Վազգեն Մանուկյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մանուկյան (այլ կիրառումներ)
Վազգեն Մանուկյան
Vazgen Manukyan.jpg
ՀՀ առաջին վարչապետ Վազգեն Մանուկյան
Դրոշ
(8-րդ) ՀՀ Վարչապետ
Դրոշ
 
Կուսակցություն՝ Ազգային ժողովրդավարական միություն
Կրթություն՝ Երևանի պետական համալսարան
Գիտական աստիճան՝ ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ և մաթեմատիկոս
Գործունեություն՝ Պետական քաղաքական գործիչ
Ազգություն Հայ
Ծննդյան օր փետրվարի 13, 1946 (74 տարեկան)
Ծննդավայր Լենինական, Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն Հայկական ԽՍՀ
Քաղաքացիություն Flag of Armenia.svg Հայաստան և Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Ամուսին Վարդուհի Իշխանյան
Զավակներ Աստղիկ Մանուկյան, Արևիկ Մանուկյան, Նվարդ Մանուկյան
 
Կայք՝ vazgenmanukyan.am
 
Պարգևներ

«Տիգրան Մեծ» շքանշան, Արցախի «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան

Վազգեն Միքայելի Մանուկյան (փետրվարի 13, 1946(1946-02-13), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ազգային, պետական, քաղաքական գործիչ: Հայաստանի երկրորդ հանրապետության առաջին վարչապետը, ՀՀ նախկին պաշտպանության նախարար, «Ղարաբաղ» կոմիտեի համակարգող, Հայոց համազգային շարժում (ՀՀՇ) կուսակցության առաջին նախագահ Ազգային ժողովրդավարական միություն (ԱԺՄ) կուսակցության նախագահ, 2008-2019 թվականներին ՝ ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ[1], 2019 թ-ից՝ «Վերնատուն» հասարակական քաղաքական ակումբի նախագահ[2]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վազգեն Մանուկյանը ծնվել է 1946թ.` Մեծ Եղեռնի ժամանակ Մոկսից Երեւան գաղթած Մանուկյանների ընտանիքում: Հայրը` Միքայել Մանուկի Մանուկյանը, ֆիզմաթ. Գիտությունների դոկտոր էր, Երեւանի պետական համալսարանի պրոֆեսոր: Մայրը` Աստղիկ Հմայակի Հակոբյանը, ծնվել է Գյումրիում, ավարտել Երևանի պետական համալսարանը:

Սովորել է Չեխովի անվան դպրոցում։1963-1968 թվականներին Վազգեն Մանուկյանը սովորել է Երևանի պետական համալսարանում, 1966-1967 թվականներին՝ Մոսկվայի պետական համալսարանում, 1969-1972 թվականներին՝ Միութենական ակադեմիայի Նովոսիբիրսկի բաժանմունքի ասպիրանտ է եղել:Ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածու է, դոցենտ, տասնյակ գիտական հոդվածների հեղինակ:1972-1990 թվականներին դասախոսել է ԵՊՀ-ում։ Քաղաքական գործունեությունը սկսել է ուսանողական տարիներից: 1967թ. ապրիլի 24-ին Մոսկվայում Թուրքիայի դեսպանատան առջև ցույց կազմակերպելու պատճառով ստիպված է եղել թողնել Մոսկվայի համալսարանը և վերադառնալ Երևան: Մինչև 1988թ. Եղել է տարբեր քաղաքական կազմակերպությունների անդամ և կազմակերպիչ:

1988 թ.փետրվարից «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ էր, 1988 թ. հունիսից` «Ղարաբաղ» կոմիտեի կոորդինատորը: 1988թ. դեկտեմբերի 10-ին «Ղարաբաղ» կոմիտեի մյուս անդամների հետ ձերբակալվել է, 6 ամիս անցկացրել Մոսկվայի «Մատրոսկայա տիշինա» բանտում: Եղել է ՀՀՇ վարչության առաջին նախագահը: 1990 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր: 1990-1991 թվականներին՝ ՀՀ վարչապետ: Հայաստանի երկրորդ հանրապետության առաջին վարչապետն է: 1991 թ. սեպտեմբերի 26-ին Վազգեն Մանուկյանը հրաժարական է տվել վարչապետի պաշտոնից: 1991 թ. շարժման ակտիվ մասնակիցների և համախոհների հետ նախաձեռնել է ԱԺՄ կուսակցության հիմնադրումը: 1992 թ. սեպտեմբերին նշանակվել է ՀՀ պետնախարարի, այսուհետև պաշտպանության նախարար` միաժամանակ ղեկավարելով ՀՀ արդյունաբերական համալիրը: Վազգեն Մանուկյանի օրոք ձևավորվել է կանոնավոր հայկական բանակը, փոխվել պատերազմի ընթացքը, և երբ հայկական կողմն անընդմեջ հաղթանակ էր տանում, 1993 թ. օգոստոսին ազատվել է պաշտոնից: 1995-2007 թվականներին եղել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր: 2009 թվականի մարտից 2019 թ. դեկտեմբեր Հայաստանի Հանրապետության Հանրային խորհրդի նախագահն էր[3]:

