Կապան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Կապան
Զինանշան
Coat of Arms of Kapan.jpg

Kapan new mix.jpg
Տեսարաններ Կապանից
Կոորդինատներ: 39°12′04″ հս․ լ. 46°24′54″ ավ. ե. / 39.20111° հս․. լ. 46.41500° ավ. ե. / 39.20111; 46.41500
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Սյունիք
Այլ անվանումներ մինչև 1990Ղափան
Տվյալ կարգավիճակում Քաղաք թվականից
ԲԾՄ 910 մ
Պաշտոնական լեզու Հայերեն
Բնակչություն 42 700[1] մարդ (2015)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն Կապանցի
Ժամային գոտի UTC+4, ամառը UTC+5
Հեռախոսային կոդ +374 (285)
Փոստային ինդեքսներ 3301-3308
Պաշտոնական կայք kapan.am
##Կապան (Հայաստան)
Red pog.png

Կապան, նախկինում Ղափան[2], քաղաք Հայաստանում, Սյունիքի մարզի մարզկենտրոնը։ Գտնվում է երկրի հարավ-արևելքում, Երևանից 320 կմ հարավ-արևելք, Ողջի գետի ափին, Խուստուփ լեռան հյուսիսային ստորոտին, 910 մ բարձրության վրա, մշտական բնակչությունը 2011 թվականանի մարդահամարի արդյունքներով կազմել է 43190 մարդ [3], 2015 թվականի դրությամբ՝ 42 700։ Կապան անունը քաղաքը ստացել է Կապան գետի անունից, որի վրա գտնվում է։

Կապանը որպես քաղաք կազմավորվել է 1928 թվականին։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հարավից և հյուսիսից շրջափակված է Մեղրու և Բարգուշատի լեռներով։ Քաղաքի տարածքում Ողջի գետը ընդունում է Վաչագան և Կավարտ վտակները։

Պատմա-աշխարհագրական ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապանի մասին առաջին հիշատակությունը վերաբերում է V դարի վերջերին։ Ըստ երևույթին, այդ ժամանակ Կապանը սովորական բնակավայր էր։ X դարից սկսած մատենագիրների մոտ Կապանն արդեն հիշատակվում է որպես քաղաք։ Կապանը X դարի վերջում (հավանաբար 998-1001 թթ. սահմաներում) դարձել է Սյունիքի թագավորության մայրաքաղաքը։

Կապանն ուներ դիրքային մի շարք առավելություններ։ Նրա արևմտյան կողմում գտնվող Բաղաբերդ և Բաղակու քար բերդերը ապահովում էին քաղաքի անվտանգությունն արևմտյան և հյուսիս-արևմտյան կողմերից։ Քաղաքի հյուսիսային կողմով անցնում է Կապան գետը, որն այդ մասում առաջացրել է խոր կիրճ՝ խիստ զառիվեր և անտառապատ լանջով, իսկ դիմացը մի քանի հարյուր մետրի հասնող ժայռ էր։ Հարավային կողմով ձգվում էին Արևիքի բարձրաբերձ և ժայռոտ լեռները, որոնք անմատչելի էին դարձնում քաղաքը հարավային կողմից։ Այս է եղել պատճառը, որ քաղաքը հարավային և հյուսիսային կողմերից հարկ չի եղել պարսպապատելու։ Համեմատաբար դյուրին էր քաղաք մտնել արևելյան կողմից, այդ պատճառով էլ քաղաքի այս մասը պարսպապատված է եղել։

1103 թվականին Կապանն ավերման է ենթարկվում սելջուկների կողմից։ Այնուհետև Կապանը մի քանի դար շարունակում է իր գոյությունը, բայց արդեն իբրև ոչ քաղաք, այլ սովորական բնակավայր։ Կապանի բնակչությունը ըստ երևույթին միատարր չի եղել։ Նա ուներ հրեաների հատուկ թաղ։[4]

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապանի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °F (°C) 40
(4)
43
(6)
52
(11)
64
(18)
73
(23)
81
(27)
87
(31)
87
(31)
79
(26)
68
(20)
54
(12)
44
(7)
64.3
(18)
Միջին ցածր °F (°C) 26
(−3)
28
(−2)
35
(2)
45
(7)
53
(12)
60
(16)
66
(19)
64
(18)
58
(14)
48
(9)
38
(3)
30
(−1)
45.9
(7.8)
Տեղումներ դյույմ (մմ) 0.83
(21.1)
0.98
(24.9)
1.42
(36.1)
1.93
(49)
2.64
(67.1)
1.65
(41.9)
0.63
(16)
0.71
(18)
0.83
(21.1)
1.34
(34)
1.18
(30)
0.83
(21.1)
14.97
(380.3)
աղբյուր: {{{աղբյուր 1}}}

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[5]

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1976 2001 2011 2015
Բնակիչ 196 2272 2658 8511 19315 36351 45711 43190 42700

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կապանն արդյունաբերական կենտրոն է։ Տարածքը հարուստ է գունավոր մետաղների, պղնձի պաշարներով։ Հատկապես զարգացած է պղնձարդյունաբերությունը։ Ներկայումս շահագործվում է Կապանի պղնձի հանքավայրը։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը զբաղվում է նաև գյուղա-տնտեսությամբ։ Նախկին «Կատար» բնակավայրի տարածքում կանգուն է «Կատարի վանք» եկեղեցին։

Քույր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Հայաստանի Հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ,»։ Վերցված է 2015 Օգոստոսի 9 
  2. Հովհաննես Բարսեղյան (2006). «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում». Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու. Երևան: 9-րդ հրաշալիք. էջ 51. ISBN 99941-56-03-9. http://issuu.com/5420/docs/texekatu?e=3902245/2725897. 
  3. Մարդահարի արդյունքներ 2011
  4. Թ.Խ. Հակոբյան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն. Երևան: «Միտք». էջ էջ 203-204. 
  5. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 107»։ Վերցված է 2014 Հուլիսի 30 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]