Գեղամ Սարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գեղամ Սարյան
Ծննդյան անուն հայ․՝ Գեղամ Բաղդասարի Բաղդասարյան
Ծնվել է դեկտեմբերի 25, 1902({{padleft:1902|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})
Ծննդավայր Թավրիզ, Central District of Tabriz County, Tabriz County, Արևելյան Ադրբեջան, Իրան[1]
Վախճանվել է նոյեմբերի 14, 1976({{padleft:1976|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}) (73 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտություն բանաստեղծ, թարգմանիչ, արձակագիր և գրող
Լեզու հայերեն
Ազգություն հայ
Պարգևներ Լենինի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան և «Պատվո նշան» շքանշան
Գեղամ Սարյան Վիքիքաղվածքում

Գեղամ Սարյան (իրական անունը՝ Բաղդասարյան Գեղամ Բաղդասարի) (դեկտեմբերի 25, 1902, Թավրիզնոյեմբերի 14, 1976, Երևան), խորհրդահայ բանաստեղծ, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1902 թ. դեկտեմբերի 25-ին Իրանի Թավրիզ քաղաքում: 1920 թվականին ավարտել է Թավրիզի Կենտրոնական թեմական միջնակարգ դպրոցը։ 1922 թվականից հաստատվել է Խորհրդային Հայաստանում, Գյումրիում զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1927-1928 թթ.-ին աշխատել է «Ավանգարդ», «Մաճկալ», 1928-1931 թթ.–ին՝ «Բանվոր» թերթերում, 1934-1935 թթ.–ին՝ «Խորհրդային գրականություն» ամսագրում: Այնուհետև զբաղվել է բացառապես ստեղծագործական աշխատանքով։

Ստեղծագործությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասական քնարերգության ավանդներով սնված պատանի Սարյանը գրել է տխրահույզ, ներհուն երգեր («Օ՛, ես դեռ մանկուց...», «Ծխախոտս», «Երկնքի պես հոգի ունեմ պարզ ու մուրջ...» ևն)։ Տպագրվել է 1919 թ.-ից։ 1925 թ.–ին լույս է տեսել Սարյանի առաջին գիրքը՝ «Շիրակի հարսանիքը», 1930 թ.–ին՝ բանաստեղծությունների անդրանիկ ժողովածուն՝ «Երկիր խորհրդային»։ Այնուհետև հրատարակվել են Սարյանի քնարական երգերի, բալլադների, պոեմների ժողովածուները՝ «Երկաթե ոտնաձայներ» (1933 թ.), «Միջօրե» (1935 թ.), «Գյուլնարա» (1935 թ.), «Բանաստեղծություններ» (1940 թ.), «Բալլադներ» (1944 թ.), «Հատընտիր» (1951 թ.), «Քրիզանթեմ» (1968 թ., ՀԽՍՀ պետական մրցանակ)։ Լույս են տեսել նաև «Պատմվածքներ» (1928 թ.) ժողովածուն, «Օտար մարդը» (1929 թ.) վիպակը, «Երեք երգ» (1936 թ.), «Գրիգոր Դերեն» (1967 թ.) դրամատիկական պոեմները, «Հրաշալի սերունդ» (1950 թ.) չափածո վեպը և թատերգություններ։

