Ավետիք Իսահակյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Ավետիք Իսահակյան (այլ կիրառումներ)
Picto infobox auteur.png
Ավետիք Իսահակյան
Ավետիք Իսահակյան.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 19 (31), 1875
Ծննդավայր Ալեքսանդրապոլ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[1]
Վախճանվել է հոկտեմբերի 17, 1957({{padleft:1957|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[2][3] (81 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ[3]
Մասնագիտություն բանաստեղծ, գրող և արձակագիր
Լեզու Հայերեն[4]
Ազգություն հայ
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն[5]
ՀԽՍՀ
Կրթություն Լայպցիգի համալսարան և Ցյուրիխի համալսարան
Ժանրեր բանաստեղծություն և պոեմ
Անդամակցություն ԽՍՀՄ Գրողների միություն
Պարգևներ Ստալինյան մրցանակ Լենինի շքանշան «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ և «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ
Avetik Isahakyan signature.png
Ավետիք Իսահակյան Վիքիքաղվածքում
Ավետիք Իսահակյան Վիքիդարանում
Avetik Isahakyan Վիքիպահեստում
Իսահակյանի հուշարձանը Երևանում

Ավետիք Սահակի Իսահակյան (հոկտեմբերի 19 (31), 1875, Ալեքսանդրապոլ, Ալեքսանդրապոլի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[1] - հոկտեմբերի 17, 1957({{padleft:1957|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})[2][3], Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ[3]), բանաստեղծ, արձակագիր, հասարակական գործիչ, Հայաստանի ԳԱ ակադեմիկոս։ Սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, 1893-ին ընդունվել է Լայպցիգի համալսարան՝ որպես ազատ ունկնդիր։

Կենսագրություն և գրական ստեղծագործություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավետիք Իսահակյանը ծնվել է 1875 թ. հոկտեմբերի 7-ին Ալեքսանդրապոլ գավառի Ղազարապատ գյուղում, որն այժմ կրում է բանաստեղծի ազգանունը՝ Իսահակյան։

Քաղաքական գործունեությանը զուգընթաց վաղ երիտասարդական տարիներից զբաղվել է նաև գրականությամբ։ 1895 թվականին վերադառնալով Լայպցիգից՝ ընդգրկվել է նորաստեղծ ՀՅԴ կուսակցության Ալեքսանդրապոլի կոմիտեի մեջ, 1896 թ. ձերբակալվել է և մեկ տարի արգելափակվել Երևանի բերդում։

Բանտից դուրս գալուց հետո տպագրել է «Երգեր և վերքեր» բանաստեղծությունների իր առաջին գիրքը։ 1897 թվականին մեկնել է արտասահման, Ցյուրիխի համալսարանում ունկնդրել գրականության և փիլիսոփայության պատմություն։ 1902 թ. վերադարձել է հայրենիք, ապա հաստատվել Թիֆլիսում։ 1899 - 1906 թթ. ստեղծել է «Հայդուկի երգեր» բանաստեղծությունների շարքը, որը դարձավ հայ ֆիդայական պայքարի անդրանիկ արտահայտությունը հայ դասական պոեզիայի մեջ։ 1908 թ. դեկտեմբերին, ի թիվս 158 հայ առաջադեմ մտավորականների, Իսահակյանը ձերբակալվել է «դաշնակցության գործով» և կես տարի Թիֆլիսի Մետեխի բանտում մնալուց հետո ինչպես և Հովհաննես Թումանյանը, խոշոր գրավով ազատվել է կալանքից։ Կովկասում մնալը այլևս անհնար էր, և 1911 թ. Իսահակյանը տարագրվել է արտասահմանում։

Իսահակյանը մեկնում է Բեռլին և գերմանական մի շարք մտավորականների հետ մասնակցում է Գերմանա-հայկական ընկերության ստեղծմանը՝ միաժամանակ խմբագրելով ընկերության «Մեսրոբ» պարբերական հանդեսը։

