Արմեն Թախտաջյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Արմեն Թախտաջյան
АрменТахтаджян
Ծնվել է մայիսի 28 (հունիսի 10), 1910
Շուշի[1]
Մահացել է նոյեմբերի 13, 2009({{padleft:2009|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:13|2|0}})[2] (99 տարեկանում)
Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան
Գերեզման Սմոլենկայի հայկական գերեզմանոց
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Russia.svg Ռուսաստան
Ազգություն հայ
Մասնագիտություն բուսաբան, կենսաբան և պտերիդոլոգ
Հաստատություն(ներ) Երևանի պետական համալսարան
Գործունեության ոլորտ Բուսաբանություն
Անդամակցություն ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա և Լեոպոլդինա
Ալմա մատեր Երևանի պետական համալսարան
Գիտական աստիճան կենսաբանական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր
Տիրապետում է լեզուներին ռուսերեն[3]
Գիտական ղեկավար Վլադիմիր Կոմարով
Պարգևներ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, Լենինի շքանշան, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան, Հայկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան, Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան, մեդալ «Անձնվեր աշխատանքի համար Մեծ հայրենական պատերազմի ժամանակ» և ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ
Կուսակցություն ԽՄԿԿ
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն) Takht.[4]
Ստորագրություն
Signature-TahtadjanAL.jpg
Armen Leonovich Takhtajan Վիքիպահեստում

Արմեն Լևոնի Թախտաջյան (ռուս.՝ Армен Леонович Тахтаджян, 1910, հունիսի 10, Շուշի - 2009, նոյեմբերի 13, Սանկտ Պետերբուրգ), հայ բուսաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1972), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1971), գիտության վաստակավոր գործիչ (1967

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմեն Թախտաջյանի հայրը` Լևոն Մելիքսանի Թախտաջյանը (1884-1950), և պապը` Մելիքսան Պետրոսի Թախտաջյանը (մահացել է 1930-ական թթ.), մոտ 1900 թ.

Արմեն Թախտաջյանը ծնվել է 1910 թ. հունիսի 10-ին Արցախի Հանրապետության Շուշի քաղաքում։

  • 1928 թ. Թիֆլիսում ավարտել է դպրոցը, տեղափոխվել Լենինգրադ, եղել տեղի համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետի ազատ ունկնդիր, լսել հայտնի գիտնական Վլադիմիր Կոմարովի դասախոսությունները բույսերի մորֆոլոգիայի մասին։
  • 1928-1931 թթ. սովորել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետում
  • 1931 թ. ընդունվել է Թբիլիսիի մերձարևադարձային կուլտուրաների համամիութենական ինստիտուտ[5]
  • 1938-1948 թթ. եղել է Երևանի պետական համալսարանի բույսերի մորֆոլոգիայի և կարգաբանության ամբիոնի վարիչ
  • 1951-1955 թթ.՝ Լենինգրադի համալսարանի կենսաբանա-հողագիտության ֆակուլտետի դեկան
  • 1949-1961 թթ.՝ բարձրակարգ բույսերի ամբիոնի պրոֆեսոր
  • 1954 թվականից՝ նաև ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի բարձրակարգ բույսերի բաժնի վարիչ
  • 1954 թվականից ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի հնէաբուսաբանության լաբորատորիան, 1963 թվականից՝ բարձրակարգ բույսերի բաժինը
  • 1975 թվականից՝ բույսերի տաքսոնոմիայի Միջազգային ասոցիացիայի նախագահ
  • 1977-1986 թթ. ՌԴ ԳԱ Վ. Կոմարովի անվան բուսաբանության ինստիտուտի տնօրեն

Գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմեն Թախտաջյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են բարձրակարգ բույսերի էվոլյուցիոն մորֆոլոգիային և կարգաբանությանը, ծաղկավոր բույսերի ծագմանը, բույսերի աշխարհագրությանը։ Նա ստեղծել է բույսերի մորֆոլոգների և կարգաբանների դպրոց և մշակել է նորագույն տարբերակ օրգանական աշխարհի ծագման մասին։

1954 թվականից Թախտաջյանի խմբագրությամբ լույս է տեսել «Հայաստանի ֆլորան» (հ. 1-6, 1954-1973, ռուսերեն)։ 1945 թ. Ա. Ֆեդոտովի հետ հրատարակել է «Երևանի ֆլորան» (1972, ռուսերեն)։ Զբաղվել է նաև Հայաստանի բրածո բույսերի հարցերով։ Եղել է կենսաբանական գիտությունների միջազգային միության բուսաբանության բաժանմունքի (1975-ից) և բույսերի տաքսոնոմիայի գծով միջազգային ասոցիացիայի (1975 թվականից) նախագահ, ԱՄՆ-ի Ազգային ԳԱ (1971 թվականից), Լոնդոնի Լիննեյյան ընկերության (1968 թվականից), գերմանական բնագետների «Լեոպոլդինա» ակադեմիայի (1972 թվականից) և այլ գիտական ընկերությունների անդամ։

Արմեն Թախտաջյանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Բույսերի կյանքը» բազմահատորյակի հրատարակությանը, որի ծածկասերմ բույսերին վերաբերող հինգերորդ հատորը երկու գրքով իր խմբագրությամբ է։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր
  • Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
  • Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
  • «Անձնվեր աշխատանքի համար» «Ոսկե» մեդալ
  • ՀՀ ԳԱԱ «Ոսկե» մեդալ
  • Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս
  • 1969 թ. Վ.Կոմարովի և Ռ. Ալերտոնի անվան մրցանակների դափնեկիր
  • Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան (2009)[6]:

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Об эволюционной гетерохронии признаков. / Доклады АН Армянской ССР, 1946, т. 5 (3). С. 79-86.
  • Морфологическая эволюция покрытосеменных. - М., 1948.
  • Высшие растения, 1. - М.-Л., 1956.
  • Die Evolution der Angiospermen. Jena, 1959(գերմ.)
  • Основы эволюционной морфологии покрытосеменных. - М.-Л., 1964.
  • Flowering plants: origin and dispersal. 1969(անգլ.)
  • Происхождение и расселение цветковых растений. - Л., 1970.
  • Evolution und Ausbreitung der Blütenpflanzen. Jena. 1973(գերմ.)
  • A. L. Takhtajan: Floristic Regions of the World. Berkeley, 1986(անգլ.)
  • A. L. Takhtajan: Evolutionary trends in flowering plants. Columbia Univ. Press, New York 1991(անգլ.)
  • A. L. Takhtajan: Diversity and Classification of Flowering Plants. Columbia Univ. Press, New York 1997(անգլ.)
  • Armen Takhtajan. Flowering Plants. Springer Verlag. 2009. 918 P.(անգլ.)

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Nuvola apps kview.png Արտաքին պատկերներ
Searchtool.svg Ա. Թախտաջյանը 1974 թ. Հայաստան կատարած գիտարշավի ժամանակ
Searchtool.svg 1980-ականների լուսանկար
Searchtool.svg 1980-ականների վերջերի լուսանկար

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png