Արմեն Թախտաջյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Արմեն Թախտաջյան
Армен Тахтаджян
Ծնվել է մայիսի 28 (հունիսի 10), 1910
Շուշի, Ռուսական կայսրություն[1]
Մահացել է նոյեմբերի 13, 2009({{padleft:2009|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[2] (99 տարեկանում)
Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան
Գերեզման Սմոլենկայի հայկական գերեզմանոց
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Russia.svg Ռուսաստան
Ազգություն հայ
Մասնագիտություն բուսաբան, կենսաբան և պտերիդոլոգ
Հաստատություն(ներ) Երևանի պետական համալսարան
Գործունեության ոլորտ Բուսաբանություն
Անդամակցություն ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա և Լեոպոլդինա
Ալմա մատեր Երևանի պետական համալսարան
Գիտական աստիճան կենսաբանական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր
Տիրապետում է լեզուներին ռուսերեն[3]
Գիտական ղեկավար Վլադիմիր Կոմարով
Պարգևներ
Կուսակցություն ԽՄԿԿ
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն) Takht.
Ստորագրություն
Signature-TahtadjanAL.jpg
Armen Leonovich Takhtajan Վիքիպահեստում

Արմեն Լևոնի Թախտաջյան (ռուս.՝ Армен Леонович Тахтаджян, մայիսի 28 (հունիսի 10), 1910, Շուշի, Ռուսական կայսրություն[1] - նոյեմբերի 13, 2009({{padleft:2009|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[2], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), հայ բուսաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1972), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1971), գիտության վաստակավոր գործիչ (1967

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմեն Թախտաջյանի հայրը` Լևոն Մելիքսանի Թախտաջյանը (1884-1950), և պապը` Մելիքսան Պետրոսի Թախտաջյանը (մահացել է 1930-ական թթ.), մոտ 1900 թ.

Արմեն Թախտաջյանը ծնվել է 1910 թ. հունիսի 10-ին Արցախի Հանրապետության Շուշի քաղաքում։

  • 1928 թ. Թիֆլիսում ավարտել է դպրոցը, տեղափոխվել Լենինգրադ, եղել տեղի համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետի ազատ ունկնդիր, լսել հայտնի գիտնական Վլադիմիր Կոմարովի դասախոսությունները բույսերի մորֆոլոգիայի մասին։
  • 1928-1931 թթ. սովորել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետում
  • 1931 թ. ընդունվել է Թբիլիսիի մերձարևադարձային կուլտուրաների համամիութենական ինստիտուտ[4]
  • 1938-1948 թթ. եղել է Երևանի պետական համալսարանի բույսերի մորֆոլոգիայի և կարգաբանության ամբիոնի վարիչ
  • 1951-1955 թթ.՝ Լենինգրադի համալսարանի կենսաբանա-հողագիտության ֆակուլտետի դեկան
  • 1949-1961 թթ.՝ բարձրակարգ բույսերի ամբիոնի պրոֆեսոր
  • 1954 թվականից՝ նաև ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի բարձրակարգ բույսերի բաժնի վարիչ
  • 1954 թվականից ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի հնէաբուսաբանության լաբորատորիան, 1963 թվականից՝ բարձրակարգ բույսերի բաժինը
  • 1975 թվականից՝ բույսերի տաքսոնոմիայի Միջազգային ասոցիացիայի նախագահ
  • 1977-1986 թթ. ՌԴ ԳԱ Վ. Կոմարովի անվան բուսաբանության ինստիտուտի տնօրեն

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմեն Թախտաջյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են բարձրակարգ բույսերի էվոլյուցիոն մորֆոլոգիային և կարգաբանությանը, ծաղկավոր բույսերի ծագմանը, բույսերի աշխարհագրությանը։ Նա ստեղծել է բույսերի մորֆոլոգների և կարգաբանների դպրոց և մշակել է նորագույն տարբերակ օրգանական աշխարհի ծագման մասին։

1954 թվականից Թախտաջյանի խմբագրությամբ լույս է տեսել «Հայաստանի ֆլորան» (հ. 1-6, 1954-1973, ռուսերեն)։ 1945 թ. Ա. Ֆեդոտովի հետ հրատարակել է «Երևանի ֆլորան» (1972, ռուսերեն)։ Զբաղվել է նաև Հայաստանի բրածո բույսերի հարցերով։ Եղել է կենսաբանական գիտությունների միջազգային միության բուսաբանության բաժանմունքի (1975-ից) և բույսերի տաքսոնոմիայի գծով միջազգային ասոցիացիայի (1975 թվականից) նախագահ, ԱՄՆ-ի Ազգային ԳԱ (1971 թվականից), Լոնդոնի Լիննեյյան ընկերության (1968 թվականից), գերմանական բնագետների «Լեոպոլդինա» ակադեմիայի (1972 թվականից) և այլ գիտական ընկերությունների անդամ։

Արմեն Թախտաջյանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Բույսերի կյանքը» բազմահատորյակի հրատարակությանը, որի ծածկասերմ բույսերին վերաբերող հինգերորդ հատորը երկու գրքով իր խմբագրությամբ է։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր
  • Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
  • Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
  • «Անձնվեր աշխատանքի համար» «Ոսկե» մեդալ
  • ՀՀ ԳԱԱ «Ոսկե» մեդալ
  • Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս
  • 1969 թ. Վ.Կոմարովի և Ռ. Ալերտոնի անվան մրցանակների դափնեկիր
  • Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան (2009)[5]:

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Об эволюционной гетерохронии признаков. / Доклады АН Армянской ССР, 1946, т. 5 (3). С. 79-86.
  • Морфологическая эволюция покрытосеменных. - М., 1948.
  • Высшие растения, 1. - М.-Л., 1956.
  • Die Evolution der Angiospermen. Jena, 1959(գերմ.)
  • Основы эволюционной морфологии покрытосеменных. - М.-Л., 1964.
  • Flowering plants: origin and dispersal. 1969(անգլ.)
  • Происхождение и расселение цветковых растений. - Л., 1970.
  • Evolution und Ausbreitung der Blütenpflanzen. Jena. 1973(գերմ.)
  • A. L. Takhtajan: Floristic Regions of the World. Berkeley, 1986(անգլ.)
  • A. L. Takhtajan: Evolutionary trends in flowering plants. Columbia Univ. Press, New York 1991(անգլ.)
  • A. L. Takhtajan: Diversity and Classification of Flowering Plants. Columbia Univ. Press, New York 1997(անգլ.)
  • Armen Takhtajan. Flowering Plants. Springer Verlag. 2009. 918 P.(անգլ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Nuvola apps kview.png Արտաքին պատկերներ
Searchtool.svg Ա. Թախտաջյանը 1974 թ. Հայաստան կատարած գիտարշավի ժամանակ
Searchtool.svg 1980-ականների լուսանկար
Searchtool.svg 1980-ականների վերջերի լուսանկար

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png