֆինլանդիա են անվանել շվեդները, որոնք երկար դարեր տիրում էին նրան։ Ֆիններն իրենց երկիրն անվանում են Սուոմի, որ նշանակում է Ճահիճների ու լճերի երկիր։ Իրոք, նրա տարածքի 1/3-ը ճահճապատ է, իսկ լճերի թիվը շուրջ 6 հազար է (տարածքի 10 %-ը)։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարչական բաժանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականի հունվարի 1-ից Ֆինլանդիայի Հանրապետության վարչական բաժանման համակարգը հետևյալն է՝

  1. 19 շրջանների (կամ տարածաշրջանների) (ֆին.՝ maakunta, շվեդ.՝ landskap)
  2. շրջանները բաժանվում են 72 մարզերի (ֆին.՝ seutukunta, շվեդ.՝ ekonomisk region)
  3. մարզերը բաժանվում են 342 համայնքների (ֆին.՝ kunta, շվեդ.՝ kommun)

Բնություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆինլանդիան գտնվում է Ֆենեոսկանդիայի սահմանում։ Ափագծի երկարությունը (առանց ոլորանների) 1100 կմ է։ Ափերը ցածրադիր են, արևմուտքում՝ կտրտված շխերներով։ Ռելիեֆում տիրապետում են մորենաթմբային հարթավայրերը (տարածքի 2/3-ից ավելին ցածր է 200 մետրից)։

Ժայռային ապարների ելքերով, լճային գոգավորություններով և բարձրադիր բլուրներով (Մաանսելկյա, Սուոմենսելկյա, Սալպաուսելկյա)։ Ծայր հյուսիս-արևմուտքում Սկանդինավյան լեռների վերջավորություններն են մինչև 1365 մ բարձրությամբ (Հալտիատոնտուրի լեռ)։ Ժամանակակից ռելիեֆի ձևավորման գործում կարևոր նշանակություն է ունեցել չորրորդական ծածկույթային սառցապատումը։

Ֆինլանդիայի տարածքում, որը տեղադրված է Բալթիական վահանի սահմաններում, գերակշռում են մետամորֆային ապարների կոմպլեքսները և մինչքեմբրիի գրանիտոիդները՝ ծածկված անթրոպոգենի սառցադաշտային նստվածքներով։ Ֆինլանդիան հարուստ է քրոմիտի, վանադիումի, կոբալտի (1-ին տեղը Արմ․ Եվրոպայում), տիտանի, նիկելի (2-րդ տեղը), պղնձի և ծծմբահրաքարի (3-րդ տեղը), կադմիումի, ոսկու, բազմամետաղների, ապատիտի երկաթի, մագնեզիումի, գրաֆիտի պաշարներով։

Կլիման բարեխառն է, հարավ-արևմուտքում՝ անցումային ծովայինից ցամաքայինի, հյուսիս արևմուտքում՝ ցամաքային։ Փետրվարի միջին ջերմաստիճանը —3 °C-ից մինչև - 14 °C է, հուլիսինը՝ 14° - 17 °C, տարեկան տեղումները՝ 400 մմ-ից (հյուսիսում) մինչև 700 մմ (հարավ-արևմուտքում)։ Ձմեռը աչքի է ընկնում կայուն ձնածածկույթով։

Լճերը (մոտ 6 հզ․ լիճ) գրավում են երկրի տարածքի 8%-ը և կազմում են խոշոր ջրային համակարգեր (Սեյմա և այլն)։ Գետերը ջրառատ են, սահանքավոր և հարուստ ջրային ռեսուրսներով։ Լանդշաֆտում տիրապետում են պոդզոլային հողերը։ Անտառները, գլխավորապես, տայգային են և գրավում են երկրի տարածքի 61%-ը։ Ֆինլանդիանի ծայր հյուսիսում լեռնային տունդրա Է։ Ազգային պարկերից նշանավոր են Պալլաս-Օունաստունտուրին, Լեմենյոկին, Օռլանկան։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wiktionary-logo-hy.png Ընթերցե՛ք «Ֆինլանդիա» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։