Գուտենբերգ նախագիծ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գուտենբերգ նախագիծ
Project Gutenberg logo.svg
gutenberg.org
Տեսակթվային գրադարան և MediaWiki կայք
ԵրկիրFlag of the United States.svg ԱՄՆ
ՀեղինակMichael S. Hart?
Բացվածդեկտեմբերի 1, 1971
Project Gutenberg Վիքիպահեստում

Գուտենբերգ նախագիծ (անգլ.՝ Project Gutenberg (PG)), առցանց նախագիծ, որը զարգացվում է կամավորների ուժերով, նախագծի շրջանակներում թվայնացվում և պահպանվում են մշակութային արժեք ներկայացնող ստեղծագործություններ: Նախագծի նպատակն է «խրախուսել է-գրքերի ստեղծումն ու տարածումը»[1]: Նախագիծը հիմնվել է 1971 թվականին ամերիկյան գրող Մայքլ Ս. Հարթի կողմից և հանդիսանում է ամենահին թվային գրադարանը[2]: Նրա հիմնական մասը կազմում են հանրության սեփականություն հանդիսացող գրքեր: Նախագիծը ձգտում է պահել դրանք այնքան ազատ հասանելի և այնպես լայնորեն կիրառելի, որքան որ դա հնարավոր է. տեքստերը պահպանվում են երկար կիրառվող և բաց ֆորմատներով, որոնք կարող են օգտագործվել ցանկացած համակարգչի վրա: 2018 թվականի հունիսի 23-ին Գուտենբերգ նախագիչը պարունակում էր ավելին քան 57,000 նյութ[3]:

Թողարկումենրը հասանելի են տեքստային ֆայլերի տեսքով, սակայն որտեղ հնարավոր է, այլ ֆորմատները նույնպես հասանելի էն, օրինակ՝ HTML, PDF, EPUB, MOBI և Plucker: Հիմնականում թողարկումները անգլերեն են, սակայն կան նաև բազմաթիվ ոչ-անգլերեն աշխատանքներ:

Գուտենբերգ նախագիծը նաև սերտորեն աշխատում է Distributed Proofreaders նախագծի հետ, որը միավորում է ինտերնետային օգտատերերի համայնքը, ովքեր զբաղվում են տեսածրված տեքստերի ուղղումներով:

Մայքլ Ս. Հարթ սկսել է Գուտենբերգ նախագիծը 1971 թվականին թվայնացնելով ԱՄՆ-ի անկախության հռչակագիրը[4]: Լինելով Իլինոյսի Ուրբանա-Շամպայն համալսարանի ուսանող, Հարթը ստացել էր հնարավորություն օգտագործել համալսարանի համակարգիչը: Այս հնարավորությունը նրան տվել էին նրա ընկեր լաբորանտները[5]: Քանի որ այդ ժամանակ համակարգիչների օգտագործման ժամանակը չափազանց թանկ էր, Հարթը բացատրեց, որ նա ցանկանում էր «փոխհատուցել» դա ինչ-որ բանով, որը կունենար մեծ արժեք: Նրա սկզբնական նպատակն էր դարձնել հասանելի 10 000 ամենահզվող գրքերը հասարակությանը, շատ ցածր վճարի դիմաց կամ եթե հնարավոր լինի անվճար, և անել դա մինչև 20-րդ դարի ավարտը[6]:

Հարթը հավատում էր, որ ապագայում համակարգիչները կդառնան հասանելի ամեն մարդու, և որոշեց դարձնել գրականությունը հասանելի հասարակությանը էլեկտրոնային տեսքով անվճար: Նա անվանեց իր նախագիծը Յոհան Գուտենբերգի պատվին, գերմանացի տպագրիչ, ով 15-րդ դարում ստեղծել և օգտագործում էր տպագրահաստոց, ժամանակակից տպագրության սարքավորումների նախատիպը:

1990-ականների կեսերին Հարթը իրականացնում էր նախագիծը Բենեդիկտյան համալսարանում: Մինչ այդ պահը արդեն իսկ շատ կամավորներ միացել էին նախագծին: Բոլոր տեքստերը մինչև 1989 թվականը մոըտքագրվում էին ձեռքով, այդ պահից սկսած տեսածրիչները և գրանշանների օպտիկական ճանաչման ծրագրերը այնքան բարելավվեցին, որ գրքերի տեսածրումը և թվայնացումը դարձավ շատ ավելի հարմար և արագ[7]: Հարթը հետագայում պայմանավորվեց Կարնեգի Մելոն համալսարանի հետ նախագծի ֆինանսական կառավարումը հանձնելով համալսարանին:

Գուտենբերգ նախագծի առաջին վեբ կայքը ստեղծել և կառավարել է իտալացի կամավոր Պիետրո Դի Միչելին: Վեբ կայքը տաս տարի զարգացումից հետո (1994–2004) շահեց բազմաթիվ մրցանակներ, հաճախ անվանվելով «լավագույնը ինտերնետում»[8]:

Հարթը մահացել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 6-ին, 64 տարեկան հասակում իր տանը[9]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Hart Michael S. (23 October 2004)։ «Gutenberg Mission Statement by Michael Hart»։ Project Gutenberg։ Արխիվացված օրիգինալից 14 July 2007-ին։ Վերցված է 15 August 2007 
  2. Thomas Jeffrey (20 July 2007)։ «Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy»։ U.S. Department of State, Bureau of International Information Programs։ Արխիվացված է օրիգինալից 14 March 2008-ին։ Վերցված է 20 August 2007 
  3. «Project Gutenberg Releases eBook #50,000»։ Project Gutenberg News։ 25 February 2017։ Արխիվացված է օրիգինալից 25 February 2017-ին 
  4. «Hobbes' Internet Timeline»։ Վերցված է 17 February 2009 
  5. Hart Michael S. (August 1992)։ «Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg»։ Արխիվացված օրիգինալից 29 November 2006-ին։ Վերցված է 5 December 2006 
  6. Day, B. H., Wortman, W. A. (2000)։ Literature in English: A Guide for Librarians in the Digital Age։ Chicago: Association of College and Research Libraries։ էջ 170։ ISBN 0-8389-8081-3 
  7. Vara Vauhini (5 December 2005)։ «Project Gutenberg Fears No Google»։ Wall Street Journal։ Վերցված է 15 August 2007 
  8. «Gutenberg:Credits»։ Project Gutenberg։ 8 June 2006։ Արխիվացված օրիգինալից 11 July 2007-ին։ Վերցված է 15 August 2007 
  9. «Michael_S._Hart»։ Project Gutenberg։ 6 September 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 17 September 2011-ին։ Վերցված է 25 September 2011 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]