Վահագն Դավթյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Վահագն Արմենակի Դավթյան
Vahagn Davtyan.JPG
Ծնվել էօգոստոսի 15, 1922(1922-08-15)[1]
ԾննդավայրԱրաբկիր, Մալաթիայի նահանգ, Malatya Subregion, Արևմտյան Հայաստան, Թուրքիա
Վախճանվել էփետրվարի 21, 1996(1996-02-21) (73 տարեկանում)
Վախճանի վայրԵրևան, Հայաստան
Մասնագիտությունբանաստեղծ, թարգմանիչ
Լեզուհայերեն
Ազգությունհայ
ՔաղաքացիությունՀայաստան Հայաստան
ԿրթությունԵրևանի պետական համալսարան
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ Գրողների միություն
ԿուսակցությունԽՄԿԿ
Պարգևներ«Պատվո նշան» շքանշան Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան և «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ
Վահագն Դավթյան Վիքիքաղվածքում
Վահագն Դավթյան Վիքիդարանում
Vahagn Davtyan Վիքիպահեստում

Վահագն Արմենակի Դավթյան (օգոստոսի 15, 1922(1922-08-15)[1], Արաբկիր, Մալաթիայի նահանգ, Malatya Subregion, Արևմտյան Հայաստան, Թուրքիա - փետրվարի 21, 1996(1996-02-21), Երևան, Հայաստան), հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ, դրամատուրգ: Հայկական ԽՍՀ 1977 թվականի պետական մրցանակի դափնեկիր («Կոմունիրտներ» բանաստեղծության և «Տաղարան» բանաստեղծությունների շարքի համար), Չարենցի անվան մրցանակի դափնեկիր (1979): ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ: ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996): ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1949 թվականից: ԽՄԿԿ անդամ 1953 թվականից:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1922 թվականին Արաբկիրում (Արևմտյան Հայաստան), որը ծվարած է Եփրատի ափին գտնվող Ոսկեգետակի մոտ։ 4 տարեկան է եղել, երբ Տրապիզոնից նավով գաղթել են և ժամանակավորապես հաստատվել Կրասնոդարում: Գաղթական արաբկիրցիները 1930-ական թվականներին եկել և Երևանում հիմնել են նոր Արաբկիր թաղամասը: Այդ մասին իմանալով՝ 1932 թվականին մոր և քրոջ հետ վերադառնում և հաստատվում են Երևանում, հայրը ավելի ուշ միանում է իրենց, քանի որ Կրասնոդարում փռնչիություն էր անում և օգնում ընտանիքին։

Դպրոցն ավարտելուց հետո ուղարկել են բանակ, անմիջապես սկսվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, վիրավորվել է և վերադարձել տուն, ընդունվել համալսարան։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը:: Եղել է «Ավանգարդ» թերթի աշխատակից՝ 1945-1954 թվականներին, «Գրական թերթի» պատասխանատու քարտուղար՝ 1954-1962 թվականներին, «Գրական թերթի» գլխավոր խմբագիր՝ 1962-1965 թվականներին, «Հայրենիքի ձայն» թերթի հիմնադիր-գլխավոր խմբագիր՝ 1965-1967 թվականներին, Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի նախագահի տեղակալ՝ 1967-1981 թվականներին, «Վերածնված Հայաստան» հանդեսի գլխավոր խմբագիր՝ 1981-1991 թվականներին, Հայաստանի գրողների միության նախագահ՝ 1991-1994 թվականներին, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ՝ 1986 թվականին, ակադեմիկոս՝ 1996 թվականին: Մահացել է 1996 թվականի փետրվարի 21-ին Երևանում, աճյունն ամփոված է Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում[2][3]:

