Վարդենիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Վարդենիս (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Վարդենիս
Vardenis 012.jpg
Վարդենիսի թաղամասերից մեկը
Կոորդինատներ: 40°10′48″ հս․ լ. 45°43′12″ ավ. ե. / 40.18000° հս․. լ. 45.72000° ավ. ե. / 40.18000; 45.72000
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Գեղարքունիքի
Քաղաքապետ Վոլոդյա Խլոյան
Այլ անվանումներ Վասակաշեն,Ոսկեշեն,Բասարգեչար
Տվյալ կարգավիճակում 1997 թվականից
Մակերես 3825,6 կմ²
ԲԾՄ 1940—2000 մ
Կլիմայի տեսակ Խիստ
Պաշտոնական լեզու հայերեն
Բնակչություն 12 600[1] մարդ (2015)
Ազգային կազմ հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն վարդենիսցի
Ժամային գոտի UTC+4
Հեռախոսային կոդ +374 (269)
Փոստային ինդեքսներ 1601—1603
##Վարդենիս (Հայաստան)
Red pog.png

Վարդենիս , քաղաք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Սևանա լճից մոտ 7 կմ հարավ-արևելք, Երևանից՝ 170 կմ, իսկ մարզկենտրոն Գավառից՝ 75 կմ՝ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Սոդք գավառում։ Բնակչությունը 12753 մարդ (2001 թ. մարդահամարի տվյալներով), իսկ 2015 թվականին՝ 12500։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 2003 մ բարձրության վրա։ Ըստ ավանդության՝ բնակավայրը հիմնել է Հայկ նահապետի թոռ Գեղամը և կոչել Գեղամաբակ։ Այդ մասին անուղղակի կարող են վկայել բնակավայրի տարածքում պահպանված մ. թ. ա III-I հազարամյակների դամբարանները։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուլիս և օգոստոս ամիսներին օդի ջերմաստիճանը տատանվում է 16 °C-20 °C, առավելագույն ջերմաստիճանը 31 °C է։ Ձմեռները խստաշունչ են, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -6 °C, ձմռան տևողությունը 6 ամիս է։ Չնայած խիստ ձմռանը՝ քաղաքն օղակող ձյունառատ լեռները դահուկային սպորտով զբաղվելու լավ հնարավորություն են ընձեռում։ [2]

Պատմական ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախկին անվանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

IX դարում Սյունյաց Գաբուռն Վասակ իշխանը նորոգել է գյուղը և վերանվանել Վասակաշեն։ Սյունյաց իշխանի կառուցած եկեղեցու տեղում XX դարի սկզբին կառուցվել է նոր եկեղեցի՝ Սուրբ Աստվածածին։ XVI - XVIII դարերում բնակավայրն անվանել են Ոսկեշեն։ XIX դարի սկզբին բնակչությունը գաղթել է Վրաստան։ 1829-1830 թվականներին բնակավայրում բնակություն են հաստատել Արևմտյան Հայաստանի Դիադին (հնում՝ Տատեոն) գյուղաքաղաքից գաղթած հայերը։Վարդենիսը Հայաստան աշխարհի հնագույն բնակավայրերից է:Այն եղել է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Սոթք գավառի կազմում: 1930թ կազմավորվել է Վարդենիսի շրջանը,որի վարչական կենտրոնը եղել է ավան Վարդենիսը,այժմ՝ քաղաք Վարդենիսը: Քաղաքի նախկին անվանումները՝Վասակաշեն, Ոսկեշեն, Բասարգեչար, իսկ 1969թ-ից թուրքական դրոշմը կրող շենը անվանվեց Վարդենիս:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարդենիսի ազգաբնակչության փոփոխությունը[3].

Տարի 1831 1897 1926 1959 1979 1989 2001 2004 2015
Բնակիչ 178 2193 3468 6322 11549 13905 12753 12700 12500

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի տնտեսության մեջ կարևոր տեղ է գրավում արդյունաբերությունը։ Քաղաքի երբեմնի զարգացած արդյունաբերական ձեռնարկություններից մնացել և գործում են միայն սննդի (կաթնամթերք, հացամթերք) ձեռնարկությունները։ Վարդենիսի գյուղացիական տնտեսությունները զբաղվում է անասնապահությամբ, ինչպես նաև հացահատիկի և կերային մշակաբույսերի մշակությամբ:Մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը Վարդենիսի բնակչությունը զբաղվել է նաև ծխախոտի մշակությամբ,քանի որ այդ ժամանակաշրջանում Վարդենիսը ունեցել է ծխածոտի գործարան:Բացի ծխախոտի գործարանից ունեցել է նաև գարեջրի,գորգի,ժամացույցի,կաթնամթերքի,կոնդենսատորի,գյուղտեխնիկայի և տորֆի գործարաններ:Գործել է նաև տպարան ու թռչնաբուծարան:

Այժմյան դրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այժմ Վարդենիսի բնակչության մեծամասնությունը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ: Իսկ մնացած մասը աշխատում է Սոթքի ոսկու հանքում, քաղաքապետարանում և Վարդենիսի մշակույթի տանը: Վարդենիսում գործում է երաժշտական,նկարչական,քանդակի և ազգագրական պարի դպրոցներ, ինչպես նաև ըմբշամարտի,ֆուտբոլի,կարատեի և բոքսի մարզադպրոցներ: Գործում է նաև Վիկտոր Համբարձումյանի անվան բժշկական քոլեջ և Վարդենիսի Բադեյան քոլեջ:

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանի հնագույն բնակավայրերից է։ Այստեղ հայտնաբերվել են բրոնզե դարի մի քանի տասնյակ դամբարաններ։ Սբ. Աստվածածին եկեղեցին կառուցված է 1902-1910 թվականներին, որի բակում կան գերեզմաններ, գեղազարդ խաչքարեր ու տապանաքարեր (15-18 դարեր): Սուրբ Աստվածածին վանքում ստեղծագործել է Հովհաննես Ծարեցին:

Հայտնի Վարդենիսցիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]