Պատերազմից և Մեծ եղեռնից հետո Իսահակյանը արտացոլել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրն ու նրա հերոսական ազատամարտը։ Բանաստեղծը ձեռամուխ է եղել հայերի ցեղասպանության մեղադրականի՝ «Սպիտակ գրքի» ստեղծմանը, որի մի զգալի հատվածը տեղ է գտել 1915-1922 թթ. «Հիշատակարան» գրառումներով։ Այդ ժամանակահատվածում Իսահակյանը հիմնականում հանդես է եկել հրապարակախոսական հոդվածներով, որոնց բովանդականությունը Հայկական հարցն էր, Հայաստանի վերամիավորման խնդիրը, հայկական պետականության վերականգնումը։ Եղեռնի ծանր պատկերներով են հագեցած նրա «Ձյունն է եկել ծածկել հիմա...», «Հայաստանին», «Ահա նորեն գարուն եկավ» բանաստեղծությունները։

1975 թվականի նամականիշ Ավետիք Իսահակյանի պատկերով

19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ քաղաքական կյանքի, Հայկական հարցի յուրահատուկ համայնապատկերը պիտի դառնար Իսահակյանի «Ուստա Կարոն» մեծածավալ վեպը, որը մշտապես ուղեկցեց գրողին ստեղծագործական կյանքում և ավաղ մնաց անավարտ։ «Ուստա Կարոն» կավարտվի այն օրը, երբ կլուծվի հայկական հարցը»,-ասել է Վարպետը։ Իսահակյանը այդպես էլ չկարողացավ համակերպվել Հայաստանի մասնատման գաղափարին. «...մեռնեի Սևանը ցամաքած չտեսնեի, ապրեի Արարատը մերը տեսնեի...», - սրտի խոր կսկիծով ու ցավով կրկնում էր նա և հավատում, որ կգա ժամանակը, երբ հայ ժողովուրդը դարձյալ իր հացը կվաստակի հարազատ եզերքում։

1919-1921 թթ., Իսահակյանը գործուն մասնակցություն է ունեցել Դաշնակցության Նեմեսիս գործողության նախապատրաստման և կազմակերպման աշխատանքներին։ Իսահակյանի տանը բազմիցս է խոսվել Սողոմոն Թեհլերյանի մասին։ Նույնիսկ որոշ կարծիքների համաձայն, Թալեաթի սպանությունը նախապես հանձնարարված է եղել Իսահակյանին։ Այդ ժամանակահտվածում, Իսահակյանը Բեռլինում բազմիցս հանդիպել է Սողոմոն Թեհլիրյանին և միասին զննել են Թալեաթի լուսանկարները։ Այս զննումները նպատակ են ունեցել հայտնաբերելու Թալեաթին, ով 1921 թվականի սկզբներին հաստատվել էր Բեռլին՝ Ալի Սալի Բեյ վաճառականի կեղծանվան տակ։ Թեհլերյանի հետ, Թալեաթ փաշային մի քանի օր հետևել է նաև Իսահակյանը։ 1921 թ. մարտի 15-ին, Հարդենբուրգ փողոցի մյուս կողմում կանգնած էր Իսահակյանը, որը պատրաստ սպասում էր, որ եթե հանկարծ Թեհլերյանը չկարողանա սպանել, նա էր սպանելու Թալեաթին։ Իսահակյանը նաև մեծ դեր ունեցավ Թեհլերյանի արդարացման գործում։ Հետևաբար Ավետիք Իսահակյանը Թալեաթի սպանության կազմակերպիչներից էր և գտնվում էր իրադարձությունների կիզակետում։[6]

