Արմեն Թախտաջյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արմեն Թախտաջյան
Eleonora Gabrielian with Armen Takhtajan.jpg
Ծնվել էմայիսի 28 (հունիսի 10), 1910
Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[1]
Մահացել էնոյեմբերի 13, 2009(2009-11-13)[2][3] (99 տարեկանում)
Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան
ԳերեզմանՍմոլենկայի հայկական գերեզմանոց
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Flag of Russia.svg Ռուսական հանրապետություն
Անդրկովկասյան կոմիսարիատ
Անդրկովկասյան ԴՖՀ
Flag of Georgia (1918–1921).svg Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Վրացական Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն
ԱԽՖՍՀ
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Russia.svg Ռուսաստան
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունբուսաբան, կենսաբան, պտերիդոլոգ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Երևանի պետական համալսարան, Սանկտ Պետերբուրգի համալսարան և Komarov Botanical Institute?
Գործունեության ոլորտբուսաբանություն
ԱնդամակցությունԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա և Լեոպոլդինա
Ալմա մատերԵրևանի պետական համալսարան
Կոչումպրոֆեսոր և ակադեմիկոս
Գիտական աստիճանկենսաբանական գիտությունների դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն[4] և հայերեն
Գիտական ղեկավարՎլադիմիր Կոմարով և Դմիտրի Սոսնովսկի
Եղել է գիտական ղեկավարYuri Menitski? և Եվգենյա Ավետիսյան
ՊարգևներԽՍՀՄ պետական մրցանակ Լենինի շքանշան Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան Հայկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Komarov price? Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի հոբելյանական մեդալ և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի երախտագիտություն
ԿուսակցությունԽՄԿԿ
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն)Takht.
Ստորագրություն
Signature-TahtadjanAL.jpg
Armen Leonovich Takhtajan Վիքիպահեստում

Արմեն Լևոնի Թախտաջյան (ռուս.՝ Армен Леонович Тахтаджян, մայիսի 28 (հունիսի 10), 1910, Շուշի, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն[1] - նոյեմբերի 13, 2009(2009-11-13)[2][3], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), հայ բուսաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1972), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1971), գիտության վաստակավոր գործիչ (1967)։ Բույսերի տաքսոնոմիայի Միջազգային ասոցիացիայի նախագահ (1975 թվականից):

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմեն Թախտաջյանի հայրը` Լևոն Մելիքսանի Թախտաջյանը (1884-1950), և պապը` Մելիքսան Պետրոսի Թախտաջյանը (մահացել է 1930-ական թվականներ), մոտ 1900 թվական

Արմեն Թախտաջյանը ծնվել է 1910 թվականի հունիսի 10-ին Արցախի Հանրապետության Շուշի քաղաքում։

  • 1928 թվականին Թիֆլիսում ավարտել է դպրոցը, տեղափոխվել Լենինգրադ, եղել տեղի համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետի ազատ ունկնդիր, լսել հայտնի գիտնական Վլադիմիր Կոմարովի դասախոսությունները բույսերի մորֆոլոգիայի մասին։
  • 1928-1931 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետում
  • 1931 թվականին ընդունվել է Թբիլիսիի մերձարևադարձային կուլտուրաների համամիութենական ինստիտուտ[5]
  • 1938-1948 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի բույսերի մորֆոլոգիայի և կարգաբանության ամբիոնի վարիչ
  • 1951-1955 թվականներին՝ Լենինգրադի համալսարանի կենսաբանա-հողագիտության ֆակուլտետի դեկան
  • 1949-1961 թվականներին՝ բարձրակարգ բույսերի ամբիոնի պրոֆեսոր
  • 1954 թվականից՝ նաև ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի բարձրակարգ բույսերի բաժնի վարիչ
  • 1954 թվականից ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի հնէաբուսաբանության լաբորատորիան, 1963 թվականից՝ բարձրակարգ բույսերի բաժինը
  • 1975 թվականից՝ բույսերի տաքսոնոմիայի Միջազգային ասոցիացիայի նախագահ
  • 1977-1986 թվականներին ՌԴ ԳԱ Վ. Կոմարովի անվան բուսաբանության ինստիտուտի տնօրեն

