Ջեմալ փաշա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ահմեդ Ջեմալ փաշա
Ahmet Cemal Paşa
Ahmet Cemal Paşa on the shore of the Dead Sea2.jpg
Ծնվել է մայիսի 6, 1872({{padleft:1872|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:6|2|0}})
Ծննդավայր Միտիլինի[1]
Մահացել է հուլիսի 21, 1922({{padleft:1922|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:21|2|0}}) (50 տարեկանում)
Մահվան վայր Թբիլիսի[1]
Քաղաքացիություն Ottoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Ազգություն Թուրք
Ազդվել է Օսմանիզմ
Պանթյուրքիզմ
Պանիսլամիզմ
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ[1]
Պարգևներ և
մրցանակներ
Pour le Mérite
Djemal Pasha Վիքիպահեստում

Ջեմալ փաշա (թուրք.՝ Cemal Paşa, օսմանյան արաբերեն՝ جمال پاشا, մայիսի 6, 1872հուլիսի 21, 1922), ծնված որպես Ահմեդ Ջեմալ (օսմանյան արաբերեն՝ احمد جمال, Ahmet Cemal), թուրք պետական և ռամական գործիչ, «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության պարագլուխներից, երիտթուրքերի ղեկավար «եռյակի» (Թալեաթ և Էնվեր փաշաների հետ) անդամ, հայերի ցեղասպանութան գլխավոր կազմակերպիչներից։

1914 թ. նշանակվել է ծովային նախարար։ Եղել է օսմանիզմի, պանիսլամիզմի և պանթյուրքիզմի ջատագով, այդ գաղափարների իրագործումը կապել Գերմանիային դաշնակցելու հետ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) տարիներին եղել է Սիրիայում գործող թուրքական 4-րդ բանակի հրամանատարը։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել արևմտյան Հայաստանից և Կիլիկյան Հայաստանից հայերի զանգվածային տեղահանմանն ու կոտորածին, արյան մեջ խեղդել Ուրֆայի հայերի ինքնապաշտպանությունը։ Ճնշել է արաբների ազգային-ազատագրական շարժումները Սիրիայում, Լիբանանում և Պաղեստինում։ Պատերազմում Թուրքիայի պարտությունից (1918) հետո փախել է Գերմանիա։

1919 թ. Կոստանդնուպոլսի ռազմական ատյանը հեռակա կարգով մահվան է դատապարտել Ջեմալին։

Իր հուշերում փորձել է արդարացնել իր և գործընկերների հանցագործութունը, հայ-թուրքական հարաբերությունների վատացման մեջ մեղադրել Ռուսաստանին։

1922 թ. հուլիսի 25-ին, «Նեմեսիս» գործողության շրջանակներում Թիֆլիսում սպանվել է հայ վրիժառուներ Պետրոս Տեր-Պողոսյանի և Արտաշես Գևորգյանի կողմից։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 1,2 Record #119311798 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է դեկտեմբերի 13-ին 2014:
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է «Հայկական հարց» հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png