Այս տեղեկությունները հաստատվեցին հետագայում, նրա ուղարկած և նրան հասցեագրված բազմաթիվ նամակների ու գրառումների միջոցով։ Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում պահպանվել է Իսահակյանին հասցեգրված Արտաշես ստորագրությամբ երեք նամակ, որոնցից մեկում գրված է. «Սիրելի Ավո, այս րոպեին մի թուղթ գրեցի քո հասցեին, որով խնդրում եմ Մուշեղի, Հակոբի և իմ անունով, որ դու Բեռլինում եղած ատենդ աշխատես մեզ համար, որ մեզի թողնին Գերմանիայի, Ուկրաինայի վրայով Կովկաս գնալ։ Այստեղից երևի Աշոտն էլ մեզ կընկերանա։ Խնդրում ենք, ուրեմն, այս ուղղությամբ ավելին անել…»։ Նամակի հեղինակը խոտորջուրցի վրիժառու Արտաշես Գևորգյանն է, որը 1922 թվականի ամռանը Ստեփան Ծաղիկյանի և Պետրոս Տեր-Պողոսյանի հետ Թիֆլիսում սպանեց Խոտորջուրի ջարդերի անմիջական կազմակերպիչ Ջեմալ փաշային։

Ավետիք Իսահակյանի գերեզմանը Կոմիտասի անվան պանթեոնում, Երևան

1926 թ. Իսահակյանը այցելեց Խորհրդային Հայաստանը։ Այստեղ նա հրատարակեց նոր բանաստեղծությունների հավաքածու և մի շարք պատմվածքներ (օրինակ՝ «Համբերության չիբուխը» 1928)։ Վերադարձավ արտասահման 1930 թ և ապրեց այնտեղ մինչ 1936 թվականին՝ հանդես գալով որպես Խորհրդային Միության կողմնակից։ 1936 թվականին բանաստեղծը վերջնականապես վերադարձավ հայրենիք[7]։

Ստացել է ԽՍՀՄ Պետական Մրցանակ (1946), 1946–1957 թթ. Հայաստանի գրողների միություն նախագահն էր։ Մահացել է 1957 թ. հոկտեմբերի 17-ին։ Թաղված է Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում։ 1963 թ. հոկտեմբերի 31–ին Երևանում բացվել է Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարան։

Ավետիք Իսահակյանի հեքիաթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավետիք Իսահակյանը ստեղծագործել է արձակի գրեթե բոլոր ժանրերով. բանաստեղծի ստեղծագործական տեսադաշտում է գտնվել նաև հեքիաթը։ Հաշվի առնելով ժանրի ձևակաղապարային, ոճական առանձնահատկությունները` Իսահակյանը հեքիաթը դիտարկում է որպես հայկական արձակը զարգացնելու նմուշ-նախատիպ.

Aquote1.png Ես գրելու եմ իմ ժողովրդի կյանքը ներկայացնող վեպերը, պատկերները մեր հեքիաթների ոճով, ոգով, ձևով. ա՛յդ է հայկական պրոզաձևը, դրանից պիտի զարգացնել մեր ռոմանը: Գրել, գրել միայն ազգային ոգով, գրել հայկական, հայավար, հայնակ գրել…»[8]: Նման նկատառումների իրագործումը, Իսահակյանի կարծիքով, պետք է ուղեկցվեր հեքիաթների խորազննությամբ` «Ուսումնասիրել մեր հեքիաթներն ու երգերը»[8] Aquote2.png


Դեռևս մանկության օրերին Իսահակյանի «երևակայությունը թևավորվեց դարերի խորքից եկող բանաստեղծական ֆոլկլորով»[9], ժողովրդական հեքիաթով։ Նրա ստեղծագործական կապը հայ բանարվեստի, աշուղական և գուսանական պոեզիայի հետ ունի խորը արմատներ, որոնք երկարում են մինչև գրողի մանկությունը։ Ըստ Պողոս Մակինցյանի վկայությունների․

Aquote1.png Նա մանկութ թափառել է Ալագյազի փեշերը, Արփաչայի ափերը, հայրական ջաղացքի շուրջը և ջաղացպան ուստա Գրիգորի գեղաբույր երգ ու հեքիաթին ականջ դրել: Նա մանկութ սիրել է թափառական աշուղներին և դյութվել ժողովրդի հյուսած անպաճույճ խաղերից»[10]: Aquote2.png


Դա են փաստում Իսահակյանի հուշերը.

