Սահակ Կարապետյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Սահակ Կարապետյան
Sahak Karapetyan 1.jpg
Ծնվել է մայիսի 29, 1906({{padleft:1906|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})
Արմավիր
Մահացել է դեկտեմբերի 6, 1987({{padleft:1987|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:6|2|0}}) (81 տարեկանում)
Երևան
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Ազգություն հայ
Գործունեության ոլորտ կենսաբանություն
Պաշտոն(ներ) Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ և ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի պատգամավոր
Գիտական աստիճան կենսաբանական գիտությունների դոկտոր և ակադեմիկոս
Պարգևներ Հայկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, Հայրենական պատերազմի I աստիճանի շքանշան, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան, Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան և «Պատվո նշան» շքանշան
Կուսակցություն ԽՄԿԿ

Սահակ Կարապետի Կարապետյան (մայիսի 29, 1906, Արմավիր - դեկտեմբերի 6, 1987, Երևան), հայ խորհրդային ֆիզիոլոգ, անասնաբույծ-սելեկցիոներ, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1961), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1943)[1], ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1966)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աշխատանքային գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1933 թվականին ավարտել է Անդրֆեդերացիայի անվան անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ Եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի նախագահի՝ գիտական գծով տեղակալ (1938-1940), ՀԿԿ Կենտկոմի քարտուղար (1940-1944), ՀԽՍՀ Սինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ և արտաքին գործերի մինիստր (1944-1947), ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ (1947-19521952-1955 թթ. աշխատել է Հայկական անասնաբուծական և անասնաբուժական ԳՀԻ-ի, իսկ 1955-1957թվականներին՝ Երևանի թռչնաբուծական ֆաբրիկայի տնօրեն։

Սահակ Կարապետյանի հուշատախտակը Երևանի Մարշալ Բաղրամյան պողոտայում

1958 թվականից ղեկավարել է ՀԽՍՀ ԳԱ Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի գյուղատնտեսական կենդանիների բազմացման ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիան (միաժամանակ 1964 թվականից Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ), 1965 թվականից Հայաստանի ֆիզիոլոգների ընկերության նախագահ, 1970 թվականից՝ Ֆիզիոլոգների միջազգային խորհրդի և թռչնաբույծների համաշխարհային ասոցիացիայի գլխավոր խորհրդի անդամ։ Կարապետյանը 1940-1952 թվականներին եղել է ՀԿԿ Կենտկոմի բյուրոյի անդամ, ԽՍՀՄ 2-3-րդ գումարումների Գերագույն Խորհրդի և ՀԽՍՀ 2-4 գումարումների Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր։

Գիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական կենդանիների բազմացման և վերարտադրական ֆունկցիայի խթանման, թռչունների մթերատվության բարձրացման, թռչնաբուծության, անասնաբուծության տարբեր ճյուղերի ինտենսիվացման հարցերին։ Ապացուցել է, որ լրացուցիչ լուսավորության պայմաններում գյուղատնտեսական թռչունների տարեկան միջին ձվատվությունն ավելանում է 20-25%, իսկ արհեստական աղբյուրներից ստացվող ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ խթանվում է մատղաշ և հասուն թռչունների աճն ու զարգացումը, բարձրանում՝ մթերատվությունը։ Կարապետյանի այս առաջարկությունները 1953 թվականից կիրառվում են ԽՍՀՄ թռչնաբուծական բոլոր տնտեսություններում՝ որպես պահվածքի ռեժիմի պարտադիր տարր։ Նա հաստատել է, որ ուղեղի մեծ կիսագնդերի երկկողմանի միաժամանակյա հեռացման դեպքում անվերադարձ խախտվում է թռչունների բազմացման օրգանների գործունեությունը, իսկ վերին մակուղեղը հեռացնելիս ոչ թե արագանում է սեռական հասունացման պրոցեսը, ինչպես մինչ այդ ընդունված էր, այլ ընդհակառակը, դանդաղում է և նույնիսկ արգելակվում։

Տեսական և գործնական կարևորություն ունեն կովկասյան գորշ տավարի ցեղի կովերի կաթի յուղայնության և սպիտակուցի քանակի ավելացման ուղղությամբ կատարած հետազոտությունները։ 1946-1974 թվականներին նրա ղեկավարությամբ ստեղծվել է երևանյան հավերի ցեղը, որը ԽՍՀՄ-ում բուծվող մսաձվատու ցեղերի առաջնեկն է։ Որպես պատգամավոր գիտական զեկուցումներով հանդես է եկել ֆիզիոլոգիային և թռչնաբուծությանը նվիրված միջազգային կոնգրեսներում (1958 թվականին՝ Մեքսիկա, 1965 թվականին՝ Ճապոնիա, 1966 թվականին՝ ԽՍՀՄ, 1968 թվականին՝ ԱՄՆ, 1970 թվականին՝ Իսպանիա)[2]։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
  • Հայրենական մեծ պատերազմի I աստիճանի շքանշան
  • «Պատվո նշան» շքանշան
  • Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
  • Վավիլովի անվան մեդալ

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Armenia National Academy of Sciences of։ «National Academy of Sciences of Armenia»։ www.sci.am։ Վերցված է 2016-09-14 
  2. Կարապետյան Սահակ Կարապետի
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 308 CC-BY-SA-icon-80x15.png