Միգել դե Սերվանտես

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Միգել դե Սերվանտես
Cervates jauregui.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 19, 1547[1]
Ծննդավայր Ալկարա դե Հենարես, Կաստիլիա
Վախճանվել է ապրիլի 23, 1616({{padleft:1616|4|0}}-{{padleft:4|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[2][1] (68 տարեկանում)
Վախճանի վայր Մադրիդ
Մասնագիտություն Գրող
Լեզու իսպաներեն
Քաղաքացիություն Իսպանիա
Գրական ոճեր Վեպ
Ուշագրավ աշխատանքներ Դոն Քիշոտ և Խրատական նովելներ
Ամուսին(ներ) Դոն Կիխոտ, Վեժե դել Պարնասո, Լա Գալատեա
Miguel de Cervantes signature.svg
Miguel de Cervantes Վիքիպահեստում

Միգել դե Սերվանտես Սաավեդրա (իսպաներեն՝ Miguel de Cervantes Saavedra; 29 սեպտեմբերի 1547 - 23 ապրիլի 1616, Մադրիդ), իսպանացի նշանավոր գրող, «Դոն Կիխոտ» (El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha, առաջին մասը՝ 1605, երկրոդ մասը՝ 1615) վեպի հեղինակ (թարգմանվել է հայերեն Պողոս Մակինցյանի և Աշոտ Ղազարյանի կողմից)։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Ծնվել է աղքատացած ազնվականի ընտանիքում։ Սկսել է գրել 15 տարեկանից։ Երիտասարդ հասակում եղել է Իտալիայում, ծառայել է բանակում, աչքի է ընկել Լեպանտոյի ծովամարտում (1571),որտեղ զրկվել է ձախ թևից։ Հայրենիք վերադառնալիս ընկել է ծովահենների ձեռքը, 5 տարի (1575-1580) գերի է եղել Ալժիրում։ Փախուստի մի քանի անհաջող փորձերից հետո փրկագնվել է և վերադարձել Մադրիդ (1580)։ Սերվանտեսի առաջին տպագրված երկը «Գալատեա» (1585) հովվերգական վեպն է։ Իր ապրուստը հայթայթելու համար տարբեր աշխատանքներ է կատարել (1587-1603)։ Գործընկերների խարդախության պատճառով մի քանի անգամ բանտարկվել է։ 1602թվականին Սևիլիայի բանտում հղացել է «Հանճարամիտ ասպետ Դոն Կիխոտ Լամանչացին» (հ․ 1, 1605, հ․ 2, 1615, հայերեն հրատարակում 1878) աշխարհահռչակ վեպը։ Հրատարակել է նաև «Խրատական նովելներ»(1613), «Նոր ութ կատակերգություն և ութ ինտերմեդիա» (1615) ժողովրդական։ Վերջինիս առաջաբանում շարադրել է իր գեղագիտական-թատերագիտական հայացքները։ Թատերգության նյութը գրողի ժամանակակից կյանքն է։ Պիեսներից առավել հայտնի են «Նումանսիայի առումը» (հրատարակված 1784) չափածո պատմ ողբերգությունը, իր գերությունից դրվագներ պատկերող «Բարքերն Ալժիրում (հրատարակված 1784) դրաման, «Պեդրո դե Ուրդեմալասը»(1615) կատակերգությունը, որի հերոսն է պիկարոն՝ ժամանակի իսպանական գրականության համար բնորոշ խարդախ անհատի կերպարը։ Ինտերմեդիաները միջնադարյան ֆարսերի իսպանական տարատեսակի (պատսոս) գրական մշակումներ են, որոնց սայրն ուղղված է կրոնական, քաղաքական նախապաշարումների, կենցաղային արատների դեմ («Սալամանկայի քարայրը», «Հրաշքների թատրոնը», «Խանդոտ ծերուկը», երեքն էլ՝ 1615 թվականին)։ Սերվանտեսի նովելներում ու պատմվածքներում, որ հետաքրքրաշարժ սյուժե ունեն, գործում են Իսպանիայի բազմազգ ժողովրդի բոլոր խավերի ներկայացուցիչներ։ Այդ ժանրի գործերից լավագույններն են արկածային տարրերով հարուստ «Փոքրիկ գնչուհին» (1613) և հոգեբանական փիլիսոփայությամբ ընդհանրացման մեծ ուժով հագեցած «Լիցենցիատ Վիդրիերան» (1613)։ Ըստ Սերվանտեսի առաջաբանի՝ «Դոն Կիխոտ Լամանչացին» մտահղացվել է իբրև ասպետական վեպերի ծաղրանմանակում։ Ամբողջության մեջ դա բարդ, բազմանշանակ երկ է և տեղի է տվել հակասական մեկնությունների։ Վեպի գլխավոր հերոսները՝ Դոն Կիխոտն ու Սանչո Պանսան, ընկալվել են որպես հակոտնյաներ՝ ռոմանտիկայի և իրապաշտության, ալտրուիզմի և եսասիրության, ստացական կուլտուրայի և բնական «անկուլտուրականության», հոգևոր մղումների և նյութական շահախնդրության, անփարատելի թախծի և անհոգ կենսուրախության։ Սակայն երկուսն էլ ակտիվ բնավորություն ունեն, ազնիվ են, մարդասեր, համառորեն գործում են շրջապատի բարօրության համար, թեև շարունակ անհաջողության են մատնվում։ Այդ նմանություններն ու տարբերությունները օրգանական են դարձնում նրանց գործակցությունը։ Հերոսների արկածալի ճամփորդությունը Սերվանտեսին հնարավորություն է տվել պատկերելու դարաշրջանին բնորոշ 600-ից ավելի բնավորություններ, արծարծելու մասնավոր ու հանրային, մեծ ու փոքր խնդիրներ։ Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ Լամանչացին» խորապես ներգործել է բոլոր ազգերի բազմաթիվ գրողների, արվեստագետների, մտածողների վրա, քննվել է փիլիլիսոփայական, հասարակագիտական, իրավական, կրոնական, բարոյագիտական, գեղագիտական և այլ դիտանկյուններից։ Սերվանտեսի գլուխգործոցը ոգեշնչել է ստեղծելու տարբեր ժանրի բազմաթիվ գրական գործեր և հիմք է դարձել նկարչական, թատերական, երաժշտական, բալետային վերարտադրությունների։ «Դոն Կիխոտը» հավասարապես մուտք է գործել նաև հայ մշակույթի տարբեր բնագավառներ․ կերպարվեստի արժեքավոր գործերից է Ե․ Քոչարի «Դոն Կիխոտը» (գրաֆիկա)։ Սունդուկյանի անվան թատրոնում բեմադրվել են Ա․ Լունաչարսկու «Ազատագրված Դոն Կիխոտը» (1924), Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում՝ Լ․ Մինկուսի «Դոն Կիխոտ» բալետը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png