Սարյանը միշտ հավատարիմ է մնացել քնարերգուի իր խառնվածքին ու ոճին. ջերմ, անմիջական, մտերմիկ, երբեմն պայծառ տխրությամբ համակված նրա երգերը հայրենիքը, սերը, ստեղծարար աշխատանքը, մարդը գովերգող ձոներ են։ Հույզի և խոհի, քնարական նուրբ խոսքի և քաղաքացիական բուռն պաթոսի ներդաշնակությամբ, թեմատիկ բազմազանությամբ, կենսական հագեցվածությամբ, գեղարվեստական հյուսվածքի ինքնատիպությամբ են հատկանշվում Սարյանի բալլադները, պոեմները, չափածո դրամաներն ու ավանդազրույցները, որոնցում պատկերվել են քաղաքացիական կռիվները և Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսականությունը («Բալլադ սիրո և հերոսության մասին», «Լուսանկարը»), հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրին ու հայության ազգային–հայրենասիրական ոգորումները («Դեպի կառափնարան», «Փառքի տաճարը»)։ Դասական արժեքներ են Արևելքի ժողովուրդների ազգային և հոգևոր զարթոնքի թեմաներով Սարյանի ստեղծած բալլադները («Գյուլխանդա, «Գյուլնարա, «Իրանի»)։ Նրա շատ բանաստեղծություններ երգի են վերածվել։ Գրել է նաև մանուկների համար։ Հայերեն է թարգմանել է Ա. Պուշկինի, Մ. Լերմոնտովի, Հ. Հայնեի, Ի. Ճավճավաձեի, Ի. Գրիշաշվիլու ստեղծագործություններից, ինչպես նաև Մ. Տվենի «Հեկլբերի Ֆիննի արկածները»։ Սարյանի երկերը առանձին գրքով հրատարակվել են շատ ժողովրդների լեզուներով։

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Պատմվածքներ, Յերևան, 1928 թ., 60 էջ:
  • Օտար մարդը (վիպակ), Յերևան, 1929 թ., 76 էջ:
  • Երկիր խորհրդային, Յերևան, 1930 թ., 64 էջ:
  • Յերկաթե ոտնաձայներ, Յերևան, 1933 թ., 113 էջ:
  • Միջօրէ, Յերևան, 1935 թ., 224 էջ:
  • Յերեք յերգ (դրամատիկական պոեմ), Յերևան, 1936 թ., 98 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, 1940 թ., 304 էջ:
  • Բալլադներ, Երևան, 1944 թ., 92 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, 1945 թ., 216 էջ:
  • Բանաստեղծություններ (միհատորյակ), Երևան, 1947 թ., 488 էջ:
  • Հրաշալի սերունդ (չափածո վեպ), Երևան, 1950 թ., 148 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, 1951 թ., 272 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, 1954 թ., 376 էջ:
  • Երկեր, Երևան, 1956 թ., 542 էջ:
  • Բալլադներ, Երևան, 1957 թ., 140 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, 1958 թ., 328 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1961 թ., 468 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Բալլադներ և պոեմներ, Երևան, 1961 թ., 408 էջ:
  • Ընտրված էջեր, Երևան, 1965 թ., 408 էջ:
  • Հատուցում (դրամատիկական պոեմ), Երևան, 1966 թ., 144 էջ:
  • Գրիգոր Դերեն (դրամատիկական ավանդություն), Երևան, 1967 թ., 184 էջ:
  • Քրիզանթեմ, Երևան, 1968 թ., 72 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1969 թ., 452 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Բալլադներ և պոեմներ, Հրաշալի սերունդ, Երևան, 1969 թ., 412 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 3. Գիրք դրամաների. Ընտանիքի պատիվը, Խաղաղության զանը, Գուրգեն զորավար, Գրիգոր Դերեն, Երևան, 1970 թ., 444 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 4. Արձակ էջեր. Պատմվածքներ, Հուշեր, Թերթելով կյանքիս էջերը, Հոդվածներ, Խոսք սրտագին, Երևան, 1971 թ., 464 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 5. Աշխարհի բանաստեղծները (թարգմանություններ), Երևան, 1972 թ., 412 էջ:
  • Մտերիմ էջեր, Երևան, 1972 թ., 208 էջ:
  • Ընտիր երկեր, Երևան, 1974 թ., 480 էջ:
  • Բալլադներ, Երևան, 1977 թ., 140 էջ:
  • Բանաստեղծություններ և պոեմներ, Երևան, 1982 թ., 312 էջ:
  • Կարոտ (բանաստեղծություններ), Երևան, 2003 թ., 92 էջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Сарьян Гегам Багдасарович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Գեղամ Սարյան հոդվածին