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմեն Թախտաջյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են բարձրակարգ բույսերի էվոլյուցիոն մորֆոլոգիային և կարգաբանությանը, ծաղկավոր բույսերի ծագմանը, բույսերի աշխարհագրությանը։ Նա ստեղծել է բույսերի մորֆոլոգների և կարգաբանների դպրոց և մշակել է նորագույն տարբերակ օրգանական աշխարհի ծագման մասին։

1954 թվականից Թախտաջյանի խմբագրությամբ լույս է տեսել «Հայաստանի ֆլորան» (հ. 1-6, 1954-1973, ռուսերեն)։ 1945 թվականին Ա. Ֆեդոտովի հետ հրատարակել է «Երևանի ֆլորան» (1972 թվական, ռուսերեն)։ Զբաղվել է նաև Հայաստանի բրածո բույսերի հարցերով։ Եղել է կենսաբանական գիտությունների միջազգային միության բուսաբանության բաժանմունքի (1975 թվականից) և բույսերի տաքսոնոմիայի գծով միջազգային ասոցիացիայի (1975 թվականից) նախագահ:

Արմեն Թախտաջյանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Բույսերի կյանքը» բազմահատորյակի հրատարակությանը, որի ծածկասերմ բույսերին վերաբերող հինգերորդ հատորը երկու գրքով իր խմբագրությամբ է։

Անդամակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ԱՄՆ-ի Ազգային ԳԱ անդամ (1971 թվականից):
  • Լոնդոնի Լիննեյյան ընկերության անդամ (1968 թվականից):
  • Գերմանական բնագետների «Լեոպոլդինա» ակադեմիայի (1972 թվականից) և այլ գիտական ընկերությունների անդամ։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր
  • Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
  • Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
  • «Անձնվեր աշխատանքի համար» «Ոսկե» մեդալ
  • ՀՀ ԳԱԱ «Ոսկե» մեդալ
  • Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս
  • Վ. Կոմարովի և Ռ. Ալերտոնի անվան մրցանակների դափնեկիր (1969):
  • Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան (2009)[6]:

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Об эволюционной гетерохронии признаков. / Доклады АН Армянской ССР, 1946, т. 5 (3). С. 79-86.
  • Морфологическая эволюция покрытосеменных. - М., 1948.
  • Высшие растения, 1. - М.-Л., 1956.
  • Die Evolution der Angiospermen. Jena, 1959(գերմ.)
  • Основы эволюционной морфологии покрытосеменных. - М.-Л., 1964.
  • Flowering plants: origin and dispersal. 1969(անգլ.)
  • Происхождение и расселение цветковых растений. - Л., 1970.
  • Evolution und Ausbreitung der Blütenpflanzen. Jena. 1973(գերմ.)
  • A. L. Takhtajan: Floristic Regions of the World. Berkeley, 1986(անգլ.)
  • A. L. Takhtajan: Evolutionary trends in flowering plants. Columbia Univ. Press, New York 1991(անգլ.)
  • A. L. Takhtajan: Diversity and Classification of Flowering Plants. Columbia Univ. Press, New York 1997(անգլ.)
  • Armen Takhtajan. Flowering Plants. Springer Verlag. 2009. 918 P.(անգլ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Nuvola apps kview.png Արտաքին պատկերներ
Searchtool.svg Ա. Թախտաջյանը 1974 թ. Հայաստան կատարած գիտարշավի ժամանակ
Searchtool.svg 1980-ականների լուսանկար
Searchtool.svg 1980-ականների վերջերի լուսանկար

Вельгорская Т. В. Армен Леонович Тахтаджян. Биографический очерк // В кн.: Тахтаджян А. Л. Грани эволюции: Статьи по теории эволюции. 1943-2006 гг.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png