Գեղամ Սարյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գեղամ Սարյան
Ծննդյան անունհայ․՝ Գեղամ Բաղդասարի Բաղդասարյան
Ծնվել էդեկտեմբերի 25, 1902(1902-12-25)
ԾննդավայրԹավրիզ, Իրան[1]
Վախճանվել էնոյեմբերի 14, 1976(1976-11-14) (73 տարեկանում)
Վախճանի վայրԵրևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունբանաստեղծ, թարգմանիչ, արձակագիր, գրող և քաղաքական գործիչ
Լեզուհայերեն
Ազգությունհայ
ՊարգևներԼենինի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան «Պատվո նշան» շքանշան և ՀԽՍՀ պետական մրցանակ
Գեղամ Սարյան Վիքիքաղվածքում
Գեղամ Սարյան Վիքիդարանում

Գեղամ Սարյան (իրական անունը՝ Բաղդասարյան Գեղամ Բաղդասարի) (դեկտեմբերի 25, 1902(1902-12-25), Թավրիզ, Իրան[1] - նոյեմբերի 14, 1976(1976-11-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդահայ բանաստեղծ, թարգմանիչ: ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1967)։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1970, «Քրիզանթեմ» բանաստեղծությունների ժողովածուի համար): Ուկրաինական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1972): ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից: 1946 թվականին, 1962 թվականին և 1970 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1902 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Իրանի Թավրիզ քաղաքում: 1920 թվականին ավարտել է Թավրիզի Կենտրոնական թեմական միջնակարգ դպրոցը։ 1922 թվականից հաստատվել է Խորհրդային Հայաստանում, Գյումրիում զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1927-1928 թվականներին աշխատել է «Ավանգարդ», «Մաճկալ», 1928-1931 թվականներին՝ «Բանվոր» թերթերում, 1934-1935 թվականներին՝ «Խորհրդային գրականություն» ամսագրում: Այնուհետև զբաղվել է բացառապես ստեղծագործական աշխատանքով[2]։

Ստեղծագործությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դասական քնարերգության ավանդներով սնված պատանի Սարյանը գրել է տխրահույզ, ներհուն երգեր («Օ՛, ես դեռ մանկուց...», «Ծխախոտս», «Երկնքի պես հոգի ունեմ պարզ ու մուրջ...» և այլն)։ Տպագրվել է 1919 թ.-ից։ 1925 թվականին լույս է տեսել Սարյանի առաջին գիրքը՝ «Շիրակի հարսանիքը», 1930 թվականին՝ բանաստեղծությունների անդրանիկ ժողովածուն՝ «Երկիր խորհրդային»։ Այնուհետև հրատարակվել են Սարյանի քնարական երգերի, բալլադների, պոեմների ժողովածուները՝ «Երկաթե ոտնաձայներ» (1933 թ.), «Միջօրե» (1935 թ.), «Գյուլնարա» (1935 թ.), «Բանաստեղծություններ» (1940 թ.), «Բալլադներ» (1944 թ.), «Հատընտիր» (1951 թ.), «Քրիզանթեմ» (1968 թ., ՀԽՍՀ պետական մրցանակ)։ Լույս են տեսել նաև «Պատմվածքներ» (1928 թ.) ժողովածուն, «Օտար մարդը» (1929 թ.) վիպակը, «Երեք երգ» (1936 թ.), «Գրիգոր Դերեն» (1967 թ.) դրամատիկական պոեմները, «Հրաշալի սերունդ» (1950 թ.) չափածո վեպը և թատերգություններ։