Քաղաքական վաղ շրջանի գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1972-1990 թվականներին դասախոսել է ԵՊՀ-ում։ 1988 թվականին՝ «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ, կոորդինատոր, 1990 թ. թվականին՝ Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1990-1991 թվականներին՝ ՀՀ վարչապետ, 1992-1993 թվականին՝ ՀՀ անվտանգության գծով Պետնախարար, ՀՀ պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար, միաժամանակ ՀՀ ռազմաարդյունաբերական համալիրի ղեկավար, 1995-2007 թվականներին՝ ՀՀ ԱԺ պատգամավոր, 1996 և 2008 թթ․ առաջադրվել է ՀՀ Նախագահի թեկնածու։ 2009-2019 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության Հանրային խորհրդի նախագահ[1]:{{Տեղեկաքարտ Վազգեն Մանուկյանը քաղաքական գործունեությունը սկսել է ուսանողական տարիներից: 1967թ. ապրիլի 24-ին Մոսկվայում մի խումբ համախոհներով կազմակերպել են ցույց Թուրքիայի դեսպանատան առաջ՝ նախապես մշակելով սցենարը, այցելելով Մոսկվայի բուհեր ու հանրակացարաններ, ցուցակներով հայերին գտնելով և իրազեկելով ցույցի մասին:

Ապրիլի 24-ին հազարավոր ուսանողներ հավաքվում են դեսպանատան առջև և ձեռք ձեռքի տված՝սկսում են երգել «Զարթնիր լաո»-ն, որից հետո ոստիկանները մոտենում են, քաշքշում, փորձում ցրել ցույցը: Բայց ցույցն արդեն կայացել էր։ Նախորդ տարիների անհաջող փորձերից հետո սա առաջին հաջողված ցույցն էր: Հայ ուսանողները ոգևորված վերադառնում են հանրակացարաններ, նշում իրենց հաղթանակը: Մի քանի օր անց ցույցի կազմակերպիչներին, այդ թվում նաև Վազգեն Մանուկյանին, հեռացնում են համալսարանից: Այդ ցույցին պատրաստվելիս՝ Վազգեն Մանուկյանը ծանոթանում է խորհրդային Միության արտգործնախարարության արտաքին քաղաքականության պլանավորման բաժնի պետ,Կանադայում Խորհրդային Միության նախկին դեսպան Համո Հարությունյանի հետ, որը շատ հարգված ու ազդեցիկ գործիչ էր մոսկովյան քաղաքական շրջանակներում: Կարելի է ասել, որ հենց նա է դրել Մանուկյանի քաղաքական գործունեության հիմքը: Մոսկվայում կազմակերպված ցույցից հետո էլ նրանց շփումը շարունակվում է: Համո Հարությունյանը Մանուկյանին ու ընկերներին սովորեցնում է քաղաքականության ու դիվանագիտության նրբությունները, ազգային քաղաքականությունից մինչև համաշխարհային գործընթացներ, խոսում պետությունների կառուցվածքից, ներքին խոհանոցից, այն մասին, թե ինչպես են ընդունվում քաղաքական որոշումները և այլն: Հարությունյանըերիտասարներինծանոթացնումէրնաև հայտնիհայերիհետ: «Նրա տունը հայության համար կենտրոն էր: Օրինակ` Սիլվա Կապուտիկյանի հետ այնտեղ եմ ծանոթացել: Շատ անգամ այն տեղ հանդիպեցինք և մտերմացանք մարշալ Բաղրամյանի հետ: Ծանոթացանք նաև մարշալ Բաբաջանյանի, նախկին առաջին քարտուղար Յակով Զարոբյանի, մի խոսքով՝ ժամանակի ամենաազդեցիկ դեմքերի հետ»,-հիշում է Մանուկյանը:

Գաղափարական մյուս մեծ ազդեցությունը երիտասարդները կրում էին Կարեն Թախտաջյանից, որը մաթեմատիկոս էր, հայրը՝Պետեբուրգում հայտնի ակադեմիկոս։ Կարեն Թախտաջյանն առաջ էր քաշում ազգային գաղափարախոսության հարցեր, դրդում, որ երիտասարդները փիլիսոփայություն կարդան: «Ես առաջին անգամ հենց նրա ազդեցության տակ սկսեցի ուսումնասիրել Նիցշե, Շոպենհաուեր, Օտտո Վեյնինգեր, հնդկական փիլիսոփայություն։ Իսկ Համո Ակիմիչի ազդեցության տակսկսեցինք ուսումնասիրել, թե ինչ է նշանակում բաժնետիրական ընկերություն, Միացյալ Նահանգների տնտեսություն, այսինքն, եթե անկախ պետություն լինենք, հասկանայինք` ինչ ճանապարհով պետքէ գնանք և այլն: Այդ բոլոր տղաները հետագայում մեծ դեր խաղացին ոչ միայն Հայաստանում տարբեր գաղտնի կազմակերպություններ հիմնելու գործում, այլև 1988-ի շարժման ժամանակ» հիշում է Վազգեն Մանուկյան[4]:

Թարգմանչաց տոներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1960-ականներին Հայաստանում սկիզբ էր առել մի շարժում, որի ներքո ստեղծվել էին գաղտնի ազգային կազմակերպություններ՝ բարձրացնելով Հայոց ցեղասպանության և ազգային այլ հարցեր:1967-68 թթ. Վազգեն Մանուկյանն ու ընկերները  Մոսկվայի համալսարանում հիմնել էին Հայ մշակույթի ակումբ, որը, սակայն, միայն մշակութային չէր, այլ մշակութայինի անվան տակ ազգային գործունեություն էր ծավալում: Հետո նմանատիպ կազմակերպություն ստեղծեցին Երևանի պետական համալսարանում՝ կրկին հայ մշակույթի անվան տակ արծարծելով անկախության, Արցախի, ժողովրդավարության և այլ հարցեր:

1974 թվականին Վազգեն Մանուկյանը  համախոհների հետ ստեղծում է մի նախաձեռնություն՝ «Թարգմանչաց տոներ», որն իր շուրջ է համախմբում հայաստանյան ողջ մտավորականությանը: Նպատակն այն էր, որպեսզի ստեղծվի ազգային մի ակումբ, որը հնարավորություն կտա մարդկանց ծանոթանալու, շփվելու, ոչ ֆորմալ մթնոլորտում հարցեր քննարկելու և այդ հարցերը քննարկելով՝  համախոհներ, կողմնակիցներ ձեռք բերելու, որպեսզի մտավորականության մեծ ազդեցություն ունեցող շերտը համախմբվեր նույն գաղափարների շուրջ: Քննարկվում էին, օրինակ, դպրոցների հարցը (հայկական, թե ոչ հայկական), Հայաստան-Ռուսաստան հարաբերությունները, ցեղասպանության հետ կապված հարցերը, երբեմն անգամ ազատության, անկախության, կոմունիստական ռեժիմից ազատվելու հարցեր:

«Երբ 88-ի շարժումը սկսվեց, հասկացանք, թե այդ հավաքներն ինչքան կարևոր էին և ինչ մեծ նշանակություն ունեցան: Մտավորականությունը միանգամից համախմբվեց, քանի որ արդեն մարդիկ իրար ճանաչում էին, նույն կերպ էին հարցերին մոտենում, նույն գաղափարներն էին հարում: Դա էր Թարգմանչաց տոների ամենամեծ ձեռքբերումը». Վազգեն Մանուկյան[5]:

Ղարաբաղյան շարժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև 1988 թ. Վազգեն Մանուկյանը եղել է տարբեր քաղաքական կազմակերպությունների անդամ և կազմակերպիչ՝ միավորելով հայ մտավորականությանը, և պատահական չէ, որ նա կանգնած է նաև Ղարաբաղյան շարժման ակունքներում։

«Կյանքիս ամենամեծ հոգեկան վերելքն ապրել եմ, երբ հանրահավաքում իմ առաջին ելույթի ժամանակ հարյուր հազարավոր աչքեր էի տեսնում: Չնայած` ասում էի բաներ, որոնք իրենց համար այնքան էլ ընդունելի չէին: Բոլորը համոզված էին, որ մենք ունենք մշտական թշնամի` ի դեմս Թուրքիայի, եւ մշտական բարեկամ` ի դեմս Ռուսաստանի: Իսկ ես ասացի, որ մենք ոչ մշտական բարեկամ ունենք, ոչ էլ մշտական թշնամի»:

1988 թվականի փետրվարյան ցույցերի ժամանակ Վազգեն Մանուկյանն իր հրապարակային ելույթում առաջին անգամ համազգային գործադուլի կոչ է անում ժողովրդին։

1988 թվականին, երբ ստեղծվել է «Ղարաբաղ կոմիտեն», որը գլխավորում էր Լեռնային Ղարաբաղը (Արցախը) Հայաստանի հետ վերամիավորելու համար սկսված շարժումը, Վազգեն Մանուկյանը նախ Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ էր (1988 թ․փետրվարից),  ապա կոմիտեի համակարգողը (1988 թ․ հունիսից)։

Ղարաբաղ կոմիտեի անդամների հրապարակային ելույթները սղագրվում էին և ներկայացվում Քաղբյուրո։ Լավ իմանալով դա՝ Վազգեն Մանուկյանը երբեմն իր ելույթն անուղղակիորեն ուղղում էր հենց Քաղբյուրո։ «Մի օր իմ ելույթում ասացի, որ մենք «նավակը ճոճելու ենք», եթե նույնիսկ Ղարաբաղը մեզ չտաք, Մերձբալթյան երկրները, միևնույն  է, վաղ թե ուշ ոտքի են կանգնելու, և Խորհրդային Միությունը փլուզվելու է․․․»:

1988 թ. դեկտեմբերի 10-ին «Ղարաբաղ» կոմիտեի մյուս անդամների հետ Վազգեն Մանուկյանը ձերբակալվել է և 6 ամիս անցկացրել Մոսկվայի «Մատրոսկայա տիշինա» բանտում:

«Ղարաբաղ» կոմիտեից Վազգեն Մանուկյանը, Աշոտ Մանուչարյանն ու Դավիթ Վարդանյանը կարծում էին, որ պետք է ընդլայնել կոմիտեի հարցերի շրջանակը, որոշակի գաղափարական սկզբունքներ ամրագրել։ Մանուկյանը գրում է այդ սկզբունքները և հանրահավաքի ելույթում ներկայացնում։ Հետագայում դրանք դառնում են Հայոց Համազգային շարժման գաղափարական սկզբունքները։

