Անտանտ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
1914 թվականի ռուսական պաստառ
1917 թվականի ռուսական պաստառ

Անտանտ (ֆր.՝ entente — համաձայնություն)- ռազմաքաղաքական դաշինք Ռուսաստանի, Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև՝ ստեղծված որպես հակակշիռ Եռյակ միությանը՝ A-Entente ՝ Գերմանիային, Ավստրո-Հունգարիային և Իտալիային։ Ձևավորվել է հիմնականում 1904-1907 թվականներին և մեծ տերությունների սահմանազատումն ավարտեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին։ Եզրույթն առաջացել է 1904 թվականին՝ ի սկզբանե նշանակելով անգլո-ֆրանսիական դաշինքը, ընդ որում կիրառվում էր l’Entente cordiale («սրտակից համաձայնություն») արտահայտությունը՝ ի հիշատակ 1840-ական թվականներին նույն անվանումը կրող անգլո-ֆրանսիական կարճատև դաշինքի։

Անտանտի կազմավորումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռազմա-քաղաքական միությունները Եվրոպայում Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին

20–րդ դարի սկզբին միջազգային հարաբերություններում եղան զգալի փոփոխություններ։ Բրիտանիան ստիպված էր դուրս գալ իր կողմից իրականացվող փայլուն մեկուսացման քաղաքականությունից և սկսել հավասարակշռող դաշինքների որոնման և ձևավորման քաղաքականություն։ 1902 թվականին կնքվեց անգլո-ճապոնական համաձայնությունը, որով Անգլիան իրեն ապահովեց ընդդեմ Ռուսաստանի, քանի որ Ռուսաստանը և Ճապոնիան հակամարտող կողմեր էին։ Անհրաժեշտ էր նաև դաշնակից որոնել ընդդեմ Գերմանիայի: Գերմանիան ուներ հզոր ցամաքային բանակ և եվրոպական միակ պետությունը, որը կարող էր իր ցամաքային բանակով մրցել Գերմանիայի հետ և նրա հետ ուներ հակասություն դա Ֆրանսիան էր։ Ուստի անգլիական դիվանագիտությունը սկսեց աշխատել ֆրանս-անգլիական դաշինքի ձևավորման օգտին։ Ֆրանսիան իր հերթին դաշնակից էր փնտրում ընդդեմ Գերմանիայի, քանի որ նրա հիմնական դաշնակից Ռուսաստանը զբաղված էր Հեռավոր Արևելքում Ճապոնիայի հետ հարաբերությունների կարգավորմամբ։ 1904 թվականի ապրիլի 8-ին Լոնդոնում հանդիպեցին ֆրանսիական և անգլիական կողմերը՝ կնքվեց ֆրանս-անգլիական արտաքին համաձայնագիրը, որը կոչվեց entente (համաձայնություն)։ Պայմանագիրը բաղկացած էր երկու մասից՝ մեկը ենթակա էր հրապարակման, մյուսը գաղտնի էր։ Հրապարակման ենթակա բաժնում կողմերը պարտավորվում էին Մարոկկյան հարցի շուրջ պահպանել 1880 թվականի Մադրիդյան կոնֆերանսի սկզբունքները, իսկ գաղտնի հատվածում Անգլիան ճանաչում էր Ֆրանսիայի իրավունքները Մարոկկոյի, իսկ Ֆրանսիան՝ Անգլիայի իրավունքները Եգիպտոսի նկատմամբ։

Ռուս-ճապոնական պատերազմի ավարտից հետո ձախողված Ռուսաստանը նորից թեքվեց դեպի Եվրոպա, որտեղ սակայն ուժերի վերադասավորման արդյունքում Ռուսաստանի շահերի տարածքում արդեն ներկա էր ոչ թե Մեծ Բրիտանիան, այլ Գերմանիան։ Հետևաբար Մեծ Բրիտանիան այլևս չէր դիտարկվում որպես հակառակորդ և նույն այս հիմնավորմամբ Ռուսաստանը Մեծ Բրիտանիայի կողմից նույնպես չէր դիտարկվում որպես հակառակորդ։ Բացի այդ առկա էր նաև Ֆրանսիայի գործոնը, քանի որ վերջինս համարվում էր այս երկու երկրների դաշնակիցը։ 1907 թվականի օգոստոսի 31-ին Պետերբուրգում հանդիպեցին անգլո-ռուսական կողմերը և կնքվեց անգլո-ռուսական կոնվենցիան, որով վերջնական ձևավորում ստացավ Անտանտը՝ դառնալով ֆրանս-անգլո-ռուսական եռյակ խմբավորում, որը պետք է պայքարեր Եռյակ միության դեմ Մեծ պատերազմում։