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահագն Դավթյանի ստեղծագործությունները սկսել են տպագրվել 1935 թվականից։ Հեղինակ է 40-ից ավելի բանաստեղծական ժողովածուների, գրական- հրապարակախոսական հոդվածների, 2 գրքերի՝ «Բարի հսկան», «Վիլյամ Սարոյանի մասին» գրքի, «Համառոտ պատմություն հայոց», «Անխորագիր» վիպակ, «Զուգահեռ Ճանապարհ», «Ի սկզբանե էր բանն», մամուլում տպագրված մոտ 1000 հոդվածների, գրախոսությունների, էսսեների, հուշագրությունների։

Թարգմանել է Ա. Ս. Պուշկինի, Ս. Ա. Եսենինի, Ա. Բլոկի, Շ. Պետեֆիի, Ռոբերտ Բըրնսի, Ռուդաքի, Մեժելայտիս, Ա. Կիրակոսյանի և այլոց բանաստեղծություններից։

Հիշատակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վահագն Դավթյանի անունով է կոչվում Երևանի թիվ 149 դպրոցը և Արաբկիրի այգին, որտեղ տեղադրված է բանաստեղծի հուշարձանը։ Արաբկիր վարչական շրջանում Դավթյանի անունով է կոչվել նաև փողոց։ 2012 թվականին Երևանի Արաբկիր համայնքի Նաիրի Զարյանի փողոցի 80 հասցեում բացվել է Վահագն Դավթյանի հուշատախտակը[4]:

1976 թվականին գեղանկարիչ Հրանտ Ստեփանյանը վրձնել է Վահագն Դավթյանի դիմանկարը, որը գտնվում է Չարենցի անվան արվեստի և գրականության թանգարանում:

Վահագն Դավթյանի գերեզմանը Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի» շքանշան
  • ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ
  • «Աշխատանքային կարմիր դրոշի» շքանշան
  • «Պատվո նշան» շքանշան
  • Հայաստանի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր
  • Չարենցի անվան մրցանակի դափնեկիր

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Առաջին սեր, Երևան, 1947 թ.:
  • Աշխարհի առավոտը, Երևան, 1950 թ.:
  • Ճանապարհ սրտի միջով, Երևան, 1955 թ.:
  • Լուսաբացը լեռներում, Երևան, 1957 թ., 227 էջ:
  • Թոնդրակեցիներ, Երևան, 1961 թ., 196 էջ:
  • Թոնդրակեցիներ, Թեհրան, 1962 թ., 169 էջ:
  • Ամառային ամպրոպ, Երևան, 1964 թ., 384 էջ:
  • Բայց ծնվեցի, Երևան, 1965 թ.:
  • Գինու երգը, Երևան, 1966 թ., 192 էջ:
  • Ծուխ ծխանի, Երևան, 1969 թ., 239 էջ:
  • Անկեզ մորենի, Երևան, 1972 թ., 256 էջ:
  • Երկերի ժողովածու 2 հատորով, հատ. 1-2, Երևան, 1973-1975 թթ.:
  • Զուգահեռ ճանապարհ (հուշագրություններ, ուղեգրություններ, հրապարակախոսություն), Երևան, 1976 թ., 404 էջ:
  • Կապույտ գիրք, Երևան, 1978 թ., 356 էջ:
  • Բարի հսկան (հանդիպումներ Վիլյամ Սարոյանի հետ), Երևան, 1979 թ., 208 էջ:
  • Լույսն իբրև հաց (հատընտիր), Երևան, 1980 թ., 196 էջ:
  • Ասք սիրո, Երևան, 1982 թ., 460 էջ:
  • Լույս առավոտի, Երևան, 1984 թ., 216 էջ:
  • Երկերի ժողովածու 2 հատորով, հատ. 1-2, Երևան, 1985 թ.:
  • Անքնություն, Երևան, 1987 թ., 350 էջ:
  • Ծննդավայր, Երևան, 1988 թ.[5]:
  • Հայերգություն, Երևան, 1988 թ., 237 էջ:
  • Ի սկզբանե էր Բանն (հոդվածներ, էսսեներ), Երևան, 1989 թ., 606 էջ:
  • Հայաստան 88, Երևան, 1991 թ.:
  • Համառոտ պատմություն հայոց, Երևան, 1992 թ․:
  • Գիրք ողբի և գովքի, Երևան, 1994 թ.:
  • Հողմաշունչ գիշերներ, Երևան, 1995 թ., 126 էջ:
  • Անխորագիր (էսսե վիպակ), Երևան, 2003 թ., 163 էջ[6]:
  • Օրհնության նվագներ, Երևան, 2003 թ., 158 էջ[7]:
  • Արևոտ հովիտ, Երևան, 2007 թ., 248 էջ:
  • Հայերգություն, Երևան, 2008 թ.:
  • Ընտրանի, Երևան, 2012 թ., 192 էջ:
Գրքեր Վահագն Դավթյանի թարգմանությամբ
  • Շպիվաչով Ստեփան, Հատընտիր, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 203 էջ:
  • Հիքմեթ Նաղիմ, Զոյա, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 16 էջ:
  • Նայդենովա Նինա, Ես շատ գործեր ունեմ, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 28 էջ:
  • Մարշակ Ս., Ձախորդ վարպետը, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 15 էջ:
  • Պետեֆի Շանդոր, Բանաստեղծություններ, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 198 էջ:
  • Եսենին Սերգեյ, Հատընտիր (ժողովածուի բանաստեղծությունների մի մասը թարգմանել է Վ. Դավթյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 397 էջ:
  • Արմատ և Էություն, Ա․Կիրակոսյան (1967 թ.), (1971 թ.)
  • Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկի (1975 թ.)
  • Իմ սիրտը լեռներում է, Ռոբերտ Բյորնս (1977)
  • Քարե գինի, Է․ Մեժելայտիս (1980 թ.)
  • Շանդոր Պետեֆի (1981 թ.)
  • Աստղային ձայներ (թարգմանությունների ժողովածու) (1983 թ.)
  • Արյունոտ Հարսանիք, Գարսիա Լորկա (1986 թ.)
  • Ռուդաքի (1995 թ.)