«1988 թվականին շարժումն առաջ բերեց մի խնդիր, որն ընդունելի էր ողջ ժողովրդի, այդ թվում և կոմունիստական նոմենկլատուրայի, մտավորականների համար: Դա Ղարաբաղի վերամիավորումն էր Հայաստանին: Բայց դրանից հետո շարժումն առաջ բերեց երկու կարևոր գաղափար, որոնք հակասության մեջ մտան մինչ այդ եղած գաղափարախոսության հետ: Առաջինն ազգային գաղափարախոսությունն էր: Գրվեց «Երրորդ ուժի բացառման օրենքը» հոդվածը, գրվեց «Գնացքից թռչելու ժամանակը», հանրահավաքում հայտարարվեց, որ «մենք չունենք մշտական բարեկամ և մշտական թշնամի», հռչակվեցին շարժման գաղափարական սկզբունքները, և այդ ամենը բուռն կերպով քննարկվեց հասարակության շրջանում: Դա նշանակում էր վերանայել ամբողջ ազգային քաղաքականությունը, որն իշխող էր եղել հայ հասարակության մեջ նախորդ երկու հարյուր տարվա ընթացքում»․ Վազգեն Մանուկյան

Երկրորդ կարևորագույն սկզբունքը, որ հռչակեց շարժումը, նոր, լիբերալ պետության կառուցումն էր: Հարց դրվեց փոխել ամբողջ պետության կառուցվածքը, վերաբերմունքը մարդու իրավունքներին, ազատություններին, դրվեց ազատ տնտեսության, ազատ քաղաքական մրցակցության, բազմակուսակցական համակարգի հարցը և այլն:

«Մի կողմից «Ղարաբաղ» կոմիտեով առաջ էինք մղում Ղարաբաղյան հարցը սահմանադրական ճանապարհով լուծելու գաղափարը՝ ձգտելով օրենքների, միջազգային իրավունքի հարցում գործընկերներ գտնել ամբողջ աշխարհում, մյուս կողմից, հասկանալով պատերազմի անխուսափելիությունը, ինչ-որ ձեւով, այսպես ասած՝ տակից խրախուսում էինք կամավորական ջոկատների ստեղծումը․․․»։

«Շարժման վերածումը էթնիկական կամ կրոնական հարցի, կամ միայն պատմության վրա հենվելն աղետալի սխալ կարող էին լինել հայերիս համար: Միակ ճանապարհը սահմանադրականն էր, որը քեզ հասկանալի եւ ընդունելի էր դարձնում ամբողջ աշխարհի համար»։

«Ղարաբաղի» կոմիտեի նախաձեռնությամբ ստեղծվում է «Հայոց համազգային շարժում» հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունը, որի հիմնադիր համագումարի ընտրված վարչության կազմում էին «Ղարաբաղյան» կոմիտեի գրեթե բոլոր անդամները։ Վազգեն Մանուկյանն ընտրվում է ՀՀՇ վարչության առաջին նախագահը[6]։

ՀՀ երրորդ հանրապետության առաջին վարչապետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1990թ. մայիսին Վազգեն Մանուկյանն ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1990թ. օգոստոսի 13-ին Գերագույն խորհրդի կողմից նշանակվել է ՀՀ Նախարարների խորհրդի նախագահ (վարչապետ): Դա Հայաստանի համար ծանր ժամանակաշրջան էր․ արագորեն քանդվում էր ԽՍՀՄ-ը, սկսվել էր Հայաստանի քաղաքական և տնտեսական շրջափակումը հյուսիսից:

Մի կողմից` անհրաժեշտ էր ջանքեր գործադրել դանդաղեցնելու փլուզումը, մյուս կողմից` անհրաժեշտ էր արագ անցնել նոր տնտեսական համակարգի: Կառավարությունը, որի ձեռքում էր գտնվում ամբողջ գործադիր իշխանությունը (սահմանադրությամբ չկար նախագահի պաշտոն, ԳԽ-ի կողմից ամբողջ գործադիր իշխանությունը տրված էր կառավարությանը), հաջողությամբ էր իրականացնում այդ բարդ ծրագիրը` քաղաքական վստահության վրա հիմնված հարաբերություններ ունենալով ինչպես խորհրդային հանրապետությունների, այնպես էլ մյուս երկրների հետ:

Վազգեն Մանուկյանի ղեկավարած կառավարությունը համակարգային մի շարք   բարեփոխումներ է սկսում, որոնք լուրջ հիմք են ստեղծում երկրի հետագա զարգացման համար[7]։

1991թ. սեպտեմբերի 26-ին Վազգեն Մանուկյանը հրաժարական է տալիս վարչապետի պաշտոնից[8]:

Ազգային ժողովրդավարական միություն (ԱԺՄ)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աստիճանաբար,  1988թ. համաժողովրդական ղեկավարության ներսում մեծամասնություն ստացավ մի ուղղություն, որը հետևողականորեն զոհաբերում էր շարժման ծրագրում ամրագրված խնդիրներն և ժողովրդավարական սկզբունքները  «իշխանություն հանուն իշխանության»  և «իշխանություն ամեն գնով» սկզբունքներին:  Համաժողովրդական շարժման ղեկավարության մի մասը գիտակցելով Հայաստանի համար այդ ուղղության վտանգը, և հավատարիմ  մնալով  համազգային շարժման ազգային և ժողովրդավարական արժեքներին, ինքնակամ հեռացավ ՀՀՇ-ից:

Գերագույն խորհրդում «Ազգային ժողովրդավարներ»  խմբակցության ձևավորումից հետո Վազգեն Մանուկյանը, Դավիթ Վարդանյանի, Արշակ Սադոյանի,  Շավարշ Քոչարյանի,  Լյուդվիգ Խաչատրյանի,  Տիգրան Սարգսյանի,  Սեյրան Ավագյանի և այլ գործիչների հետ նախաձեռնում է շարժման ակտիվ մասնակիցներին և համախոհներին միավորող «Ազգային  ժողովրդավարական միության» (ԱԺՄ)  հիմնադրումը: 1991 թ. ստեղծվում է ԱԺՄ-ն, կուսակցության վարչության նախագահ է ընտրվում Վազգեն Մանուկյանը[9]:

ԱԺՄ-ն Ազգային ժողովում խմբակցություն է ունեցել 1995-2003թթ..