Հիմնական թվականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հակագերմանական դաշինքի ամբողջական կազմը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետություն Պատերազմում ընդգրկվելու ամսաթիվը Ծանոթագրություն
Սերբիա Սերբիա 28 հուլիսի 1914 Պատերազմից հետո դարձավ Հարավսլավիայի հիմնաքարը։
Ռուսաստան Ռուսաստան 1 օգոստոսի 1914 1918 թվականի մարտի 3-ին Գերմանիայի հետ կնքեց սեպարատ հաշտություն։
Ֆրանսիա Ֆրանսիա 3 օգոստոսի 1914
Բելգիա Բելգիա 4 օգոստոսի 1914 Լինելով չեզոք երկիր՝ հրաժարվեց երկրի ներս թողնել գերմանական զորքերը, ինչն էլ հանգեցրեց Անտանտի կողմից պատերազմի մեջ ընդգրկվելուն։
Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա 4 օգոստոսի 1914
Չեռնոգորիա Չերնոգորիա 5 օգոստոսի 1914 Պատերազմից հետո մտավ Հարավսլավիայի կազմի մեջ։
Ճապոնիա Ճապոնիա 23 օգոստոսի 1914
Եգիպտոս Եգիպտոս 18 դեկտեմբերի 1914
Իտալիա Իտալիա 23 մայիսի 1915 Լինելով Եռյակ միության անդամ՝ սկզբում հրաժարվեց սատարել Գերմանիային, իսկ հետո անցավ նրա հակառակորդների կողմը։
Պորտուգալիա Պորտուգալիա 9 մարտի 1916
Սաուդյան Արաբիա Հիջազ 30 մայիսի 1916 Պատերազմի ընթացքում անկախություն հռչակած Օսմանյան կայսրության արաբներով բնակեցված տարածք։
Ռումինիա Ռումինիա 27 օգոստոսի 1916 1918 թվականի մայիսի 7-ին սեպարատ հաշտություն կնքեց, բայց հենց նույն թվականի նոյեմբերի 10-ին մտավ պատերազմի մեջ։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ 6 ապրիլի 1917 Հակառակ տարածված կարծիքի՝ երբեք Անտանտի անդամ չի եղել՝ հանդիսանալով միայն դաշնակիցը։
Պանամա Պանամա 7 ապրիլի 1917
Կուբա Կուբա 7 ապրիլի 1917
Հունաստան Հունաստան 29 հունիսի 1917
Թաիլանդ Սիամ 22 հուլիսի 1917
Լիբանան Լիբանան 4 օգոստոսի 1917
Չինաստանի Հանրապետություն Չինաստան 14 օգոստոսի 1917 Չինաստանը պաշտոնապես մտավ պատերազմի մեջ Անտանտի կողմից, բայց մասնակցում էր միայն ձևականորեն. ռազմական գործողություններում Չինաստանի զինված ուժերը մասնակցություն չունեցան[1]։
Բրազիլիա Բրազիլիա 26 հոկտեմբերի 1917
Գվատեմալա Գվատեմալա 30 ապրիլի 1918
Նիկարագուա Նիկարագուա 8 մայիսի 1918
Կոստա Ռիկա Կոստա Ռիկա 23 մայիսի 1918
Հայիթի Հայիթի 12 հուլիսի 1918
Հոնդուրաս Հոնդուրաս 19 հուլիսի 1918
Բոլիվիա Բոլիվիա
Դոմինիկյան Հանրապետություն Դոմինիկյան Հանրապետություն
Պերու Պերու
Ուրուգվայ Ուրուգվայ
Էկվադոր Էկվադոր
Սան Մարինո Սան Մարինո

Որոշ պետություններ Կենտրոնական տերություններին (Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա, Թուրքիա, Բուլղարիա) պատերազմ չհայտարարեցին՝ սահմանափակվելով միայն դիվանագիտական հարաբերությունների խզումով։

1919 թվականին՝ Գերմանիայի դեմ հաղթանակ տանելուց հետո Անտանտի Գերագույն խորհուրդը փաստացի կատարում էր «համաշխարհային կառավարության» գործառույթները՝ զբաղվելով հետպատերազմյան կարգուկանոնի հաստատմամբ, բայց Անտանտի քաղաքականության տապալումը Ռուսաստանի և Թուրքիայի նկատմամբ սահմանեց նրա ամենազորության սահմանագիծը՝ հանգեցնելով հաղթող պետությունների միջև հակասությունների։ «Համաշխարհային կառավարության» նման կարգավիճակով Անտանտը դադարեց գոյություն ունենալ Ազգերի լիգայի կազմավորումից հետո։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]