Aquote1.png Հայրս ուներ մի աշուղ բարեկամ, մեր դրացի գյուղից, աշուղ Գալուստ անունով: Լավ սազ էր նվագում, անուշ, թավ ձայն ուներ՝ սրտից խոսող, շա՜տ հեքիաթներ գիտեր: Պարսկական, թրքական, հայկական անթիվ հեքիաթներ: Իր սիրո վեպն ուներ`արևելքի հեքիաթների տարրերով և գույներով հյուսած:Ամեն շաբաթ,կեսօրից հետո,սազը պատյանի մեջ վզից կախ, գալիս էր նա մեր տունը, մնում էր ամբողջ կիրակի օրը մինչև երկուշաբթի: Եվ երկուշաբթի առավոտ մեկնում էր սազը վզից կախ, առատ վարձատրված: Ինչքա՜ն, ինչքա՜ն էի սիրում աշուղ-ամուն: Երբ գալիս էր, տոն էր սկսվում ինձ համար… Նրա սազն ու հեքիաթը այլափոխում էին իմ աչքում իրական շրջապատը»[11][12]։ Aquote2.png


Ավետիք Իսահակյանը հեքիաթի ժանրում սկսել է աշխատել 900-ական թվականների սկզբից [«Աշխարհի գեղեցկուհին», 1900-ական թվականներ, «Ամենապիտանի բանը», 1904, «Արևի մոտ», 1905, «Հողն է մարդու աչքը կշտացնում», 1906, «Հեքիաթ», 1910 (վերամշակվել է 1924 թ.), «Աղա Նազար», 1911, «Մաղասաբերդի տիրուհին», գրվել է 1920-ական թվականների առաջին կեսին, «Գասպարը», գրության ժամանակը հայտնի չէ. առաջին անգամ տպագրվել է 1938 թ., «Արդար մարդը», 1940, «Նուկիմ քաղաքի խելոքները», 1940]՝ ստեղծելով հիմնականում իրապատում հեքիաթներ և հրաշապատում հեքիաթների տարրերով գործեր։ 

Իսահակյանի հեքիաթներն առանձնանում են մարդկային բնավորությունների հակադրությամբ, սոցիալական պախարակելի կողմերի լուսաբանմամբ, ինչպես նաև հասարակության և անհատի համար կարևորագույն այնպիսի արժեքների փառաբանությամբ, ինչպիսիք են՝ խոսքի և իրավունքի ազատությունը, իրավահավասարությունը, քաղաքացիական գիտակցությունը,հասարակության յուրաքանչյուր անհատի կրթություն ստանալու իրավունքն ու պաշտպանվածությունը։ Բանաստեղծն իր հեքիաթներում կարևորագույն արժեք է հռչակում «գիտության լույսը» («Ամենապիտանի բանը») անկեղծ հիանում անհաշվենկատ սիրո հավերժությամբ («Հեքիաթ») և ուրախանում անօգնական որբուկի երջանկությամբ («Արևի մոտ»)։