ՀՀ պաշտպանության նախարար պատերազմի տարիներին[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1992թ. սեպտեմբերին Վազգեն Մանուկյանը նշանակվել է ՀՀ պետնախարար, 1992թ. հոկտեմբերին նշանակվել է ՀՀ Պաշտպանության նախար[10]` միաժամանակ ղեկավարելով ՀՀ արդյունաբերական համալիրը: Այդ ժամանակաշրջանում վերջնականորեն ձևավորվում է ՀՀ կանոնավոր բանակը, բազմաթիվ պարտություններից հետո սկսվում է Ղարաբաղի բանակի փայլուն հաղթանակների շրջանը, ռազմական գործողությունները փոխարինվում են քաղաքական բանակցություններով:

1992թ. ամռանը Լեռնային Ղարաբաղը ողբերգություն էր ապրում. մեկ ամսում ադրբեջանական զորքերը գրավեցին Շահումյանն ու Մարդակերտը, հայերի կողմից վերահսկվող տարածքների մոտ 50 տոկոսը: Թվում էր՝ ևս մեկ ճիգ, և ղարաբաղյան հարցը կլուծվի վերջնականապես:Հենց այդ ժամանակ Վազգեն Մանուկյանը դարձավ Հայաստանի պաշտպանության նախարար, և պատերազմի ընթացքը սկսեց աստիճանաբար փոխվել: ԽՍՀՄ ցամաքայինզորքերի շտաբի պետի տեղակալ Տեր-Գրիգորյանցի ակտիվ մասնակցությամբ կազմավորվեց փոքրաթիվ, բայց մարտունակ բանակ: 1992թ. աշնանից սկսած հաջողվեց կասեցնելադրբեջանցիների առաջխաղացումը, իսկ 1993թ. գարնանը հայերը հակահարձակման անցան և արդեն օգոստոսին ջախջախեցին ադրբեջանական բանակի հիմնական հարվածային ուժերը[11]:

1993 թվականի մայիսի 28-ին գրեթե ավարտված էր Հայաստանի կանոնավոր բանակի ձևավորումը, որի բաղկացուցիչ մասն էր Ղարաբաղի բանակը։ Գրավված էր Քելբաջարը, հետ էր վերցված Մարդակերտը, ջարդվել էր Ադրբեջանի բանակի ողնաշարը, և շարունակվում էր սկսված հաղթանակների շարքը։ Համաժողովրդական մեծ ոգևորության ալիք էր առաջացել, և տեղի ունեցավ առաջին ռազմական շքերթը, որը ընդունում էր այդ ժամանակվա պաշտպանության նախարար Վազգեն Մանուկյանը[12]։

Կապանի օպերացիա

1992 թ․ աշնան և ձմռան ամիսներին երկրի սահմաններին իրավիճակն օրհասական էր։ Շահումյանն ու Մարտակերտը թշնամու ձեռքում էին, Կիչանը և ըստ այդմ՝ Ստեփանակերտն ու ամբողջ Ղարաբաղը՝ մշտական սպառնալիքի տակ։ Լաչինի միջանցքով երթևեկելը խիստ վտանգավոր էր, երբեմն՝ անհնար։ Հակառակորդը տարբեր զինատեսակներից գնդակոծում էր նաև Կապանի շրջանի հայկական գյուղերը՝վտանգի տակ պահելով Կապան-Գորիս ավտոմայրուղին։

1992 թ. ապրիլի 24-ից սահմանային ընդհարումները վերաճում ենլուրջ մարտական գործողությունների։ Զանգվածաբար հրետակոծվում էին Կապան քաղաքն ու սահմանամերձ բնակավայրերը։

Որոշում է կայացվում միջոցներ ձեռնարկել՝ վերացնելու հակառակորդի առավել վտանգավոր հենակետերը։ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ գեներալ-լեյտենանտ Հրաչյա Անդրեասյանը մշակում է պլան, օպերացիայի ղեկավար է նշանակվում Յուրի Խաչատուրովը։

Դեկտեմբերի 10-ի վաղ առավոտյան գործողությունը սկսվում է։ Մի քանի ժամ տևած մարտերից հետո հայկական կողմին հաջողվում է լիակատար պարտության մատնել թշնամուն և փոխել պատերազմի ելքը[13]։

Քարվաճառի օպերացիա

Քարվաճառի շրջանում տեղակայված ադրբեջանական ռազմական հենակետի ոչնչացման, բռնազավթված բնակավայրերի ազատագրման և ադրբեջանական բանակի լաչին-քելբաջարյան խմբավորման ջախջախման գործողությունըտեղի է ունեցել 1993 թ․ մարտի 27-ից ապրիլի 2-ը։ Դա նույնպես Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնավարման օրոք էր և նրա անմիջական ղեկավարությամբ։