* Դավթյանը օտար լեզուներով

  • Рассвет в горах (1960 թ.)
  • Летний зной (1960 թ.)
  • Poème d'amour et d'épée (1974)
  • Неопалимая купина (1980 թ.)
  • Свет как хлеб (1981 թ.)
  • Libro Azul (1981 թ.)
  • Сказания о любви (1984 թ.)
  • Ռեքվիեմ՝

Մամուլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Վահագն Դավթյանի պոեզիան, Հենրիկ Գալստյան, 1978 թ
  • Վահագն Դավթյան, Ժենյա Քալանթարյան, 1991 թ
  • Վահագն Դավթյանի խոսքարվեստը, Լ․Հ․ Հայրապետյան, 1999 թ
  • Անցողիկն ու հավիտենականը, Վահագն Դավթյանի հիշատակին, կազմող՝ Ս․ Յուզբաշյան, խմբ․՝ Գ․ Ջանիկյան, 2005
  • Վահագն Դավթյան, Դավիթ Գասպարյան, 2007

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Давтян Ваагн Арменакович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. «Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007:
  3. «Դավթյան Վահագն | armenianlanguage.am»։ www.armenianlanguage.am։ Վերցված է 2019-02-25 
  4. Բացվել է Վահագն Դավթյանի հուշատախտակը
  5. Դավթյան Վահագն Արմենակի (1988)։ Ծննդավայր: Բանաստեղծություններ եւ պոեմ (հայերեն)։ Լույս։ ISBN 9785545000692 
  6. Դավթյան Vahagn Davtyan; Վահագն (2014-04-16)։ Ankhoragir; Անխորագիր: Memoirs – Essay; Հուշագրություններ-էսսե (հայերեն)։ Armenian eBooks Initiative 
  7. Դավթյան Վահագն Արմենակի (2003)։ Օրհնության նվագներ: Բանաստեղծւթյուններ (հայերեն)։ ՀԳՄ հրատ.։ ISBN 9789994134083 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]