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Երգեր ու վէրքեր, Ալեքսանդրապոլ, 1898, 64 էջ:
  • Բանաստեղծութիւններ, Բաքու, 1903, 136 էջ:
  • Երգեր ու վէրքեր, Թիֆլիս, 1908, 288 էջ:
  • Հայրենի աղբիւրից (բանաստեղծութիւններ), Պոսթըն, 1920, 121 էջ:
  • Աշնան ծաղիկներ (բանաստեղծութիւններ), Վենետիկ, 1922, 72 էջ:
  • Սասմա Մհեր, Վիեննա, 1922, 54 էջ:
  • Արձակ էջեր, Կ. Պոլիս, 1923, 120 էջ:
  • Լիլիթ, Թիֆլիս, 1927, 113 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Յերևան, 1930, 305 էջ:
  • Սասմա Մհեր, Յերևան, 1938, 42 էջ:
  • Ընտիր յերկեր, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Թարգմանություններ, Յերևան, 1939, 320 էջ:
  • Ընտիր յերկեր, հատ. 2. Լեգենդներ, Պոեմներ, Առակներ, Արձակ էջեր, Յերևան, 1940, 328 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, 1943, 112 էջ:
  • Արձակ էջեր, Երևան, 1945, 160 էջ:
  • Հանուն հայրենիքի և կուլտուրայի պաշտպանության, Երևան, 1945, 100 էջ:
  • Իմ հուշերից, Երևան, 1946, 80 էջ:
  • Ընտիր երկեր, Երևան–Մոսկվա, 1948, 520 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1950, 380 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Պոեմներ, Լեգենդներ և բալլադներ, Առակներ, Թարգմանություններ, Երևան, 1950, 240 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 3. Պատմվածքներ, Արձակ պոեմներ, Լեգենդներ և զրույցներ, Հեքիաթներ, Առակներ, Ուստա Կարոն, Երևան, 1951, 328 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 4. Իմ հուշերից, Ժողովուրդ և գրականություն, Ժողովրդի հետ, Երևան, 1951, 240 էջ:
  • Սասմա Մհեր, Պէյրութ, 1952, 44 էջ:
  • Արձակ էջեր (պատմվածքներ), Երևան, 1955, 64 էջ:
  • Արձակ էջեր, հատ. Ա, Պէյրութ, 1955, 200 էջ:
  • Արձակ էջեր, հատ. Բ, Պէյրութ, 1955, 180 էջ:
  • Բանաստեղծութիւններ, հատ. Ա., Պէյրութ, 1955, 182 էջ:
  • Երգեր և ռոմանսներ, Երևան, 1955, 140 էջ:
  • Երկեր, Երևան, 1955, 400 էջ:
  • Իմ յուշերից, Պէյրութ, 1955, 99 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, 1958, 82 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1958, 400 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Պոեմներ, Լեգենդներ և բալլադներ, Առակներ, Թարգմանություններ, Երևան, 1958, 308 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 3. Պատմվածքներ, Երևան, 1959, 536 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 4. Իմ հուշերից, Ժողովուրդ և գրականություն, Ժողովրդի հետ, Երևան, 1959, 524 էջ:
  • Նամակներ, Գահիրէ, 1959, 172 էջ:
  • Ուստա Կարօ եւ Օրթէ Յարութ (անավարտ վէպ), Թեհրան, 1959, 211 էջ:
  • Հայդուկի երգեր, Պէյրութ, 1960, 50 էջ:
  • Պատմվածքներ, լեգենդներ, Երևան, 1962, 181 էջ:
  • Արձակ էջեր, Երևան, 1963, 648 էջ:
  • Առակներ, Երևան, 1968, 74 էջ:
  • Լիրիկա, Երևան, 1968, 384 էջ:
  • Մեր գրի անմահ փառքը (հոդվածներ, հուշեր, ասույթներ Հովհաննես Թումանյանի մասին), Երևան, 1969, 52 էջ:
  • Երկեր, Երևան, 1970, 88 էջ:
  • Արձակ, Երևան, 1973, 384 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1973, 464 էջ:
  • Լռության ասպետը (արձակ բանաստեղծություններ և պոեմներ), Երևան, 1973, 220 էջ:
  • Կտակ (բանաստեղծություններ), Երևան, 1973, 236 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Պոեմներ, Լեգենդներ և բալլադներ, Թարգմանություններ, Երևան, 1974, 336 էջ:
  • Բանաստեղծի սիրտը (նամակներ), Երևան, 1975, 72 էջ:
  • Երգեր և ռոմանսներ, Երևան, 1975, 124 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 3. Արձակ բանաստեղծություններ և պոեմներ, Լեգենդներ և զրույցներ, Առակներ, Հեքիաթներ, Պատմվածքներ, Երևան, 1975, 480 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 4. Պատմվածքներ, Գլուխներ ՈՒստա Կարո վեպից, Երևան, 1975, 496 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, 1975, 244 էջ:
  • Արվեստի մասին, Երևան, 1977, 198 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 5. Հուշեր, Ժողովուրդ և գրականություն, Ժողովրդի հետ, Երևան, 1977, 436 էջ:
  • Հիշատակարան, Երևան, 1977, 474 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 6. Նամակներ, Երևան, 1979, 432 էջ:
  • Երկեր, Երևան, 1980, 264 էջ:
  • Քաջ ձիավորը (պատմվածքներ և բանաստեղծություններ), Երևան, 1980, 72 էջ:
  • Լիլիթ (լեգենդներ), Երևան, 1983, 92 էջ:
  • Արձակ ստեղծագործություններ, Երևան, 1985, 584 էջ:
  • Իսահակյան Ավետիք, Տերյան Վահան, Բանաստեղծություններ, Երևան, 1985, 520 էջ:
  • Երկեր. Բանաստեղծություններ, Պոեմներ, Լեգենդներ և բալլադներ, Առակներ, Արձակ բանաստեղծություններ և պոեմներ, Լեգենդներ և զրույցներ, Առակներ, Հեքիաթներ, Պատմվածքներ, Հիշատակարան (հատվածներ), Իմ հուշերից, Նամակներ, Երևան, 1987, 896 էջ:
  • Ծանոթ և անծանոթ էջեր, Երևան, 1988, 236 էջ:
  • Հայդուկի երգեր, Երևան, 1990, 320 էջ:
  • Բանաստեղծութիւններ: Յուշեր, Վենետիկ, 1991, 136 էջ:
  • Դու յաւերժող իմ Հայաստան… (բանաստեղծութիւններ, յուշեր, նամակներ), Լոս Անջելես, 1996, 256 էջ:
  • Է՛յ, ջա՛ն հայրենիք, Դամասկոս, 2000, 164 էջ:
  • Ուստա Կարո, Երևան, 2000, 296 էջ:
  • Աֆորիզմներ, Երևան, 2001, 496 էջ:
  • Ընտրանի, Երևան, 2001, 368 էջ:
  • Երկերի լիակատար ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 2003, 848 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, 2004, 72 էջ:
  • Հայկական հարց, Երևան, 2005, 120 էջ:
  • Մասսա Մանուկը (պոեմ), Երևան, 2005, 152 էջ:
  • Ուստա Կարո, Երևան, 2006, 576 էջ:
  • Ընտիր երկեր, Երևան, 2007, 504 էջ:
  • Երկերի լիակատար ժողովածու, հատ. 4. Պոեմներ, Երևան, 2008, 732 էջ:
  • Երկերի լիակատար ժողովածու, հատ. 2. Անտիպ և հետմահու տպագրված բանաստեղծություններ, Երևան, 2011, 628 էջ:
  • Ընտրանի, Երևան, 2011, 370 էջ:
  • Ստեղծագործությունների ժողովածու, Երևան, 2012, 240 էջ:
  • Երկերի լիակատար ժողովածու, հատ. 3. Չափածո լեգենդներ և բալլադներ, Առակներ, Թարգմանություններ, Երևան, 2014, 340 էջ:
  • Երկերի լիակատար ժողովածու, հատ. 5. Արձակ էջեր, Երևան, 2014, 992 էջ:
  • Նամակներ, Երևան, 2015, 476 էջ:
  • Երկերի լիակատար ժողովածու, հատ. 7. Ուստա Կարո, Երևան, 2016, 636 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Աբաջյան Գ., Ավետիք Իսահակյանը և հայոց ողբերգությունը, Երևան, 2001։
  • Աղբալյան Ն., Երգ ու վերք, ա. տ. և ա. թ.
  • ԱղավնիՆրա մտերմական աշխարհում (հուշ-զրույց Ավետիք Իսահակյանի մասին), Երևան, «Հայաստան», 1975, 80 էջ։