Քարվաճառն իր դիրքով չափազանց կարևոր էր: Քարվաճառից էր հրետանակոծվում Մարտակերտը, Քարվաճառում տեղակայված թշնամու զինուժը մեծ վտանգ էր Շահումյանի պարտիզանական ջոկատների համար համալրում հասցնող ինքնաթիռներին: Քարվաճառի ազատագրումը մեկ ուղղությամբ իրականացնել հնարավոր չէր. այն իրագործվում է երեք ուղղություններով՝ միաժամանակյա հարձակմամբ:

Կապանի և Քարվաճառի օպերացիաների մասին Վազգեն Մանուկյանը տեղյակ չի պահել այդ ժամանակվա նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանին, քանի որ վերջինս դեմ էր նմանգործողություններին՝ համարելով միջազգային հանրության կողմից ոչ ընդունելի։

1993թ. օգոստոսին Վազգեն Մանուկյանն ազատվում է պաշտպանության նախարարի պաշտոնից՝ մեկ տարվա պաշտոնավարման ընթացքում էական դերակատարում ունենալով Արցախյան պատերազմի հաղթանակի նվաճման գործում[14]։

1996 թվական[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանում իրավիճակն օրեցօր ծանրանում էր, իշխանությունը չէր կարողանում լուծել սոցիալ-տնտեսական խնդիրները, արտագաղթը մեծ թափ էր հավաքում։ Ժողովրդի հիասթափությունը գնալով խորանում էր [15]։

1995թ. Վազգեն Մանուկյանն ընտրվում է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր թիվ 20 ընտրատարածքից:

1996 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ ձևավորվում է լուրջ ընդդիմադիր ճակատ։ Հիմնական քաղաքական կուսակցություններն ու ուժերը համախմբվում են՝ Վազգեն Մանուկյանին առաջադրելով ազգային համաձայնության թեկնածու նախագահական ընտրություններում։

1996 թվականի նախագահական ընտրությունները վերաճում են համատարած ընտրակեղծիքների՝ հօգուտ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի, մինչդեռ ընտրություններում ակնհայտորեն հաղթանակ էր տարել ընդդիմության թեկնածուն՝ Վազգեն Մանուկյանը։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի վարչակազմը չէր զիջում դիրքերը։Անգամ համատարած ընտրակեղծիքների արդյունքում պաշտոնական տվյալներով Վազգեն Մանուկյանը հավաքել էր 41% ձայն, Լևոն Տեր-Պետրոսյանը՝ 51,3%։

ԱԺՄ-ն հատորներով ապացուցային բազա է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան։

«Այդուհանդերձ մենք չէինք հայտարարում, որ ընդդիմության թեկնածուն հաղթել է, այլ պահանջում էինք ամեն մի ընտրատարածքից պատահականության սկզբունքով 3-ական արկղ բացել, և եթե ընտրակեղծիքներ հայտնաբերվեն, գնանք երկրորդ փուլի»․ Վազգեն Մանուկյան։

Սկսվում են ընդդիմության հանրահավաքները։ Սեպտեմբերի 26-ի հանրահավքի ժամանակ Վազգեն Մանուկյանը հայտարարում է․ «Հիմա որոշվում է, թե պետությունը ինչ ճանապարհով է գնալու: Եթե անօրինական իշխանություն եղավ, դա դառնում է ավանդույթ և նույն ձևով շարունակվելու է»:

Վազգեն Մանուկյանը մի քանի հոգու հետգնում է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով, որն այդ ժամանակ տեղակայված էր Ազգային ժողովի շենքում՝ առաջարկելով ամեն մարզից 3 արկղ բացել։ Այդ ժամանակ Վազգեն Մանուկյանը հայտարարում է․«Եթե 20-30 րոպե հետո դուրս չեկանք, եկեք մեր հետևից»:

ժողովուրդը «Վազգե՛ն, նախագահ» վանկարկումներով Ազատության հրապարակից Բաղրամյան պողոտայով շարժվում է դեպի ԿԸՀ։ Ժամը 18-ի սահմաններում Ազգային ժողովի դիմաց հավաքված էին հազարավոր ցուցարարներ, որոնք կողմ էին վճռական գործողությունների:Քիչ անց Ազգային ժողովից դուրս է գալիս Վազգեն Մանուկյանի կողմնակիցներից Վովա Հախվերդյանը. «Ես անձամբ ասում եմ Վազգեն Մանուկյանի խոսքերը․ «Մենք կհասնենք հաջողության, միայն թե համբերեք: Իր անձնական խնդրանքն է` համբերատար սպասել, բայց բանակցությունները գնում են բավականին ծանր մթնոլորտում»:

Որոշ ժամանակ անց, տեսնելով, որ Վազգեն Մանուկյանը Ազգային ժողովի շենքից դուրս չի գալիս, ժողովուրդը կոտրում է ԱԺ երկաթյա դարպասները և մտնում շենքի տարածք: Սկսվում են բախումներ:

Վազգեն Մանուկյանը փորձում է ցուցարարներին հանգստացնել՝ ասելով.«Այստեղ հանձնաժողովը մի որոշում է ընդունում, որը մեզ լիովին գոհացնում է: Ժողովուրդ, այս պահից կախված է մեր ողջ ժողովրդի ապագան»:

Նա կոչ է անում ժողովրդին անկարգությունների չդիմել և ձեռք չբարձրացնել ոստիկանների վրա։

Հատվածներ ԱՄՆ-ի Պետքարտուղարության զեկույցից1996 թ նախագահական ընտրությունների և դրան հաջորդած իրադրության վերաբերյալ.

