Բերդ (քաղաք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Բերդ (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Բերդ
Berd landscape.jpg
Բերդի համայնապատկերը
Կոորդինատներ: 40°52′51″ հս․ լ. 45°23′30″ ավ. ե. / 40.88083° հս․. լ. 45.39167° ավ. ե. / 40.88083; 45.39167
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Տավուշ
Հիմնադրված է 898 թ.
Այլ անվանումներ Ոլորուտ, Բերդագյուղ, Բերդգյուղ
ԲԾՄ 930 մ
Բնակչություն 7 800[1] մարդ (2015)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտի UTC+4
Հեռախոսային կոդ +374 (267)
Փոստային ինդեքս 4201
Ավտոմոբիլային կոդ 5
##Բերդ (քաղաք) (Հայաստան)
Red pog.png
Մաշտոցի պողոտան
Բերդի համայնապատկերը Սորանի այգուց

Բերդ, քաղաք Հայաստանի Տավուշի մարզում, մարզկենտրոնից 54 կմ արևելք, Տավուշ գետի հովտում։

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերդը իր անունը ստացել է տեղական ամրոցից։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գտնվում է Տավուշ գետի ձախ ափին, հեռավորությունը Երևանից 202 կմ է[2]։ Շրջապատված է ոչ բարձր սարերով։ Բերդի շրջանում գտնվում են Նավուր, Չինչին, Իծաքար, Տավուշ և Վերին Կարմիրաղբյուր, Ներքին Կարմիրաղբյուր, Այգեպար, Մովսեսգյուղ, Այգեձոր, Նորաշեն, Չորաթան, Չինարի, Արծվաբերդ, Ծաղկավան, Վարագավան, Պառավաքար գյուղերը։

Քաղաքի մոտ գտնվում են X դարի հայկական Տավուշ ամրոցի ավերակները, Նոր Վարագավանք և Խորանաշատ (XII դար) վանքերը, կիկլոպյան ամրոց (մ. թ. ա. I հազարամյակ) և Բերդի թանգարանը։

Տարեգրության էջեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մատենագրության մեջ Բերդը հիշատակվում է նաև Բերդագյուղ, Բերդգյուղ, Թավուզղալա, Թուզկալա, Թաուզքենդ, Թովուզկալա, Թոուս, Թոուս ղալե, Ղալաքյանդ, Շլորուտ, Ոլորուտ անուններով։ Քաղաքատիպ անվան, նախկին Շամշադինի վարչական շրջանի կենտրոնն է, գտնվում է Կուրի աջակողմյան վտակ Տավուշ գետի ձախ ափին՝ շրջապատված է ոչ բարձր լեռներով, որոնց լանջերին տեղ-տեղ կան թփուտներ։ Անունը ստացել է Տավուշ բերդի անունից։ Տեղանքը ընդարձակ է, կաթսայաձև իջվածք, որի միայն արևելյան կողմը երիզում է Խնձորուտի լեռնաշղթան, իսկ մյուս կողմերը օղակված են Տավուշի լեռների ճյուղերով։ Բնակավայրի կենտրոնական հատվածը ծովի մակարդակից 909 մ վրա է գտնվում, իսկ բնակավայրը կիսող առուն ձախից Տավուշ գետն է թափվում 877 մ բարձրության վրա։

Բնակավայրը մոտիկից երիզող Կարմիր քարը, Սորան և Տավուշ բերդի վերջին հատվածը ծովի մատարդակից 1100-1200 մ բարձրություն ունեն, իսկ ավելի հեռվից օղակող լեռների գագաթները՝ Արջաքարը, Արամա և Թեղուտ սարերը, հատում են 1500 մ և ավելի բարձր մակարդակները։ Բնիկները նախկինում տեղահանվել, գերեվարվել ու ոչնչացվել են։ Ներկա բնակչությունը սերվում է այլ վայրերից՝ Ղարաբաղից, Վրաստանից, Երևանի նահանգներից եկած ընտանիքներից։ Վերաբնակվածները, նրանց սերունդները կապ են հաստատել այլ վայրերի մարդկանց հետ, որտեղից տեղափոխվել են իրենց նախնիները։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերդի ազգաբնակչության փոփոխությունը.[3]

Տարի 1831 1897 1926 1939 1959 1976 1989 1991 2001 2004 2008 2015
Բնակիչ 293 1345 2358 4422 5845 8520 10368 11200 8810 8700 8561 [2] 7800

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերդում զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը։ Բնակչությունը զբաղվում է նաև անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ, այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, ծխախոտի և կարտոֆիլի մշակությամբ։

Կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործում են նախադպրոցական հաստատություն, 4 հանրակրթական գեղարվեստի և մարզական դպրոցներ, «Ալիք» համալսարանի մասնաճյուղը, պետական քոլեջ, պատմական թանգարան, գրադարաններ, մշակույթի տուն և այլն[4]։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բերդի մեջ է Սուրբ Գայանե եկեղեցին, 4 կմ արևմուտքում՝ Շեկ աղբյուր, 3 կմ հյուսիս՝ Ոսկեվան, 3 կմ արևելք՝ Խլեզձոր և 5 կմ հյուսիս՝ Սռի գյուղատեղիները։

Քաղաքում գործում է Բերդ քաղաքի պատմության և կենցաղի թանգարանը։

Հայտնի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ժիրայր Անանյան - հայ դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ
  • Գնել Մեջլումյան - հայ ըմբիշ, Երիտասարդների աշխարհի և Եվրոպայի չեմպիոն, մեծահասակների Եվրոպայի չեմպիոն

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]