Վարդենիս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վարդենիս (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Վարդենիս
ադրբ.՝ Basarkeçər
ադրբ.՝ Vardenis
Vardenis 012.jpg
Վարդենիսի թաղամասերից մեկը
Կոորդինատներ: 40°10′48″ հս․ լ. 45°43′12″ ավ. ե. / 40.18000° հս․. լ. 45.72000° ավ. ե. / 40.18000; 45.72000
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզԳեղարքունիքի մարզ
ՔաղաքապետԱրամ Մելքոնյան
Հիմնադրված է1830 թ.
Այլ անվանումներՎասակաշեն, Ոսկեշեն
Տվյալ կարգավիճակում1997 թվականից
Մակերես3825, 6 կմ²
ԲԾՄ1940—2000 մ
Կլիմայի տեսակԽիստ
Պաշտոնական լեզուհայերեն
Բնակչություն12 600[1] մարդ (2015)
Ազգային կազմհայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականունվարդենիսցի
Ժամային գոտիUTC+4
Հեռախոսային կոդ+374 (269)
Փոստային ինդեքսներ1601—1603
##Վարդենիս (Հայաստան)
Red pog.png
##Վարդենիս (Գեղարքունիքի մարզ)
Red pog.png

Վարդենիս, քաղաք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Սևանա լճից մոտ 7 կմ հարավ-արևելք, Երևանից՝ 170 կմ, իսկ մարզկենտրոն Գավառից՝ 75 կմ՝ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Սոթք գավառում։ Բնակչությունը 12753 մարդ (2001 թ. մարդահամարի տվյալներով), իսկ 2015 թվականին՝ 12500։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 2003 մ բարձրության վրա։ Ըստ ավանդության՝ բնակավայրը հիմնել է Հայկ նահապետի թոռ Գեղամը և կոչել Գեղամաբակ։ Այդ մասին անուղղակի կարող են վկայել բնակավայրի տարածքում պահպանված մ. թ. ա III-I հազարամյակների դամբարանները։

Նախկինում Գեղամաբակ անվանումով մտել է Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառի կազմի մեջ[2]:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հուլիս և օգոստոս ամիսներին օդի ջերմաստիճանը տատանվում է 16 °C-20 °C, առավելագույն ջերմաստիճանը 31 °C է։ Ձմեռները խստաշունչ են, հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -6 °C, ձմռան տևողությունը 6 ամիս է։ Չնայած խիստ ձմռանը՝ քաղաքն օղակող ձյունառատ լեռները դահուկային սպորտով զբաղվելու լավ հնարավորություն են ընձեռում[3]:

Պատմական ակնարկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նախկին անվանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

IX դարում Սյունյաց Գաբուռն Վասակ իշխանը նորոգել է գյուղը և վերանվանել Վասակաշեն։ Սյունյաց իշխանի կառուցած եկեղեցու տեղում XX դարի սկզբին կառուցվել է նոր եկեղեցի՝ Սուրբ Աստվածածին։ XVI - XVIII դարերում բնակավայրն անվանել են Ոսկեշեն։ XIX դարի սկզբին բնակչությունը գաղթել է Վրաստան։ 1829-1830 թվականներին բնակավայրում բնակություն են հաստատել Արևմտյան Հայաստանի Դիադին (հնում՝ Տատեոն) գյուղաքաղաքից գաղթած հայերը։ Վարդենիսը Հայաստան աշխարհի հնագույն բնակավայրերից է։ Այն եղել է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Սոթք գավառի կազմում։ 1930 թ կազմավորվել է Վարդենիսի շրջանը, որի վարչական կենտրոնը եղել է ավան Վարդենիսը, այժմ՝ քաղաք Վարդենիսը։ Քաղաքի նախկին անվանումները՝ Վասակաշեն, Ոսկեշեն,իսկ 1969 թ-ից թուրքական դրոշմը կրող շենն անվանվեց Վարդենիս։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վարդենիսի ազգաբնակչության փոփոխությունը[4].

Տարի 1831 1897 1926 1959 1979 1989 2001 2004 2015
Բնակիչ 178 2193 3468 6322 11549 13905 12753 12700 12500

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի տնտեսության մեջ կարևոր տեղ է գրավում արդյունաբերությունը։ Քաղաքի երբեմնի զարգացած արդյունաբերական ձեռնարկություններից մնացել և գործում են միայն սննդի (կաթնամթերք, հացամթերք) ձեռնարկությունները։ Վարդենիսի գյուղացիական տնտեսությունները զբաղվում է անասնապահությամբ, ինչպես նաև հացահատիկի և կերային մշակաբույսերի մշակությամբ։ Մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը Վարդենիսի բնակչությունը զբաղվել է նաև ծխախոտի մշակությամբ, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում Վարդենիսը ունեցել է ծխածոտի գործարան։ Բացի ծխախոտի գործարանից ունեցել է նաև գարեջրի, գորգի, ժամացույցի, կաթնամթերքի, կոնդենսատորի, գյուղտեխնիկայի և տորֆի գործարաններ։ Գործել է նաև տպարան ու թռչնաբուծարան։

Այժմյան դրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այժմ Վարդենիսի բնակչության մեծամասնությունը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ։ Իսկ մնացած մասը աշխատում է Սոթքի ոսկու հանքում, քաղաքապետարանում և Վարդենիսի մշակույթի տանը։ Վարդենիսում գործում է երաժշտական, նկարչական, քանդակի և ազգագրական պարի դպրոցներ, ինչպես նաև ըմբշամարտի, ֆուտբոլի, կարատեի և բոքսի մարզադպրոցներ։ Գործում է նաև Վիկտոր Համբարձումյանի անվան բժշկական քոլեջ և Վարդենիսի Բադեյան քոլեջ։

Պատմամշակութային կառույցներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայաստանի հնագույն բնակավայրերից է։ Այստեղ հայտնաբերվել են բրոնզե դարի մի քանի տասնյակ դամբարաններ։ Սբ. Աստվածածին եկեղեցին կառուցված է 1902-1910 թվականներին, որի բակում կան գերեզմաններ, գեղազարդ խաչքարեր ու տապանաքարեր (15-18 դարեր)։ Սուրբ Աստվածածին վանքում ստեղծագործել է Հովհաննես Ծարեցին:

Հայտնի Վարդենիսցիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Հայաստանի Հանրապետության մշտական բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ,»։ Վերցված է 2015 Օգոստոսի 9 
  2. «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 1, էջ 908
  3. Գեղարքունիքի մարզի ուղեցույց, 2012 թ․
  4. «Հայաստանի հանրապետության բնակավայրերի բառարան, էջ 190»։ Վերցված է 2015 օգոստոսի 11 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]