  • Ասատրյան Ա., Ավետիք Իսահակյանի կյանքը և ստեղծագործությունը, Երևան, 1940, 125 էջ։
  • Ասմարյան Լ., Ավետիք Իսահակյան, Երևան, 1959։
  • Ավետիք Իսահակյանի նամակները, Կահիրե, 1959։
  • Բարսեղյան Խիկար, Հանդիպումներ Ավետիք Իսահակյանի հետ, Երևան, 1975։
  • Գայսարյան Ս., Ավետիք Իսահակյան, Երևան, 1975։
  • Ինճիկյան Արամ, Ավետիք Իսահակյան, Երևան, 1940, 65 էջ։
  • Ինճիկյան Ա., Ավետիք Իսահակյան, Երևան, 1955, 220 էջ։
  • Ինճիկյան Ա., Ավետիք Իսահակյան, Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 257 էջ։
  • Իշխանյան Ռ., Իսահակյանի ստեղծագործության լեզվական զարգացումը, Երևան, 1975։
  • Իսահակյան Ավիկ, Ավետիք Իսահակյանի արձակը, Երևան, 1975։
  • Իսահակյան Ա., Ավետիք Իսահակյան։ Գիտական կենսագրություն։ Գիրք 1, Երևան, 2000։
  • Հախվերդյան Լևոն, Իսահակյանի կյանքն ու գործը, Երևան, 1974։
  • Հախվերդյան Լ., Վարպետը (Խոհագրություն), Երևան, 1990։
  • Մկրյան Մ., Իսահակյանի հումանիզմը, Երևան, «Հայաստան», 1975, 104 էջ։
  • Նահապետյան Մ., Ավետիք Իսահակյան, Երևան, Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1955, 36 էջ։
  • Չարենց Եղիշե, Էլեգիա գրված Վենետիկում, Երկերի ժողովածու 6 հատորով, հ. 2, Երևան, 1963։
  • Ջրբաշյան Է., Ավետիք Իսահակյանի «Աբու-Լալա Մահարին» և ռոմանտիկական պոեմի ավանդույթները, Երևան, 1975։
  • Տերտերյան Ա., Հայոց նոր գրականության պատմություն։ 19-20-րդ դդ. (սղագրված դասախոսություններ ձեռագրի իրավունքով), պրակ 5, Ա. Իսահակյան, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1939, 111 էջ։
  • Վիգեն Իսահակյան, Հայրս, Երևան, 2011։
  • Ռուբեն Զարյան, Հուշապատում, գիրք 1, Երևան, 1975, էջ 139-223։
  • Հմայակ Սիրաս, 21 տարի Ավետիք Իսահակյանի հետ, Երևան, 1975, 128 էջ։
  • Հրաչյա Ռուխիկյան, 20 տարի վարպետի հետ, Երևան, 1975, 48 էջ։
  • Սերո Խանզադյան, Ինչպես հիշում եմ, Երևան, 1988, էջ 111-136։
  • Ստեփան Զորյան, Երկերի ժողովածու, հատ. 11, Երևան, 1985, էջ 109-151։
  • Գեղամ Սարյան, Երկերի ժողովածու, հատ. 4, Երևան, 1971, էջ 138-151։
  • Հովհաննես Շիրազ, Մի փետուր իմ արծիվ կյանքից, Երևան, 1984։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119041529 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 Краткая литературная энциклопедияMoscow: Советская энциклопедия, 1962. — Vol. 3.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Исаакян Аветик Саакович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  4. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb13091844h
  5. http://www.famousbirthdays.com/people/avetik-isahakyan.html
  6. Ավետիք Իսահակյան: Կիսաբացահայտված փաստեր
  7. Ինճիկյան Արմիկ (Թիվ 5, 1979 թ.)։ «Ավետիք Իսահակյան: Ինչպես են աշխատել գրողները»։ Սովետական Հայաստան: Էջեր 26, 27 
  8. 8,0 8,1 Իսահակյան Ավետիք (1977)։ Հիշատակարան։ Երևան։ էջ 277 
  9. Իսահակյան Ավետիք (1951)։ Երկերի ժողովածու, հատոր 4։ Երևան։ էջ 89 
  10. Մակինցյան Պողոս (1984)։ Դիմագծեր։ Երևան։ էջ 74 
  11. Իսահակյան Ավետիք։ Երկերի ժողովածու, հատոր 4։ էջ 119 
  12. Իսահակյան Ավետիք (2000)։ Ավետիք Իսահակյանի գիտական կենսագրություն, գիրք I (1875–1900)։ Երևան։ էջեր 68–69 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]