Միգել դե Սերվանտես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Միգել դե Սերվանտես
իսպ.՝ Miguel de Cervantes Saavedra
Cervantes Jáuregui.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 29, 1547[1]
Ծննդավայր Ալկալա դե Էնարես, Մադրիդ, Իսպանիա
Վախճանվել է ապրիլի 23, 1616({{padleft:1616|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[2][1][3] (68 տարեկանում)
Վախճանի վայր Մադրիդ, Մադրիդ, Իսպանիա[2]
Մասնագիտություն վիպասան, դրամատուրգ, բանաստեղծ, գրող և զինվոր
Լեզու իսպաներեն
Քաղաքացիություն Իսպանիա
Ժանրեր պոեզիա
Գրական ուղղություններ Spanish Golden Age
Ուշագրավ աշխատանքներ Դոն Կիխոտ և Խրատական նովելներ
Ամուսին Կատալինա դե Սալասար ի Պալասիոս
Զավակներ Իսաբել դե Սաավեդրա
Miguel de Cervantes signature.svg
Միգել դե Սերվանտես Վիքիքաղվածքում
Միգել դե Սերվանտես Վիքիդարանում
Miguel de Cervantes Վիքիպահեստում

Միգել դե Սերվանտես Սաավեդրա (իսպ.՝ Miguel de Cervantes Saavedra, սեպտեմբերի 29, 1547[1], Ալկալա դե Էնարես, Մադրիդ, Իսպանիա - ապրիլի 23, 1616({{padleft:1616|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[2][1][3], Մադրիդ, Մադրիդ, Իսպանիա[2]), իսպանացի նշանավոր գրող, «Դոն Կիխոտ» (իսպ.՝ El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha, առաջին մասը՝ 1605, երկրորդ մասը՝ 1615) վեպի հեղինակ (թարգմանվել է հայերեն Պողոս Մակինցյանի և Աշոտ Ղազարյանի կողմից)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է աղքատացած ազնվականի ընտանիքում։ Սկսել է գրել 15 տարեկանից։ Երիտասարդ հասակում եղել է Իտալիայում, ծառայել է բանակում, աչքի է ընկել Լեպանտոյի ծովամարտում (1571),որտեղ զրկվել է ձախ թևից։ Հայրենիք վերադառնալիս ընկել է ծովահենների ձեռքը, հինգ տարի (1575-1580) գերի է եղել Ալժիրում։ Փախուստի մի քանի անհաջող փորձերից հետո փրկագնվել է և վերադարձել Մադրիդ (1580)։ Սերվանտեսի առաջին տպագրված երկը «Գալատեա» (1585) հովվերգական վեպն է։ Իր ապրուստը հայթայթելու համար տարբեր աշխատանքներ է կատարել (1587-1603)։ Գործընկերների խարդախության պատճառով մի քանի անգամ բանտարկվել է։ 1602 թվականին Սևիլիայի բանտում հղացել է «Հանճարամիտ ասպետ Դոն Կիխոտ Լամանչացին» (հ․ 1, 1605, հ․ 2, 1615, հայերեն հրատարակություն 1878) աշխարհահռչակ վեպը։ Հրատարակել է նաև «Խրատական նովելներ»(1613), «Նոր ութ կատակերգություն և ութ ինտերմեդիա» (1615) ժողովրդական։ Վերջինիս առաջաբանում շարադրել է իր գեղագիտական-թատերագիտական հայացքները։ Թատերգության նյութը գրողի ժամանակակից կյանքն է։ Պիեսներից առավել հայտնի են «Նումանսիայի առումը» (հրատարակված 1784) չափածո պատմ ողբերգությունը, իր գերությունից դրվագներ պատկերող «Բարքերն Ալժիրում» (հրատարակված 1784) դրաման, «Պեդրո դե Ուրդեմալասը»(1615) կատակերգությունը, որի հերոսն է պիկարոն՝ ժամանակի իսպանական գրականության համար բնորոշ խարդախ անհատի կերպարը։ Ինտերմեդիաները միջնադարյան ֆարսերի իսպանական տարատեսակի (պատսոս) գրական մշակումներ են, որոնց սայրն ուղղված է կրոնական, քաղաքական նախապաշարումների, կենցաղային արատների դեմ («Սալամանկայի քարայրը», «Հրաշքների թատրոնը», «Խանդոտ ծերուկը», երեքն էլ՝ 1615 թվականին)։ Սերվանտեսի նովելներում ու պատմվածքներում, որոնք հետաքրքրաշարժ սյուժե ունեն, գործում են Իսպանիայի բազմազգ ժողովրդի բոլոր խավերի ներկայացուցիչներ։ Այդ ժանրի գործերից լավագույններն են արկածային տարրերով հարուստ «Փոքրիկ գնչուհին» (1613) և հոգեբանական փիլիսոփայությամբ ընդհանրացման մեծ ուժով հագեցած «Լիցենցիատ Վիդրիերան» (1613)։ Ըստ Սերվանտեսի առաջաբանի՝ «Դոն Կիխոտ Լամանչացին» մտահղացվել է իբրև ասպետական վեպերի ծաղրանմանակում։ Ամբողջության մեջ դա բարդ, բազմանշանակ երկ է և տեղի է տվել հակասական մեկնությունների։ Վեպի գլխավոր հերոսները՝ Դոն Կիխոտն ու Սանչո Պանսան, ընկալվել են որպես հակոտնյաներ՝ ռոմանտիկայի և իրապաշտության, ալտրուիզմի և եսասիրության, ստացական կուլտուրայի և բնական «անկուլտուրականության», հոգևոր մղումների և նյութական շահախնդրության, անփարատելի թախծի և անհոգ կենսուրախության։ Սակայն երկուսն էլ ակտիվ բնավորություն ունեն, ազնիվ են, մարդասեր, համառորեն գործում են շրջապատի բարօրության համար, թեև շարունակ անհաջողության են մատնվում։ Այդ նմանություններն ու տարբերությունները օրգանական են դարձնում նրանց գործակցությունը։ Հերոսների արկածալի ճամփորդությունը Սերվանտեսին հնարավորություն է տվել պատկերելու դարաշրջանին բնորոշ 600-ից ավելի բնավորություններ, արծարծելու մասնավոր ու հանրային, մեծ ու փոքր խնդիրներ։ Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ Լամանչացին» խորապես ներգործել է բոլոր ազգերի բազմաթիվ գրողների, արվեստագետների, մտածողների վրա, քննվել է փիլիլիսոփայական, հասարակագիտական, իրավական, կրոնական, բարոյագիտական, գեղագիտական և այլ դիտանկյուններից։ Սերվանտեսի գլուխգործոցը ոգեշնչել է ստեղծելու տարբեր ժանրի բազմաթիվ գրական գործեր և հիմք է դարձել նկարչական, թատերական, երաժշտական, բալետային վերարտադրությունների։ «Դոն Կիխոտը» հավասարապես մուտք է գործել նաև հայ մշակույթի տարբեր բնագավառներ․ կերպարվեստի արժեքավոր գործերից է Երվանդ Քոչարի «Դոն Կիխոտը» (գրաֆիկա)։ Սունդուկյանի անվան թատրոնում բեմադրվել է Անատոլի Լունաչարսկու «Ազատագրված Դոն Կիխոտը» (1924), Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում՝ Լ․ Մինկուսի «Դոն Կիխոտ» բալետը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png