Հրամայական եղանակ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Հրամայական եղանակի (լատ.՝ modus imperativus) բայաձևերը ցույց են տալիս գործողության կատարման հրաման, թելադրանք, կոչ, պատվեր, հորդոր, խնդրանք։ Բաղդասար Դպիրն այս եղանակն անվանել է աղաչական եղանակ[1]:

Հրամայական եղանակն ունի միայն եզակի ու հոգնակի թվերի երկրորդ դեմքի բայաձևեր։

Ժամանակակից հայերենում հրամայական եղանակի բայաձևերը կազմվում են ԻՐ, Ա և ՈՒ վերջավորություններով։ Հրամայական եղանակի հոգնակի բայաձևերը կազմվում են Եք վերջավորության միջոցով[2]։

Ա և Ե խոնարհման և կրավորական բայերի եզակի հրամայականը կազմվում է առաջին հիմքով, մյուս բայերինը՝ երկրորդ (կատարյալի) հիմքով։ Ա խոնարհման բայերի եզակի հրամայականը կազմվում է ա, պատճառական բայերինը՝ ու, իսկ Ե խոնարհման բայերինը՝ պարզ և սոսկածանցավոր, ինչպես նաև Ա խոնարհման սոսկածանցավոր բայերինը՝ իր վերջավորությամբ։

Եզակի թիվ Հոգնակի թիվ
գրի՛ր գրե՛ք
հասի՛ր հասե՛ք
հեռացի՛ր հեռացե՛ք
կարդա՛ կարդացե՛ք
մոտեցրու՛ մոտեցրե՛ք

Օրինակ՝

  • Գոտեպնդվեցե՛ք ատելությամբ վառ,
Գոտեպնդվեցե՛ք ահեղ վրեժով... (Ավետիք Իսահակյան)
  • Մի հավատար ստվերներին, հենվիր միայն քեզ վրա,
Ատելու չափ սիրիր մարդկանց, բայց լավություն միշտ արա: (Ավետիք Իսահակյան)

Արգելական հրամայական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժխտական (արգելական) հրամայականը կազմվում է մի մասնիկով[3], օրինակ՝

  • Դու մի՛ հավատա ժըպտուն աչքերին,
Շատ անգամ նըրանք ծաղիկներ են վառ՝
Բուսած կորըստյան անդունդի ծերին... (Ավետիք Իսահակյան)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ․Զ․ Պետրոսյան, Ս․Ա․ Գալստյան, Թ․Ա․ Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ․Բ․ Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 8։
  2. Մ. Ասատրյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Ձևաբանություն, Երևան, 2002:
  3. Սերգեյ Աբրահամյան, Ժամանակակից հայերենի քերականություն, Երևան, 1975, էջ 171:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]