Սարյանը միշտ հավատարիմ է մնացել քնարերգուի իր խառնվածքին ու ոճին. ջերմ, անմիջական, մտերմիկ, երբեմն պայծառ տխրությամբ համակված նրա երգերը հայրենիքը, սերը, ստեղծարար աշխատանքը, մարդը գովերգող ձոներ են։ Հույզի և խոհի, քնարական նուրբ խոսքի և քաղաքացիական բուռն պաթոսի ներդաշնակությամբ, թեմատիկ բազմազանությամբ, կենսական հագեցվածությամբ, գեղարվեստական հյուսվածքի ինքնատիպությամբ են հատկանշվում Սարյանի բալլադները, պոեմները, չափածո դրամաներն ու ավանդազրույցները, որոնցում պատկերվել են քաղաքացիական կռիվները և Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսականությունը («Բալլադ սիրո և հերոսության մասին», «Լուսանկարը»), հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրին ու հայության ազգային–հայրենասիրական ոգորումները («Դեպի կառափնարան», «Փառքի տաճարը»)։ Դասական արժեքներ են Արևելքի ժողովուրդների ազգային և հոգևոր զարթոնքի թեմաներով Սարյանի ստեղծած բալլադները («Գյուլխանդա, «Գյուլնարա, «Իրանի»)։ Նրա շատ բանաստեղծություններ երգի են վերածվել։ Գրել է նաև մանուկների համար։ Հայերեն է թարգմանել է Ա. Պուշկինի, Մ. Լերմոնտովի, Հ. Հայնեի, Ի. Ճավճավաձեի, Ի. Գրիշաշվիլու ստեղծագործություններից, ինչպես նաև Մ. Տվենի «Հեկլբերի Ֆիննի արկածները»։ Սարյանի երկերը առանձին գրքով հրատարակվել են շատ ժողովուրդների լեզուներով։ Մահացել է 1976 թվականի նոյեմբերի 14-ին, Երևանում։

Երկերի մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Շիրակի հարսանիքը, Լենինական, 1925, 16 էջ:
  • Յունկերսի խորտակումը (պոեմ), Լենինական, 1926, 16 էջ:
  • Պատմվածքներ, Յերևան, Պետհրատ, 1928 թ., 60 էջ:
  • Օտար մարդը (վիպակ), Յերևան, Պետհրատ, 1929 թ., 76 էջ:
  • Երկիր խորհրդային, Յերևան, Պետհրատ, 1930 թ., 64 էջ:
  • Յերկաթե ոտնաձայներ, Յերևան, Պետհրատ, 1933 թ., 113 էջ:
  • Միջօրէ, Յերևան, Պետհրատ, 1935 թ., 224 էջ:
  • Գյուլնարա, Երևան, Պետհրատ, 1935, 36 էջ:
  • Յերեք յերգ (դրամատիկական պոեմ), Յերևան, Պետհրատ, 1936 թ., 98 էջ:
  • Իսպանիայի պատանի հերոսները, Երևան, Պետհրատ, 1936, 32 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, Պետհրատ, 1940, 304 էջ:
  • Տղան ու մահը, Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 16 էջ:
  • Հայրենիքի համար, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 14 էջ:
  • Պահակը, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 13 էջ:
  • Բալլադներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1944 թ., 92 էջ:
  • Փառքի տաճարը, Երևան, Հայպետհրատ, 1944, 15 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, Հայպետհրատ, 1945 թ., 216 էջ:
  • Բանաստեղծություններ (միհատորյակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1947 թ., 488 էջ:
  • Հրաշալի սերունդ (չափածո վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1950 թ., 148 էջ:
  • Հատընտիր, Երևան, Հայպետհրատ, 1951 թ., 272 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, Հայպետհրատ, 1954 թ., 376 էջ:
  • Երկեր, (միհատորյակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1956 թ., 542 էջ:
  • Բալլադներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1957 թ., 140 էջ:
  • Խաղընկերներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 28 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, Հայպետհրատ, 1958 թ., 328 էջ:
  • Մանուկն ու ձյունը, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 8 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1961 թ., 468 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Բալլադներ և պոեմներ, Երևան, 1961 թ., 408 էջ:
  • Սայաթ-Նովա, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 16 էջ:
  • Ընտրված էջեր, Երևան, «Հայաստան», 1965 թ., 408 էջ:
  • Հատուցում (դրամատիկական պոեմ), Երևան, «Հայաստան», 1966 թ., 144 էջ:
  • Գրիգոր Դերեն (դրամատիկական ավանդություն), Երևան, «Հայաստան», 1967 թ., 184 էջ:
  • Քրիզանթեմ, Երևան, «Հայաստան», 1968 թ., 72 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, «Հայաստան», 1969 թ., 452 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Բալլադներ և պոեմներ, Հրաշալի սերունդ, Երևան, «Հայաստան», 1969 թ., 412 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 3. Գիրք դրամաների. Ընտանիքի պատիվը, Խաղաղության զանը, Գուրգեն զորավար, Գրիգոր Դերեն, Երևան, «Հայաստան», 1970 թ., 444 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 4. Արձակ էջեր. Պատմվածքներ, Հուշեր, Թերթելով կյանքիս էջերը, Հոդվածներ, Խոսք սրտագին, Երևան, «Հայաստան», 1971 թ., 464 էջ:
  • Երկերի ժողովածու, հատ. 5. Աշխարհի բանաստեղծները (թարգմանություններ), Երևան, «Հայաստան», 1972 թ., 412 էջ:
  • Մտերիմ էջեր, Երևան, «Հայաստան», 1972 թ., 208 էջ:
  • Ընտիր երկեր, Երևան, «Հայաստան», 1974 թ., 480 էջ:
  • Բալլադներ, Երևան, «Հայաստան», 1977 թ., 140 էջ:
  • Բանաստեղծություններ և պոեմներ, Երևան, «Հայաստան», 1982 թ., 312 էջ[3]:
  • Կարոտ (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 2003 թ., 92 էջ:
  • Մանուկն ու ձյունը: Բանաստեղծություններ: Նախադպրոցական տարիքի համար: Արևիկ, 1989, 12 էջ[4]:

Թարգմանություններ (ռուսերենից)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Տվեն Մարկ, Հեկլբերի Ֆիննի արկածները, Երևան, Պետհրատ, 1934, 305 էջ:
  • Կիպլինգ Ռ., Մաուգլի, Երևան, Պետհրատ, 1937, 171 էջ:
  • Պուշկին Ա. Ս., Կովկասի գերին, Երևան, Պետհրատ, 1937, 48 էջ:
  • Պուշկին Ա. Ս., Հոդվածներ և նյութեր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Գ. Սարյանը), Երևան, 1937, 399 էջ:
  • Պուշկին Ա. Ս., Հեքիաթներ, բանաստեղծություններ, արձակ էջեր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Գ. Սարյանը), Երևան, Պետհրատ, 1937, 214 էջ:
  • Շևչենկո Տարաս, Կոբզար, Երևան, Պետհրատ, 1939:
  • Մարշակ Ս., Այն տունը, որ մի օր շինեց Ջեկոն, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 15 էջ:
  • Շևչենկո Տարաս, Կոբզար, Երևան, Հայպետհրատ, 1954:
  • Շևչենկո Տարաս, Կոբզար, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 307 էջ:
  • Կիպլինգ Ռ., Մաուգլի, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 193 էջ:
  • Շևչենկո Տարաս, Պոեմներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 92 էջ:
  • Նեկրասով Ն., Բանաստեղծություններ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Գ. Սարյանը), Երևան, «Հայաստան», 1971, 246 էջ:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Сарьян Гегам Багдасарович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.], [30 cilddə] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. «Սարյան Գեղամ | armenianlanguage.am»։ www.armenianlanguage.am։ Վերցված է 2019-02-16 
  3. Բաղդասարյան) Գեղամ Սարյան (pseud van Գեղամ Բաղդասարի (1982)։ Բանաստեղծություններ եւ պոեմներ (հայերեն)։ Սովետական գրող 
  4. Սարյան Գեղամ Բաղդասարի (1989)։ Մանուկն ու ձյունը: Բանաստեղծություններ : Նախադպրոցական տարիքի համար (հայերեն)։ Արեւիկ։ ISBN 9785807701442 
Wikiquote-logo-hy.svg
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Գեղամ Սարյան հոդվածին
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 237 CC-BY-SA-icon-80x15.png