«Նախագահ Լևոն Տեր–Պետրոսյանը վերընտրվեց սեպտեմբեր ամսվա բազմաթեկնածու և հակասական ընտրությունների արդյունքում, որոնք նշանավորվեցին մի շարք անօրինականություններով ու ընտրական օրենքի լուրջ խախտումներով։ Ընդդիմությունը մերժեց ընտրությունների պաշտոնական արդյունքները և դիմեց Սահմանադրական դատարան՝ խնդրելով չեղյալ հայտարարել Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշումն ու նշանակել նոր ընտրություններ։ Դատարանի վարած քննությունը չցրեց պաշտոնական արդյունքների հավաստիության վերաբերյալ կասկածները․․․։

«․․․Սեպտեմբերյան ընտրություններին հետևած իրադարձությունների ժամանակ կառավարությունը ծեծի ու բռնությունների ենթարկեց ընդդիմադիր կուսակցությունների անդամներին ու ցուցարարներին։ Կառավարությունը համաձայնագիր ստորագրեց Կարմիր խաչի հետ՝ արտոնելով հանդիպումներ ու առանձնազրույցներ ձերբակալվածների հետ, սակայն այդ համաձայնագրի կիրառման համար բավարար քայլեր չձեռնարկվեցին․․․»։

«․․․Իշխանությունը շարունակում էր որոշակի սահմանափակումներ պարտադրել մամուլի ազատությանը, անվտանգության ուժերը ծեծում ու ձերբակալում էին լրագրողների սեպտեմբերյան իրադարձություններից հետո, իսկ լրագրողներն էլ հակված են որոշ ինքնագրաքննության․․․»

«․․․Նախագահական ընտրություններին հաջորդած դեպքերից հետո, երբ դեռ գործում էր հանրահավաքների արգելքը, անվտանգության ուժերի՝ համազգեստ չկրող աշխատակիցները ծեծում էին այն անցորդներին, որոնք հայտնվում էին հավաքների գումարման հիմնական վայրի հարևանությամբ։ Ոստիկանության դաժանության երկու դեպք է արձանագրվել տարվա առաջին կեսին։ Յուրաքանչյուր դեպքում դաժան ծեծի ենթարկված բանտարկյալն այնուհետև ինքնասպանություն է գործել։ Երկու դեպքն էլ այժմ գտնվում է Գերագույն դատարանի վարույթում․․․»[16]։

Հանրային խորհուրդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2009 թվականից մինչև 2019 թ. նոյեմբերի 13-ը Վազգեն Մանուկյանը ղեկավարել է ՀՀ Հանրային խորհուրդը։ Հանրային խորհուրդը ստեղծվել է 2008 թվականի հուլիսի 12-ին՝ նպատակ ունենալով նպաստել երկրում քաղաքացիական հասարակության կայացմանն ու զարգացմանը, հանդուրժողականության մթնոլորտի ձևավորմանը, իշխանության ու հասարակության տարբեր շերտերի միջև կառուցողական երկխոսության ծավալմանը:

Խորհրդում ներգրավված են եղել անվանի գիտնականներ, հասարակական, մշակութային, նախկին պետական անվանի գործիչներ, մտավորականներ, որոնք խորհրդի կազմում միավորվելու և համագործակցելու շնորհիվ ձևավորել են ընդհանուր տեսլական Հայաստանի ու հայ ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ, ձևակերպել խնդիրներ, որոնք ներկայացվել են նաև օրվա իշխանություններին [17]։

Վազգեն Մանուկյանի ղեկավարած տարիներին խորհուրդն իրականացրել է ակտիվ գործունեություն՝ արձագանքելով Հայաստանին ու հայ ժողովրդին վերաբերող բոլոր այն հարցերին, որոնք հանրային հնչեղություն են ստացել և հուզել հասարակությանը [18]:

Բազմաթիվ հարցեր խորհրդում բարձրացվել, քննարկվել և դրանց վերաբերյալ ՀՀ նախագահին կամ ՀՀ կառավարություն առաջարկներ են ներկայացվել Հանրային խորհրդի անդամների կամ հանձնաժողովների նախաձեռնությամբ։ Այդ հարցերի որոշակի մասն անմիջապես ստացել է լուծումներ, որոշ մասը ներառվել է ՀՀ կառավարության գործունեության ուղենիշների ու ծրագրերի մեջ։

2010 թ. հուլիսի 7-ին Նյու Յորքում կայացած Տնտեսական և սոցիալական խորհուրդների ու համանման կառույցների միջազգային ասոցիացիայի ընդհանուր վեհաժողովի ժամանակ ՏՍԽՀԿՄԱ-ի նախագահության ներկայացմամբ ՀՀ Հանրային խորհուրդը դարձել է Հանրային խորհուրդների միջազգային կառույցի (www.aicesis.org ) անդամ[19]:

Միջազգային համագործակցության շրջանակներում ՀՀ Հանրային խորհուրդը ասոցիացիայի մի շարք երկրների հետ (Ռուսաստան, Չինաստան, Բրազիլիա, Հունաստան, Պորտուգալիա) ստորագրել է երկկողմ համագործակցության պայմանագրեր: Միջազգային ասոցիացիայի շրջանակներում  ստեղծվել է նաև Ֆրանկոֆոնյան երկրների միություն (UCESIF), որին նույնպես 2015 թվականից անդամակցում է ՀՀ Հանրային խորհուրդը[20]:

Խորհուրդը սերտ համագործակցություն է ծավալել ՀՀ նախագահի, կառավարության ղեկավարի, պետական գերատեսչությունների ղեկավարների հետ։ ՀԽ հանձնաժողովներն ակտիվորեն համագործակցել են համապատասխան պետական կառույցների ներկայացուցիչների հետ։ Հանրային երկխոսության, հանրային քննարկումների մշակույթը զարգացման նոր աստիճանի է հասել:

«Վերնատուն» հասարակական քաղաքական ակումբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2019 թվականին, ընդառաջ գնալով Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքում ընթացող զարգացումներին, առկա խնդիրներին ու վտանգներին, Վազգեն Մանուկյանը հիմնում է «Վերնատուն» հասարակական-քաղաքական ակումբը։

Ակումբի նպատակն է բոլոր քաղաքական ուժերի, հասարակական կազմակերպությունների, քաղաքականապես ակտիվ անհատների ջանքերի շնորհիվ նպաստել մեր երկրում առողջ միջավայրի ձևավորմանն ու հանրային կոնսոլիդացիային, նպաստելով Հայաստանի առջև ծառացած խնդիրների հաղթահարմանը և ապագային միտված ուղենիշների ու գաղափարների ձևավորմանը[21]։


Նախորդող
պաշտոնը հիմնադրվել է
«Ազգային ժողովրդավարական միություն» կուսակցության նախագահ
Վազգեն Մանուկյան

-մարտ 1991
Հաջորդող
Շավարշ Քոչարյան
Նախորդող
պաշտոնը հիմնադրվել է
ՀՀ Պետական նախարար (պաշտպանության հարցերի կոորդինացնող)
Վազգեն Մանուկյան

11 սեպտեմբերի 1992-21 օգոստոսի 1993
Հաջորդող
պաշտոնը վերացվել է
Նախորդող
Վազգեն Սարգսյան
ՀՀ Պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար
Վազգեն Մանուկյան

20 հոկտեմբերի 1992-21 օգոստոսի 1993
Հաջորդող
Սերժ Սարգսյան
Նախորդող
Շավարշ Քոչարյան
«Ազգային ժողովրդավարական միություն» կուսակցության նախագահ
Վազգեն Մանուկյան

21 օգոստոսի 1993-
Հաջորդող
ներկայումս պաշտոնավարում է
Նախորդող
պաշտոնը հիմնադրվել է
ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ
Վազգեն Մանուկյան

ապրիլի 2009-ից
Հաջորդող
ներկայումս պաշտոնավարում է

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 «Վազգեն Մանուկյանը թողնում է Հանրային խորհրդի նախագահի պաշտոնը»։ www.civilnet.am (հայերեն)։ Վերցված է 2019-11-13 
  2. ««Չկա առողջ քաղաքական օրակարգ»․Վազգեն Մանուկյանը նոր քաղաքական ակումբ է ստեղծում» 
  3. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք»։ www.vazgenmanukyan.am 
  4. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք»։ www.vazgenmanukyan.am 
  5. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք»։ www.vazgenmanukyan.am 
  6. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք»։ www.vazgenmanukyan.am 
  7. «www.vazgenmanukyan.am»։ Vazgen Manukyan։ Վերցված է 2020-07-31 
  8. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք»։ www.vazgenmanukyan.am 
  9. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք» 
  10. «Հայկական երազանքը գոյատևման փակուղում, ելույթների և հոդվածների ժողովածու»։ dx.doi.org։ էջ 116։ Վերցված է 2020-08-04 
  11. «Հայկական երազանքը գոյատևման փակուղում» Ելույթներ և հոդվածների ժողովածու։ էջ 122 
  12. «Հայկական երազանքը գոյատևման փակուղում» Ելույթներ և հոդվածների ժողովածու։ էջ 120 
  13. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք»։ www.vazgenmanukyan.am 
  14. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք»։ www.vazgenmanukyan.am 
  15. «www.vazgenmanukyan.am»։ Vazgen Manukyan։ Վերցված է 2020-07-31 
  16. «Վազգեն Մանուկյանի պաշտոնական կայք»։ www.vazgenmanukyan.am 
  17. «Ամփոփ տեղեկանք Վազգեն Մանուկյանի ղեկավարած տարիներին Հանրային խորհրդի գործունեության որոշակի մասի վերաբերյալ | www.vazgenmanukyan.am»։ Vazgen Manukyan։ Վերցված է 2020-07-31 
  18. «Հաշվետվություններ – ՀՀ Հանրային խորհուրդ» (hy-AM)։ Վերցված է 2020-07-31 
  19. «List»։ www.aicesis.org։ Վերցված է 2020-08-03 
  20. «acesis-membres»։ ucesif.fr (fr-fr)։ Վերցված է 2020-08-03 
  21. https://www.facebook.com/vernatun2020/